بیست و هشتمین شماره فصلنامه حسنا در بازار نشر
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، بیست و هشتمین شماره فصلنامه تخصصی تفسیر، علوم قرآن و حدیث «حسنا» ویژه بهار 95 به مدیر مسؤولی حمیده شریعتی نیاسر از سوی مؤسسه تفسیر و پژوهش قرآن رهپویان سیدالشهدا علیه السلام منتشر شد.
در این فصلنامه پس از سخن سردبیر با عنوان «روشنا در روشنگر در مقام تفسیر»، این مقالات را مطالعه میکنیم:
ارزیابی رویکرد تدبری تفسیر المیزان به عنوان الگوی تدبرگرایی معیار
ضوابط «جری و تطبیق» صحیح آیات قرآنی
روش بهرهگیری از روایات در تفسیر الفرقان
احادیث امام صادق علیه السلام در فرهنگهای لغت اهل سنت
دلالتهای «ثم» در قرآن کریم
گستره معنایی عهد در قرآن
معناشناسی تطبیقی واژگان تلاوت و ترتیل از منظر قرآن و حدیث
ارزیابی رویکرد تدبری تفسیر المیزان به عنوان الگوی تدبرگرایی معیار
عباس صبوحی طسوجی
چکیده: برخی آثار تفسیری به ویژه عصر جدید به عنوان «تدبری» یا «تدبرگرا» شناخته میشود، تفسیر المیزات، اثر علامه طباطبایی، یکی از تفاسیر موسوم به تدبری است.
این پژوهش با محوریت سؤال از ویژگیهای ایجابی و سلبی تفسیر المیزان در حیطه تدبر، به بررسی رویکرد تدبری این تفسیر پرداخته است. نگاه قاعدهمند به مبانی و روش تدبر به کارگیری آن در مقام تفسیر، در بخش ویژگیهای ایجابی و مصونیت از آسیبهای رویکرد تدبری از قبیل سنتگریزی و وحدتگرایی افراطی در بخش ویژگیهای سلبی، سبب شده که در این تحقیق، تفسیر المیزان به عنوان الگوی تدبرگرایی معیار معرفی شود.
ضوابط «جری و تطبیق» صحیح آیات قرآنی
هدیه مسعودی صدر
قاسم بستانی
سیدیوسف محفوظی
چکیده: تطبیق آیات قرآن، بر افراد و حوادثی که شرایط آنها، مانند زمان نزول آیات بوده است، بر اساس روشی است که در اصلاح مفسرین از آن با عنوان «جری و تطبیق» یاد میشود. این روش معنای تطبیق و تسری حکم آیه بر فرد یا حادثهای است و از رموز جاودانگی قرآن به شمار میرود که همواره مورد توجه و کاربر د قرآن پژوهان بوده است؛ اما برای دوری از اشتباه یا سوء استفاده و نیز با توجه برخی از «جری و تطبیق «های غیر قابل قبول عقلی و نقلی، نیازمند به ضابطه و قواعدی است تا بر اساس آنها چنین بهرهمندی از قرآن به حد کمال برسد و راه بر اشتباه و سوء استفاده از آیات هدایت بخش قرآن بسته شود؛ در این مقاله تلاش میشود تا ضوابطی و قواعدی که بر اساس آن بتوان «جری و تطبیق» قابل قبولی انجام داد، در عناوین: هم سویی «جری و تطبیق» با مذهب خاص، عدم مخالفت جری و تطبیق با سیاق نظم آیات، ارتباط بین الفاظ آیات جری و تطبیق، عدم تناقض جری و تطبیق با سنت ذکر و مورد بررسی قرار میگیرند.
روش بهرهگیری از روایات در تفسیر الفرقان
محمدرضا اکبری
مجتبی شیرانی
محمدحسین سعادت آبادی
چکیده: این مقاله در یک نگاه روش شناسانه در صدد است به بررسی روش بهرهگیری از روایات در تفسیر «الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن» تألیف آیت الله محمد صادق تهرانی بپردازد.
روش تفسیری مفسر در این تفسیر روش قرآن به قرآن است که مفسر بر این روش در سراسر تفسیر خویش پایبند مانده است؛ اما این روش تفسیری مانع استفاده گسترده از روایات تفسیری در فهم بهتر آیات نشده است. البته سبک و شیوه تفسیری مفسر و نوع مواجهه ایشان با روایات تفسیری سبب آن شده است که مفسر در برخورد با روایات رویکرد خاصی را اعمال کند.
معیار اصلی مفسر در این تفسیر، خود قرآن است و روایات نقش شارح و مؤید منطوق و مفهوم ظاهر آیه را بر عهده دارند و یا ابعاد معنای آیه را گسترش میدهند.
در دیدگاه مفسر تفسیر قرآن بر پایه روایات معتبر، جدا از تفسیر قرآن به قرآن نبوده با این تفاوت که رتبه آن مؤخر از قرآن به شمار آمده است بدین صورت که تا آیهای در پرتو دیگر تفسیر نشود نوبت به روایت تفسیری نمیرسد.
احادیث امام صادق علیه السلام در فرهنگهای لغت اهل سنت
قاسم بستانی
چکیده: از دیرباز، یکی از منابع تدوین و نیز یکی از زمینههای تحقیق و بررسی لغت شناسان عرب، قرآن و حدیث بوده است و آر جمله آن احادیث، احادیث معصومین علیهم السلام، مانند امام صادق علیه السلام بوده است. در این مقاله تلاش میشود بنابر فرهنگهای لغت اهل تسنن، احادیث امام صادق علیه السلام که در آنها گردآوری شده سپس بنابر بر دیگر کتب علوم اسلامی، تبارشناسی شده تا معلوم گردد که این احادیث، به غیر از کتب لغت، در کجا ذکر شدهاند تا علاوه بر آشنا شدن با جایگاه امام صادق علیه اسلام نزد عموم مسلمانان، جایگاه آن احادیث نیز شناخته شود.
فرهنگهای لغت مورد مراجعه فرهنگهای لغت اصلی و عمده زبان عربی بوده و شامل فرهنگهایی لغت عام و جامعه و فرهنگهای لغت خاص به الفاظ قرآن با روایی و نیز فروق اللغة است.
این تحقیق گوشهای از عظمت حضور فرهنگی و علمی امام صادق علیه السلام در یکی از حوزههای علوم اسلامی و عربی (واژهشناسی) و نیز شخصیت فرا مذهبی این امام معصوم علیه السلام را به نمایش گذاشته است.
دلالتهای «ثم» در قرآن کریم
عسگر بابازاده اقدم
حسین تک تبار فیروزجائی
چکیده: «ثم» به عنوان یکی از حروف عطف، کاربردهای فراوانی در زبان عربی دارد. از آنجایی که یکی از مواضع کاربرد این حرف در متون دینی و قرآن کریم بوده و کاربردها و معانی مختلف آن در بافتهای و سیاقهای متفاوت در تغییر معانی و مفاهیم اثرگذار است و همچنین از آنجایی که متون دینی، به خصوص قرآن کریم از اهمیت، حساسیت و جایگاه والایی برخوردار بوده و درک و فهم آن نیازمند تأمل همه جانبه است، بررسی حالات متعدد این حرف و کشف معانی ان در آیات گوناگون ضروری مینماید.
این مقاله درصدد است تا با روش توصیفی آ تحلیلیف ابعاد مختلف لفظی و معنایی حرف یاد شده را مورد بحث و بررسی قرار دهد. نتایج پژوهش، حاکی از آن است که این حروف حدود 330 بار در قرآن کریم تکرار شده؛ ولی در همه آیات یک معنا نیست. ملاحظه ظرفاتهای زیانی و بلاغی «ثم» در آیههای گوناگون نشان میدهد ک این حرف علاوه بر دلال اشتراک؛ ترتیب و تراخی، دارای معانی دیگیر نیز هست که بیشتر از جنبه بلاغی قابل تأمل است.
گستره معنایی عهد در قرآن
عماد مرادی
چکیده: معناشناسی بخشی از دانش زبانشناسی است که از رهگذر آن میتوان به تحلیلی معنای واژههای و جملههای یک متن پرداخت و جایگاه دقیق کلمهها و ترکیبهای آن را با توجه به نظام معنایی در آن قرار دارد، به دست آورد. این پژوهش که به شیوه توصیفی ـ تحلیلی و به روش کتابخانهای سامان یافته به بررسی معنا و مقصود عهد در قرآن کریم بر اساس مبانی دانش معناشناسی با رویکرد همنشینی پرداخته است. از نتایج این پژوهش بیان چگونگی تحول معنایی عهد در قرآن است. همچنین بیان اینکه هر گناهی بیوفایی به عهد الهی است و به آیه شصت سوره یس «ای فرزندان آدم، مگر با شما عهد نکرده بودم که شیطان را میپرستید؛ زیرا وی دشمن آشکار شماست؛ باز میگردد.
معناشناسی تطبیقی واژگان تلاوت و ترتیل از منظر قرآن و حدیث
ناصر عابدینی
داوود اسدیان
چکیده: در علم زبانشناسی، بررسی ارتباط میان واژه و معنا را معناشناسی میگویند و آن اصطلاحی است برای اشاره به مطالعه معنای عناصر زبان، به ویژه مطالعه شرایط حقیقی جملات و عبارات زبانی. این مقاله با موضوع «معناشناسی تطبیقی واژگان تلاوت و ترتیل از منظر قرآن و حدیث» از طریق مراجعه به منابع لغوی، آیات قرآن، منابع روایی و کتب علم قرائت معنای این دو واژه (تلاوت و ترتیل) از جهت لغوی، کاربردهای قرآنی، کاربردهای حدیثی و اصلاحی را مشخص کرده و همچنین ارتباط بین آن دو را بیان کرده است.
گفتنی است، بیست و هشتمین شماره فصلنامه تخصصی «حسنا» در 235 صفحه به قیمت 1200 تومان از سوی مؤسسه تفسیر و رهپویان سیدالشهدا علیه السلام منتشر شده است./998/ن601/ق