فصلنامه اسلام پژوهان در پله چهارم

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، چهارمین شماره فصلنامه علمی ـ تخصصی اسلام پژوهان با مدیر مسؤولی سید محمدرضا شریعت‌مدار از سوی مؤسسه آموزش عالی حوزوی امام رضا علیه السلام منتشر شد.

در این شماره از فصلنامه این مقالات را مطالعه می‌کنیم:

فنون و تکنیک‌های روش تحقیق و پژوهش

خزاعه از جاهلیت تا نیمه نخست قرن اول هجری

حقوق ذمیان در سیره علوی علیه السلام

معرفی فرقه کیسانیه و بررسی وضعیت شیعیان در دوره امام سجاد علیه السلام

شخصیت شناسی و عملکرد عمر بن عبدالعزیز

روش مناظره امام صادق علیه السلام در موضوعات اعتقادی

نمادهای زبانی تشیع در عصر صفوی

فنون و تکنیک‌های روش تحقیق و پژوهش (پایان نامه، مقاله‌نویسی)

عباس ایزدی فرد

چکیده: بسیاری از دانشجویان و طالبان علم پس از سال‌ها کوشش و تلاش علمی نیازمند ارائه اطلاعات و اندوخته علمی خود به عنوان تکلیف پژوهشی پایان‌نامه می‌باشند و یا مشتاق توضیح اندوخته‌های علمی خود و ارائه تصویر از واقعیت‌ها هستند.

دانشجویان در فرایند آموزش، به پاسخ «سؤال»‌های خود رسیده‌اند و اکنون درصدد پاسخ‌گویی به «مسأله» های جامعه انسانی و علمی خود هستند.

آنان وقتی داده‌ها و اطلاعاتی که کسب کردند، در پی تحلیل‌ها مقایسه‌ها و کشف ارتباطات مربوط به آن می‌باشند. چگونگی سامان دادن به شکل و مقاله و مصالح و بهسازی آن گردآوری اطلاعات روش‌های تحلیل اطلاعات و داده‌ها نیازمند نوعی فن و مهارت می‌باشد که در این مقاله آنها و مورد بررسی قرار گرفته است.

خزاعه از جاهلیت تا نیمه نخست قرن اول هجری

محمد سعید خزائی

چکیده: خزاعه قبیله‌ای از عرب عاربه یمنی است، افراد قبیله مذکور بعد از سیل عظیم عرم و خراب شدن سد مأرب، در حوالی مکه سکنی گزیده و بعد از مدتی طی جنگی میان آن نقش‌های مهمی در عرصه‌های گوناگونی چه در جاهلیت و چه در اسلام ایفا کردند. خزاعه در روزگار تبلیغ اسلام توسط مبلغ عظیم الشأن خود، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم، خود را از نزدیکان رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم می‌دانستند و رازدار او بودند. در بین قبیله یاد شده افراد بزرگی بودند که به عنوان مشاهیر خزایی از آنان یاد شده است.

حقوق ذمیان در سیره علوی علیه السلام

محمد مهدی مرادی

چکیده: سیره اهل‌بیت علیهم السلام به ویژه در رفتارهای اجتماعی کمتر مورد بررسی ئ تحقیق قرار گرفته است. در این میان امام علی علیه السلام از آن جهت که در مدت کوتاه چهار سال و ۹ ماه عهده‌دار خلافت و درآمد سیاسی جهان اسلام نیز بوده‌اند از اهمیت بیشتری برخوردار است. این تحقیق سعی دارد تا رویکرد امیرالمؤمنین (علی علیه السلام) را در برخورد با مسیحیان، یهودیان و زردشتیان در عرصه حقوق شهروندان غیرمسلمانان حکومت اسلامی را مورد بررسی قرار دهد.

این تحقیق با تکیه بر منابع کتابخانه‌ای و رویکرد توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع تاریخی و حدیثی در صدد ارائه الگوی اجتماعی امام علیه السلام در مواجهه با اهل ذمه در عرصه حقوقی می‌باشد.

اهمیت این موضوع زمانی روشن می‌شود که علاوه بر ضرورت دیدگاه و مکتب اهل‌بیت علیهم السلام در عرصه‌های مختلف اجتماعی مواجه با گروه‌های افراطی و تکفیری در جهان اسلام، زمینه‌ساز اسلام هراسی و اسلام در جوامع غیر مسلمان فراهم نموده است.

معرفی فرقه کیسانیه و بررسی وضعیت شیعیان در دوره امام سجاد علیه السلام

احسان ترکمان

چکیده: دوره امامت امام سجاد علیه السلام و به خصوص آغاز آن از شرایط خاصی برخوردار بود. در این زمان بیشتر پیروان خاص اهل‌بیت علیهم السلام در کربلا به شهادت رسیده بودند و هم اینان بودند که هسته اصلی جامعه شیعه اعتقادی و سیاسی را شکل داده بودند.

سایر شیعیان و محبین اهل‌بیت علیهم السلام نیز پس از واقعه کربلا در بدترین شرایط قرار گرفته بودند و از طرف دیگر فشار و اختناقی که بر باقیمانده اهل‌بیت علیهم السلام و سایر علویان و محبین از طرف بنی امیه حاکم بود، راه ارتباطی را میان امام سجاد علیه السلام و پیروان اهل‌بیت علیهم السلام به حداقل رساند. در همین زمان عده‌ای از علویان و محبین، معتقد به امامت محمد بن حنفیه، فرزند امام علی علیه السلام شده و به کیسانیه معروف شدند. ظرف زمانی شکل‌گیری این فرقه، پس از شهادت امام حسین علیه السلام است اما در اینکه به طور دقیق چه چیزی سبب اولیه تولد این فرقه گردید؛ منابع از گویایی و روشنایی برخوردار نیستند.

عمر این فرقه شیعی زیاد به طول نیجامید و در فرقه‌ها و گروه‌های دیگر و به ترتیب حذف شد، اما تأثیرات مهمی را در شیعه، دیگر فرق و ساختار حکومت بجای گذاشت. نوشتار حاضر به معرفی این فرقه و نیز بررسی وضعیت پیروان اهل‌بیت در این بازه زمانی می‌پردازد.

شخصیت شناسی و عملکرد عمر بن عبدالعزیز

محمدحسین نیازمند

چکیده: برای تاریخ‌نگاران در مورد خلفای اموی می‌نگارند شخصیت عمر بن عبدالعزیز از ویژگی‌های برجسته‌ای برخوردار است که آن‌ها را به دو گروه مثبت و منفی‌اندیش تقسیم می‌کند و این به خاطر رفتارهای متفاوت عمر با دیگر خلفا بوده است.

با وجود اینکه نمی‌توان از غضب خلافت توسط او به عنوان یک نقطه تاریک در زندگی او چشم‌پوشی کرد اما مدح برخی از ویژگی‌ها و اقدامات او حتی از جانب اهل‌بیت علیهم السلام می‌تواند از امتیازات وی دانسته شود.

این تحقیق سعی دارد با تکیه بر منابع تاریخی و تراجم با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی، شخصیت فردی و اجتماعی، همچنین عملکرد و اقدامات وی را مورد بررسی و تحلیل قرار دهد.

روش مناظره امام صادق در موضوعات اعتقادی

روح الله شیرزاد

چکیده: از جمله شیوه‌های آموزشی و تبلیغی امامان شیعه در دفاع از آموزه‌ها و تبیین معارف شیعی، مناظره و احتجاج بوده است و در عصر امام صادق علیه السلام که دوران طلایی شیعه، از حیث ایجاد فضای مناسب علمی و آموزشی و همچنین پیدایش و رشد مشرب‌های گوناگون فقهی و کلامی می‌باشد، بدیهی است مبارزه با اندیشه‌ها باطل و منع از گسترش مذاهب غیر اسلامی و نیز به پاسخگویی به شبهات موجود، مسؤولیتی بر دوش امام صادق علیه السلام گذاشت که برای حل آن، از مناظره بهره بردند.

با بررسی مناظرات امام صادق علیه السلام شیوه‌های کاربردی و عملی در انجام مناظره بدست خواهد آمد که می‌تواند الگوی مناسبی برای علمای شیعه در گسترش معارف تشیع به واسطه انجام مناظرات باشد؛ بنابراین سؤال اصلی مقاله، بررسی روش مناظره‌های امام صادق علیه السلام می‌باشد.

این نوشتار با تحقیق کتابخانه‌ای و تکیه بر منابع حدیثی و تاریخی انجام شده است و به بیان و بررسی روش مناظرات امام صادق علیه السلام در موضوعات اعتقادی در سه بخش: مقدمات، متن اصلی و مؤخرات پرداخته است.

نمادهای زبانی تشیع در عصر صفوی

مجتبی قاسمی

چکیده: بررسی تاریخی اجتماعی پیروان یک مذهب یا حکومت برخاسته از آن مذهب، توجه همه جانبه به زندگی و نکته‌های دخیل در فرآیند شکل‌گیری تاریخ آنان از نمادهای اجتماعی را طلب می‌نماید. نمادها از مؤلفه‌های تأثیرگذار بر تعاریف اجتماعی از عوامل گوناگون تأثیر می‌پذیرد.

بحث و مطالعه در مورد تاریخ اجتماعی شیعیان نیز از این قاعده مستثنا نیست، این نوشته به برخی از نمادها زبانی در تاریخ اجتماعی شیعیان در دوره حکومت صفوی اشاره دارد. این نوشتار به مواردی از چگونگی عملکرد و رفتار شیعیان پرداخته که در آن عصر به شیعیان اختصاص داشته است و از باورها و اعتقادات آنان حکایت دارد، به این گونه که با مشاهده این رفتار می‌توان باورها و عملکردهای شیعه را تشخیص داد.

از این رفتار می‌توان به اذان، اعلام برائت از مخالفان ائمه، قصه‌گویی، منقبت‌خوانی نقش سکه‌ها، کاشی کاری‌ها و فلز کاری‌ها اشاره کرد که هر کدام از این نمادها اشاره به رفتار و منش مردم و میزان علاقه و روش ابزار آن دارد و اینکه آیا این روش دچار نقص و عیبی بوده تا چه اندازه توانسته تشیع را بر مردم رسوخ بدهد.

سنبل‌سازی و نشان برای یک مذهب در روش‌های گوناگون از جمله شعر و منقبت و یا در وادی نقوش در کاشی و فلز و اینکه در قهوه خانه‌ها و مجالس ذکر منقبت و مصائب کربلا باشد، این نشانگر میزان ارادت شاهان و مردم به ائمه اطهار علیهم السلام و مذهب شیعه است.

چهارمین فصلنامه علمی ـ تخصصی اسلام پژوهان در 168 صفحه با قیمت 2500 تومان از سوی مؤسسه آموزش عالی حوزوی امام رضا علیه السلام منتشر شده است./998/پ202/ق