نگاهی به کتاب «روش نقد؛ نقد مکتبها، آرمانها، آزادی»
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، جلد دوم مجموعه «روش نقد» با عنوان «نقد مکتبها، آرمانها»، آزادی اثر حجت الاسلام والمسلمین علی صفایی حائری (عین.صاد) از سوی انتشارات لیلة القدر منتشر شده است.
در بخشی از «پیش درآمد» این کتاب میخوانیم:
با نقد مکتبها، به وسیله نیازها، طرح کلی، نقش تاریخی، اثر عملی، به نقد مکتبها از راه آرمانها روی میآوریم.
این نقد را وسیع و گسترده دنبال میکنیم. از آزادی، از آگاهی و عرفان، از تکامل و از رشد، توضیح و تحلیل بیشتری میآوریم.
از آرمانهایی؛ مثل لذت، ثروت، قدرت، شهرت و رفاه و عدالت در ضمن بحث آزادی، سخن رفته، که چگونه آزادی در شکلهای پیچیدهاش بر روی اینها اثر میگذارد و در اینها نقش اجرا مینماید.
انسان پس از بازیها (لعب) و سرگرمیها(لهو) به زینتها و جلوهها روی میآورد و به همینها افتخار میکند، حتی به این که همسایه ما، یکی از دوستان ما، پسر یکی از آشنایمان ما، فلان و بیسار و بهمان است. آنگاه نوبت ثروتاندوزی و ریاست طلب میرسد.(تکاثر)
در این مرحله، تجاوزها و زیاده طلبی یک دسته، به فقر و نداری و بهرهبردای از ندارهای مستضعف میانجامد و همراه ظلم و فقر در زیر فشارهاست که آزادی و عدالت و رفاه، جان میگیرد و با هر سلول سلول مستضعفها مفهوم میشود.
آزادی در مفهوم وسیعش، بر روی این آزادی از زنجیرهای ستم و بهرهبرداری استخفاف(پوک کردن) و استضعاف اثر میگذارد. این آزادهها هستند که عدالت را تا سر حد قسط و مواسات و ایثار، راه میبرند و رفاهی را در این جو، بارور میکند و که به اسراف و تجمل دست نمیدهد.
مکتبهای سیاسی و انقلابی و عرفانی را همراه علوم آزادی بخش، طرح ریخته است. با تحلیل آزادی، میتوان این مکتبها انسان دوست و طرفدار آزادی را نقد زد که چگونه شکلهای پیچیده آزادی را تحلیل کردهاند و چگونه عاملهای آزادی بخش را توضیح دادهاند. چگونه از نقشها و نتیجههای آزادی پرده برداشتهاند.
در این نوشته پس از توجه به آرمانها و طرحریزی آنها، به نیازها پایههایی که آرمانها بر آن استوار میشوند، اشاره شده که رفاه و عدالت به بیشتر غریزه نیاز ندارند و آگاهی و تکامل به زیادتر از فکر و عقل، در حالی که بیشتر از غریزه از تکامل به بیشتر از غریزه و فکر و عقل نیاز دارد.
آنگاه از مفهوم آزادی، تاریخ کوتاهی از آزادیخواهی و گامهای انسان برای رسیدن به آزادی، از شکلها و عاملها و نقشهای آزادی توضیحاتی آمده است.
در بخشی از عنوان «آزادی از آزادی» از فصل «عوامل آزادی» آمده است:
عظمت مذهب در همین است که با آن روشها و آموزشها انسان به آزادی میرساند و راکدها را راه میاندازد و یخها را آب میکند و تبخیر میکند و آزاد مینماید و پس از رسیدن به این آزادی و پس از دست یافتن به وسعت تبخیر به آنها شکل میدهد و آنها را به عبودیت میرساند و نمیگذارد که این نیروی عظیم تبخیر، هرز و هدر بروند که آن را در توربینها مهار میکند و به آن شکل میدهد و جهت میدهد تا حرکتی و نوری به وجود بیاید. این رسالت پس از رسیدن و به عبودیت عملی شود.
مذهب انسان را از اسارت به حریت و از حریت به عبودیت و از عبودیت به رسالت، به حرکت، به نور و به عمل، میرساند و او را در هستی قانونمند، قانونمند میسازد و پیش میبرد.
مذهب در این سطح عالی قرار دارد و مذهب راه انسان و روش حرکت او و جهت حرکت اوست و این است که مذهب اصیل نمیتوان جدا شد و آزاد شد، که این مذهب پس از رسیدن به آزادی در سطح عالی و پس از شناخت نیازهای عظیم، بخارها هرز آزاد را شکل میدهد و به نور حرکت تبدیل مینماید و مسؤول و رسالتشناس به بار میآورد.
شناخت این نیازها، عاملی است که انسان را پس از رسیدن به حرکت، به دین میرساند و شکل میدهد که این دین شکل ایدهآل رشد انسان است.
و این شکل دادن فقط برای کسی است که به استعدادهای انسان به قلمرو این استعدادها و به قانونهای حاکم بر این قلمرو، بر این استعدادها، آگاهی دارد.
در قسمتی دیگر از این بخش میخوانیم: ما در مرحله آزادی مذهب، مذهب سنتی و عاطفی را در نظر میگیریم، ولی مذهب اصیل را نفی نمیکنیم.
آنها که به آزادی میرسند و نمیخواهند در این دنیای وسیع و رها سرگردان باشند، آنها که به شناخت قانونمندی هستی رسیدهاند و نمیتوانند ول و هرز باشند، آنها که رابطه متقابل را در نظر گرفتهاند و فهمیدهاند که یک گند در یکجا حبس نمیشود، آنها که نیازها عظیم را شناختهاند و به شهادت استعدادهای خویش گوش دادهاند و راه دراز خویش را یافتهاند، مجبورند برای زنده بودن و مردن خودشان برنامه بریزند و مجبورند به نیروهای خود جهت بدهند.
آنها را از سرگردانی و رکود و احتکار به فلاح و رویش برساند و کاری کنند که هیچ کارشان خارج از برنامه نباشد و تمام کارهاشان حرکت و رفتن و یک کار باشد و آنچه کارهای گوناگون را یکی میکند و سازمان میدهد جهت و هدف یگانه است.
گفتنی است، کتاب «روش نقد؛ نقد مکتبها آرمانها، آزادی» در 77 صفحه، با شمارگان 3000 نسخه، به قیمت 800 تومان از سوی انتشارات لیلة القدر منتشر شده است./998/ن602/ق