بررسی احکام صندوقهای قرضالحسنه در یک اثر
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر با همکاری نشر معروف، پنجاه و چهارمین جلد از مجموعه فقه و زندگی را با عنوان «احکام صندوقهای قرضالحسنه» منتشر کرد.
نگارنده در مقدمه درباره اهمیت قرضالحسنه و رویکرد این کتاب مینویسد:
«قرضالحسنه از سنتهای اسلامی و دیرینهای است که قرآن مجید و روایات معصومین علیهم السلام بر آن تأکید دارد.
به پیروی از سفارشهای و تأکیدهای دو منبع مزبور، دینمداران پیوسته این روش پسندیده را ارج نهاده و درصدد استفاده از برکات دنیوی و ثواب اخروی آن برآمدند و بدین منظور «صندوق قرضالحسنه» پدید آمد.
گرچه مدت زیادی از عمر صندوق قرضالحسنه نمیگذرد؛ در همین زمان کم، شاهد برکات آنها برای قشرهای جامعه بودهایم؛ چرا که در حقیقت، صندوقهای قرضالحسنه را میتوان «شجره طیبه» دانست که جامعه از دستاوردهای آن به اذن پروردگار بهرهمند میشود.
برخی از ویژگیهای صندوقهای قرضالحسنه که آنها را از بانکهای دولتی و خصوصی جدا ساخته و انگیزه ایجاد آنها به شمار میرود؛ بدین ترتیب است:
الف) جمعآوری سپردهها اهلخیر به منظور قرض دادن به گروههای آسیب پذیر؛ ب) بهرهمندی جامعه از وام بدون ربا و ج) دستیابی آسان سپردهگذاران به برخی از خدمات بانکی.
تجربه نشان میدهد، در هر زمان و مکانی که فرهنگ دین مردم در اوج خود قرار داشته، وام بدون بهره نیز از کمیت و کیفیت بالاتری برخوردار بوده؛ این رابطه مستقیم میتواند به عنوان یکی از شاخصهای جامعه اسلامی در طول تاریخ ادامه داشته باشد.
از سوی دیگر، یکی از نگرانیها در عصر حاضر این است که مبادا به مرور زمان شاهد افت این سلوک مقبول و این عرف پسندیده و اجتماعی باشیم.
از این روی؛ بر همه فرهیختگان و دستاندرکاران فرهنگ عمومی لازم است از تقویت هرچه بیشتر فرهنگ «وام بدون بهره» غفلت نورزیده و پیوسته درصدد شاداب و سر سبز نگاه داشتن این سنت حسنه و احیای «اقتصاد اسلامی» باشد.
این مجموعه، با همین رویکرد فراهم آمده و بر آنیم در آن، «احکام صندوق قرضالحسنه» را از دیدگاه قرآن، روایات و فتاوا به کنکاش بنشینیم و آن را فرادید خوانندگان محترم قرار دهیم. در این نوشتار، تلاش شده احکامی که مورد اتفاق یا مورد پذیریش فقها میباشد، طرح گردد.»
نگارنده در این کتاب، عنوانهای: «تاریخچه صندوق قرضالحسنه»، «ماهیت صندوقهای قرضالحسنه»، «آمار صندوقهای قرضالحسنه»، «دولت و صندوقهای قرضالحسنه»، «اهمیت قرضالحسنه»، «قرآن و قرضالحسنه»، «قرضالحسنه از منظر روایات»، «صندوقهای قرضالحسنه در کلام بزرگان»، «احکام صندوقهای قرضالحسنه»، «احکام قرض»، «احکام قرضدهنده»، «احکام قرضگیرنده»، «وظایف صندوقدار»، «احکام کارمندان صندوق»، «مراجعهکنندگان»، «وظایف مدیران»، «وظایف صندوقدار»، «احکام کارمندان صندوق»، «مراجعهکنندگان»، «آسیبها و آفتها»، «ربا»، «حواله»، «رهن»، «ضامن» و «افلاس» را بررسی کرده است.
نویسنده زیر عنوان «دولت و صندوق قرضالحسنه» آورده است:
«دو نکته در زمینه دولت و صندوق قرضالحسنه میتواند مورد بررسی قرار گیرد: «حمایت» و «نظارت»؛
حمایت: صندوق قرضالحسنه میتوانند بازوان دولت در کمکرسانی به قشرهای مختلف جامعه محسوب شده؛ دولتمردان را این زمینه یاری کنند.
به گزارش روابط عمومی مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، دفتر مطالعات اقتصادی این مرکز با بیان این مطلب که وجود مؤسسات تأمین مالی خرد، برای تأمین نیازهای اعتباری خرد و ضروری قشرهای واقع در دهکهای پایینی و میانی درآمدی بسیار لازم و ضروری است؛ و در کشورهای پیشرفته دنیا این مؤسسات؛ خصوصاً در چارچوب و ساختار تعاون به ارائه خدمات اعتباری خرد به قشرهای نیازمند جامعه میپردازند، افزود: توسعه این مؤسسات و حمایت از آنها میتواند به افزایش رفاه اقتصادی و کاهش شکاف طبقاتی کمک شأیانی کند. از این رو حذف این مؤسسات با این دلیل که ممکن است محملی برای تخلفات و جرائم اقتصادی مانند: رباخواری، تحصیل مال نامشروع و یا پولشویی نمیتواند مورد قبول باشد، بلکه باید با نظارت و هدایت، مسیر درست و سالم فعالیت اعتباری را فراروی آنها قرار داد.
نظارت: دولت در قبال شئون مختلف جامعه مسئولیتهای خطیری بر عهده دارد که بیشک یکی از آنها ایجاد «امنیت اقتصادی» است. نظارت دولت بر مجموعه پولی میتواند شامل دو گونه «محسوس» و «نامحسوس» باشد.
... بر این اساس، نظارت دولت، تنها در مورد صدور مجوز نیست، بلکه رصد دائمی ادامه کار او نیز لازم است تا سودجویان نتوانند از نیت خیرخواهانه مردم سوءاستفاده کنند.»
نویسنده برای نگارش این اثر از 38 منبع استفاده کرده است که «إقبال الاعمال»، «الإحتجاج»، «إستفتائات امام خمینی رحمة الله علیه»، «بحارالانوار»، «ثواب الأعمال»، «عیون اخبار الرضا» و «الکافی» برخی از این منابع است.
سید جعفر ربانی آثار و مقالات دیگری نیز دارد که «واقفیه و اندیشه واقفیگری پس از امام کاظم علیه السلام»، «فاطمه علیها السلام در حدیث دیگران»، «سیمای برقی، راوی دو هزار حدیث»، «انتظارات امام از گروههای اجتماعی» و «سیره امام جعفر صادق علیه السلام در حج»، «نامههای امام هادی علیه السلام»، «امام باقر علیه السلام و فرق و مذاهب» و «قنبر، خادم ولایت» از دیگر آثار وی است.
پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر با همکاری نشر معروف، پنجاه و چهارمین مجموعه فقه و زندگی را با عنوان کتاب «احکام صندوقهای قرضالحسنه» با شمارگان 3000 نسخه، در 240 صفحه و با قیمت 5000 تومان در زمستان 95 منتشر کرده است./998/پ 202/ش