گزارشی از دومین همایش مالیات های اسلامی

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، در دومین همایش مالیات‌های اسلامی كه با تلاش جمعی از مسؤولان سازمان امور مالیاتی کشور، امور مالیاتی استان قم و دانشگاه مفید در سالن همایش‌های این دانشگاه برگزار شد، مسؤولان اقتصادی کشور به همراه كارشناسان مسائل اقتصادی به بررسی و ارائه راهکارهای مناسب در رابطه با مالیات‌ها با تکیه بر مالیات‌های اسلامی پرداختند.

حل چالش‌های فراروی بشر در جوامع و زمان‌های مختلف به وسیله دین میسر است
دکتر سید مسعود موسوی، قائم مقام دانشگاه مفید در ابتدای این همایش ضمن خیر مقدم به حضار شرکت کننده گفت: بحث مالیات‌های اسلامی که دانشگاه مفید مفتخر است دومین همایش مرتبط با آن را برگزار کند، در زمره مبانی و مقدمات تعیین نقش فرد مسلمان در جامعه است. به عنوان مسلمان اعتقاد داریم که شریعت مقدسه نه تنها برای ارتباط فرد با خدا قوانینی را وضع کرده که در ارتباط با فرد با فرد هم قوانینی را دارد بلکه شاید بتوان گفت این ارتباط یا قوانین اجتماعی اسلام کم اهمیت‌تر از قوانین عبادی آن نیست. معتقد به جامعه اسلامی هستیم، جامعه‌ای که روابط موجود در آن مبتنی بر مبانی و دستورات شریعت باشد. از مقدماتی‌ترین روابط حاکم بر جامعه رابطه اقتصادی حاکم بر جامعه است. اگر فرد بخواهد رابطه اقتصادی خود را با جامعه تبیین کند، لازم است در اولین مرحله این کار صورت گیرد. دستورات اقتصادی اسلام برای نقش دادن به جامعه اسلامی حالت محوری پیدا کند و در این ارتباط مالیات‌های اسلامی به عنوان تنظیم‌کننده روابط اقتصادی نقش خود را نشان دهد. جوامع بشری دستخوش تحولات گسترده‌ای بوده، هست و خواهد بود و متناسب با این تحولات گسترده لازم است آنچه شریعت و آنچه شارع مقدس در ابتدای تاریخ اسلام به عنوان روابط اقتصادی و روابط اجتماعی عرضه کرده است در زمان‌ها و مکان‌های مختلف تطبیق داده شود و کارکرد آنها به نحو شایسته تبیین گردد. در واقع حل چالش‌های فراروی بشر در جوامع و در زمان‌های مختلف به وسیله دین میسر است و این همان‌ چیزی است که دانشگاه مفید برای رویارویی با این چالش‌ها تأسیس شده و نقش و رسالت خود را در این ارتباط تعریف کرده است.

نقش و جایگاه مالیات در کشور با تأکید بر عدالت تبیین می شود
دکتر علی عسگری، رییس کل سازمان امور مالیاتی کشور در ادامه همایش با بیان این‌که در یک نظام اقتصادی مالیات‌ها نقش و جایگاه ویژه‌ای دارند، گفت: مالیات از منابع اصلی درآمد دولت محسوب می‌شود و دولت نیز به طبع مالیات می‌تواند برنامه‌های اقتصادی خود را در جامعه پیاده کند. اگرچه در نظام اقتصادی اسلام نگاه متمایزی در زمینه مالیات‌ وجود دارد اما در نقاطی وجه اشتراک زیادی با هم دارد که می‌شود این وجه اشتراک را از همدیگر تشخیص داد. مالیات‌ متعارف به مالیات‌ مستقیم و غیرمستقیم طبقه‌بندی می‌شود که در آن مالیات‌ مستقیم مالیات بر درآمد اشخاص حقیقی و حقوقی است و مالیات‌ غیر مستقیم مالیات بر کالا و خدمات است. با توجه به جایگاه مالیات اسلامی خواهیم دید که مالیات‌های اسلامی چه در زمینه خمس و چه در مینه زکات و آنچه در شرع مقدس برای مالیات اسلامی تعریف شده است، در خیلی از موارد به پایه‌های اقتصادی مالیاتی کشور نزدیک است. چه بسا پایه‌های مالیاتی که در شرع مقدس تعریف شده در مالیات‌های متعارف کشور خودمان یا هنوز بسترهای لازم آن فراهم نشده و یا اگر بسترها فراهم شده، امروز در نظام مالیاتی اجرایی نشده یا حذف شده است. نقش و جایگاه مالیات‌ها ارتباط آنها را مشخص می‌کند، لذا بررسی این‌که مالیات‌ها بر اساس چه پایه‌های مالیاتی تعریف می‌شود و چه ویژگی برای این مالیات‌ها می‌توان در اقتصاد قائل شد، ضروری است. در شرع مقدس پرداخت خمس و زکات به عنوان مالیات واجب لازم است. مالیات بر درآمد، ثروت، پس‌انداز، انواع دارایی و انتقال دارایی از جمله مالیات بر خمس و مالیات بر حیوانات، محصولات کشاورزی و فلزات قیمتی از جمله مالیات بر زکات است که وقتی ریشه‌های آنها را بررسی کنیم خواهیم دید که بسیاری از این‌ها پایه‌های مالیاتی در نظام اقتصادی اسلام تعریف شده و جایگاه آنها روشن و معنی‌دار است و می‌توانند در اقتصاد ما نقش مفید و مؤثری را ایفا کنند. عبادی بودن زکات و خمس سبب پرداخت آن از سوی مؤمنان است. از جمله ویژگی این مالیات اختیاری بودن آن از جایگاه خود اظهاری است به طوری که خود اشخاص آن را اظهار می‌کنند، ضمن این‌که جایگاه مصرف آن نیز مشخص است. اگر بخواهیم در این نقش و جایگاه به مالیات‌ اسلامی توجه کنیم و آن را با مالیات متعارف در اقتصاد کشور مقایسه کنیم با چالش مواجه می‌شویم. امروز در مالیات‌های متعارف، محصولات دامی و کشاورزی از مالیات معافند در حالی که در مالیات اسلامی شرع مقدس مشخصاً برای این‌گونه کالاها و تولیدات مالیات معین کرده و به عنوان یک تکلیف شرعی و واجب مشخص شده است. با توجه به تجربه کشورهایی مانند پاکستان، مالزی و عربستان در زمینه تنظیم قانون و تعریف مکانیزم مشخص برای مالیات و سپس واریز به حساب مشخص برای مصرف در چارچوبی مشخص می‌توان گفت یکی از نکاتی که در مالیات اسلامی باید بیشتر بر روی آن تأکید کرد، این است که مالیات‌ها را در جایگاه خود به درستی جمع‌آوری کرده و در حساب‌های مشخص تجمیع و در چارچوب‌هایی که شرع مقدس گفته مصرف کنیم. اگر رابطه بین مالیات‌ اسلامی و مالیات‌ متعارف در یک چارچوب و مکانیزم خاص فراهم شود، مالیات‌ اسلامی و مالیات متعارف در جایگاه خود قرار گیرد، هر یک به تنهایی و در کنار هم می‌تواند نقش خود را ایفا کند، زیرا در بسیاری از زمینه‌ها مالیات‌ اسلامی و مالیات‌ متعارف وجه تشابه دارند و پایه‌های مالیاتی این دو نزدیک به هم و شبیه به هم است. با تأکید بر عدالت نقش و جایگاه مالیات در کشور به درستی تبیین می شود. امروزه بخش زیادی از مالیات‌ها در قالب یارانه‌ها و پرداخت‌های انتقالی به صورت مستقیم و غیرمستقیم از بودجه عمومی دولت در اقتصاد توزیع می‌شود که اگر به جایگاه اصلی خود در اقتصاد برگردد، در توزیع آن می توان نقش مناسب‌تری که به عدالت نزدیک‌تر است، ایفا کرد. در بخش مالیات‌ اسلامی، مالیات از کسی که حاضر به پرداخت آن است دریافت می‌شود و بر اساس شرع مقدس و نصاب‌هایی که تعیین می‌شود به چیزی که تحصیل می‌شود تعلق می‌گیرد، اما در اقتصاد کشور ایران با این جایگاه مالیاتی، سهمی که از مالیات اسلامی و مالیات متعارف گرفته می‌شود نسبت به آن چیزی که در اقتصاد تحصیل می‌شود سهم بسیار کوچکی است. کشورهای از سنخ کشور ایران بیش از بیست درصد G.D.P خود را مالیات می‌گیرند در حالی که در کشور ایران کمتر از هشت درصد G.D.P مالیات گرفته می‌شود که نشان می‌دهد بحث عدالت مالیاتی در اقتصاد ما سبب انحراف شده و نمی‌شود منابع مالیاتی لازم را در اقتصاد چه در بُعد مالیات‌های اسلامی و چه در بُعد مالیات‌های متعارف تحصیل کرد. یکی از مسائلی که به اقتصاد کشور عارض شده و انحراف از این بُعد مالیات‌ها ایجاد کرده،‌ قبل از این‌که منابع مالیاتی را در اقتصاد جمع کنیم و در توزیع و عدالت توزیع به کار ببریم، توزیع را انجام داده‌ایم.

کرسی اقتصاد ایران در معتبرترین دانشکده اقتصاد ایران راه اندازی شود
حجت‌الاسلام حسن آقا نظری، عضو هیأت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و رییس سابق انجمن علمی اقتصاد اسلامی حوزه علمیه قم پس از سخنان دکتر علی عسگری گفت: در حوزه مالیات چه مالیات رسمی و چه مالیات اسلامی فقر پژوهش داریم. این فقر پژوهش در مالیات عاملی برون‌زا است و درآمد نفتی مؤثرترین عامل در این فقر است. اگر در کشوری بودیم که درآمد نفتی نداشتیم، مجبور می‌شدیم در حوزه مالیات چه اسلامی و چه رسمی پژوهش کنیم و مشکلاتمان را از راه پژوهش به سامان برسانیم. چون درآمد نفتی داشتیم و همواره به درآمد نفتی تکیه کردیم، لذا احساس نیاز نکردیم که در حوزه مالیات فکر کنیم و بنویسیم و در نتیجه امروز در اینجا ایستاده‌ایم که ایستاده‌ایم. درآمد نفتی اولین عامل برون‌زا در فقر پژوهشی است. دومین عاملی که در بحث مالیات‌ها تأثیر دارد، عامل درون‌زایی است که تأثیر آن بیشتر است. نسبت به اقتصاد ایران کار علمی مناسبی انجام نداده‌ایم و چون در این اقتصاد این فعالیت انجام نشده طبیعی است که در حوزه مالیات فعالیت علمی کمتری صورت گرفته باشد. اکنون لازم است کرسی اقتصاد ایران در یکی از دانشکده‌های معتبر کشور راه‌اندازی شود. مراکز آموزشی ما با توان‌هایی که دارند می‌توانند به راحتی کرسی اقتصاد ایران را راه‌اندازی کنند تا در آنجا دوره دکترای اقتصاد ایران تدریس، تحصیل و تحقیق شود. سی سال در اقتصاد ایران کار می‌شود، اما در کجای اقتصاد ایران آمده‌ایم جوابی برای متغیرات اقتصادی خودمان بیابیم، رابطه‌های علمی را اثبات کنیم و در نتیجه وقتی می‌خواهیم مقاله علمی پژوهشی بنویسیم بر تولید علمی خود تکیه کنیم. اکنون در حوزه مالیات بحث‌های جدی داریم. پایه مالیاتی، نرخ مالیاتی، اطلاعات در مالیات‌ستانی، عدالت مالیاتی و ده ها مسأله اصلی دیگر را مطرح کرده‌ایم اما زیرساخت‌های مالیات‌ستانی در کشور با چالشی جدی روبروست. امروزه مالیات در نظر مردم به امری اجباری می‌ماند که ناچار به پرداخت آن هستند. این تصوری اشتباه است که در ذهن آنان شکل گرفته است. مردم پرداخت مالیات را حق نمی‌دانند و لازم است این موضوع بررسی و زیرساخت کار به گونه‌ای اصلاح شود. لازم است تئوری دولت حقوق متقابل با تأکید بر حق مالیات دادن و مالیات گرفتن مبنای کار قرار بگیرد و زیرساخت فرهنگی آن آماده شود تا ذهنیت مردم برای پرداخت مالیات آماده شود. دولت استحقاق دارد که مالیات جمع کند، اما استحقاق به دنبالش برای این‌که حقش را بگیرد تکلیفی دارد و آن این است که در سطح وسیع اما طبیعی، ساده و شفاف زیرساخت فرهنگی را آماده کرده و آموزش‌های لازم را از راه درست تدارک ببیند.

دبیرخانه دائمی مالیات‌های اسلامی راه اندازی شود
حجت‌الاسلام ضیاءالدین کیاء الحسینی، عضو هیأت علمی گروه اقتصاد دانشگاه مفید در ادامه با ارائه گزارشی از نحوه برگزاری دومین همایش مالیات‌های اسلامی گفت: مطالعه علوم اجتماعی در دهه‌های گذشته نشان از نواقصی عمده در آن دارد به نحوی که تعالی انسان و جوامع انسانی در آن لحاظ نشده است. در دهه‌های اخیر نوعی بازنگری در این علوم براساس ارزش‌ها، فرهنگ و دین صورت گرفته است. حوزه اقتصاد نیز مسلم انگاری تعالیم علم اقتصاد را مورد تردید قرار داده و به نقش ارزش‌ها، فرهنگ و دین در اقتصاد تأکید می‌کند. کشورهای اسلامی در بازنگری علوم اجتماعی و اقتصاد به دلیل برخورداری از منابع عظیم دینی، وحی و سیره از توان بالقوه‌ای برخوردارند. در دهه‌های گذشته شاهد پیشرفت‌های فراوانی در تولید علوم اجتماعی در این کشورها بوده‌ایم که با بهره‌گیری از این دو منبع فیاض سهم به سزایی در ارائه راهکارهای مناسب برای جوامع اسلامی داشته‌اند. مالیات‌ها که یکی از مهم‌ترین متغیرهای اقتصادی و شاید سابقه‌ای به اندازه عمر دولت‌ها در تاریخ بشر دارد، از این امر مستثنی نبوده و طی قرن گذشته مورد بازنگری‌های فراوانی قرار گرفت که پایه مالیاتی، پیچیدگی قوانین، تعدد نرخ‌ها، انتقال و اثابت مالیاتی و معافیت‌ها از مهم‌ترین مسائل مربوط به آن است. در آیات قرآن و سنت معصومین(ع) توصیه‌های فراوانی در این رابطه شده است. خداوند به پیامبر خود امر می‌کند تا بعد از اخذ زکات از مؤدیان می‌بایست در حق آنها دعا کند و در آیه دیگر خداوند خود صدقات و زکات را از مؤدیان اخذ می‌کند. اصلاح و بازنگری نظام مالیاتی در کشورهای اسلامی ضروری است. اکنون عمده کشورهای اسلامی در تلاشند تا هم قوانین مالیاتیشان منطبق با آموزه‌ها و احکام فقهی باشد و هم بعضی از واجبات مالی که ماهیتی مالیاتی دارد به صورت کاراتر جمع‌آوری و توزیع گردد. از چند سال پیش قانون زکات در بسیاری از کشورها تصویب و به مرحله اجرا در آمده است و اهتمام مسؤولان مالیاتی کشورهای اسلامی سبب تأسیس سازمان مسؤولان مالیاتی کشورهای اسلامی یا آتائیک شده که از سال 2004 با تشکیل سمینارهای سالانه سعی در اصلاح نظام مالیاتی آن کشورها بر اساس آموزه‌های دینی و انتقال تجارب از کشورهای عضو دارد. مبانی فقهی و اقتصادی مالیات های اسلامی، موانع حقوقی این مالیات ها و تطبیق و رابطه متقابل آنها، جانشینی یا مکملیّت، اثرات اقتصادی و توزیعی هر یک، جایگاه انفاق و درآمدهای ناشی از در دولت اسلامی و تأثیر آن بر نظام مالیاتی در کشورهای اسلامی در انجمنی حوزوی دانشگاهی مورد مطالعه قرار گیرد تا براساس آموزه‌های دینی و احکام فقهی بتوان راهکارهای مناسب و منطبق بر دین برای هرچه بهتر سازماندهی کردن امور مالیاتی را جستجو کرد و با توجه به وجود واجبات مالی در اسلام بتوان آن را به سوی نهادی کارآمدتر هدایت کرد. این امر ممکن است با ساماندهی متمرکز و یا ارائه سیاست‌های تشویقی مانند بخشودگی مالیاتی برای مؤدیان واجبات مالی و ارائه اطلاعات صحیح از موارد مصرف واجبات مالی تحقق یابد، لذا قم مرکز علوم و معارف اسلام و اهل بیت(ع) مناسبت‌ترین مرکز برای این مهم است. برگزاری این همایش برای استمرار همکاری در زمینه‌های علمی اعم از پژوهشی و آموزشی را به فال نیک می‌گیریم و امیدواریم که دبیرخانه دائمی مالیات‌های اسلامی راه‌اندازی و دوره‌های آموزشی لازم همراه با پژوهش‌های مناسب در این راستا انجام گیرد.

در ادامه این همایش با برگزاری دو نشست ویژه که نشست اول به ریاست عباس عرب مازار، پناهی و رضایی و نشست دوم به ریاست احمدی، یوسفی نژاد و علیزاده برگزار شد، حجج اسلام محمدعلی قائینی، سیدرضا حسینی، محمدتقی گیلک حکیم آبادی، مجید حبیبیان نقیبی، سیدضیاءالدین کیاءالحسینی و آقایان مهدی جعفری و عبدالله شهبازی به ارائه مقالات خود پرداختند که به نظر خوانندگان محترم می رسد.

ولایت حاکم اسلامی نسبت به مقررات مالی
حجت‌الاسلام محمد علی قائینی در تبیین مقاله خود این‌گونه گفت: نسبت بین وجوه مالی شرعی و بین مالیات دولتی از جهاتی قابل بررسی است. حاکم حق مطالبه به بیش از وجوه شرعی معهود دارد؟ با فرض وحدت مصرف مالیات با مصرف وجه شرعی در جایی‌که مالیات بابت خدمت خاصی از حکومت دریافت می‌شود به نظر مشروع می‌آید؛ البته برای کفایت ادای وجه شرعی رعایت شرایط آن از جمله قصد تقرب باید مراعات گردد. وجوه شرعی به دو قسم تقسیم می‌شود؛ آنچه مکلف در پرداخت آن محدود به اجازه حاکم و غیره نیست و آنچه مکلف موظف به رعایت نظر فقیه و یا حاکم است. در قسم دوم چنانچه مکلف نظر فقیه جامع الشرایطی را رعایت کند جواز الزام حاکم متصدی او را به خلاف آن خلاف اطلاق دلیل ولایت فقهاست. در جواز مطالبه به مالیات زائد بر وجوه شرعی قابل صرف در آن باشد جعل مالیات به مقتضای مقدمه واجب واجب و در غیر این صورت قاعده جائز نمی باشد. ضمناً مستفاد از برخی روایات نه به حسب ظاهر ـ ولایت حاکم ـ فی الجمله ولو امام معصوم(ع) بر جعل مالیات خارج از عناوین معهود است.

معیارهای عدالت در منابع و مصارف بیت المال
حجت‌الاسلام سید رضا حسینی در تبیین مقاله خود گفت: عدالت اقتصادی و رسیدن به توزیع متوازنی از درآمد و ثروت، یکی از اهداف اصلی نظام اقتصادی اسلامی است. اما معیارهای عدالت و تعریف وضعیت متوازن توزیع درآمد و ثروت چندان روشن نیست. این مقاله در صدد آن است که با مطالعه ویژگی‌های منابع و مصارف بیت المال، به عنوان روبنا، معیارهای عدالت اقتصادی را به عنوان زیربنای حاکم بر آنها بررسی کند. فرضیه مقاله این است که جهت گیری اصلی منابع و مصارف بیت المال اسلامی، تأمین اجتماعی و رفع فقر است و توازن اقتصادی حاصل از آنها در حد بالا بردن سطح زندجگی طبقات پایین به هزینه طبقات بالا تا رساندن آنها به حد کفایت زندگی است. بنابراین مراتب بالاتر تعدیل ثروت و توازن اقتصادی به نوعی که امروزه با نرخ‌های بالای مالیات‌های تصاعدی مشاهده می‌شود. از منظر سیاست‌های مالی صدر اسلام قابل تأیید نمی‌باشد. اثبات این فرضیه دیدگاه مبتنی بر تعیین معیار عدالت اقتصادی در تأمین اجتماعی را تأیید می‌کند و برای طراحان نظام درآمد ـ هزینه دولت اسلامی حاوی این نکته است که با عنایت به اجتناب ناپذیر بودن اختلال زایی مالیات ها، در هدف‌گذاری تعدیل ثروت برای نظام مالیاتی محتاطانه عمل کنند.

ارزیابی نقش باز توزیعی مالیات‌های مستقیم: مالیات‌های اسلامی در برابر مالیات‌های متعارف
حجت‌الاسلام محمدتقی گیلک حکیم آبادی نیز به نکاتی در مورد مقاله خود اشاره کرد و گفت: کشورها به دلایل مختلف مانند پی گیری عدالت اجتماعی به عنوان وظیفه و ضرورت اخلاقی یا دستیابی به کارایی همراه با عدالت برای ارتقاء رشد اقتصادی به دنبال بازتوزیع هستند. در ادبیات مربوط به نقش دولت در توزیع درآمد، تأکید زیاد بر مالیات و مخارج شده است. نظرات درباره نقش توزیعی مناسب مالیات نه تنها به شدت متفاوت است بلکه در طول زمان نیز تغییر کرده است. روند اصلاحات مالیاتی در جهان در راستای افزایش سهم مالیات غیر مستقیم و کاهش نرخ های مالیاتی مستقیم نشان می دهد که دولت نقش توزیعی خود را از طریق سیاست مخارج به جای سیاست مالیاتی مستقیم دنبال می کند. بررسی نقش توزیعی نظام مالیاتی اسلام حکایت می کند که خمس و زکات به عنوان مالیات نقش زیادی در توازن ثروت و درآمد ندارد. ولی جهت‌گیری موارد مصرف آنها به توازن در جامعه کمک می‌کند. همچنین این تحقیق نشان می‌دهد که در کشور اسلامی ایران مالیات‌های مستقیم سبب افزایش نابرابری در جامعه شده است.

بررسی تأثیر اقتصادی زکات بر توزیع درآمد
تبیین مقاله مهدی جعفری و عبدالله شهبازی که به طور مشترک انجام شده است، اینچنین است؛ زکات یکی از مهمترین جنبه‌های اقتصاد اسلامی می‌باشد. دستور به اجرای زکات بیش از صد بار به همراه نماز در قرآن ذکر شده است. قرآن زکات را به عنوان عدالت اجتماعی ـ اقتصادی قلمداد می‌کند که این امر به جهت توزیع عادلانه ثروت بین اعضای نیازمند جامعه است. در اقتصاد بخش عمومی یکی از وظایف اقتصادی و اجتماعی دولت، کنترل نابرابری و تعدیل آن است. مالیات‌ها، یکی از اجزای مهم سیاست‌های دولت در بهبود توزیع درآمد هستند و تمامی مالیات‌ها دارای اثر درآمدی هستند و به نحوی بر توزیع درآمد افراد تأثیر دارند. زکات نیز می‌تواند نوعی مالیات تلقی شود. روش این پژوهش کاملاً نظری می‌باشد و مقاله می‌کوشد پس از بیان نظریات موجود با تمسک به منابع اسلامی، نظریه منتخب خود را در مورد تأثیر زکات بر توزیع درآمد ارائه دهد. در صورتی که درصد مشخصی از اموال شخص مانند منابع زکات، سالیانه صرف هشت طبقه توصیف شده در قرآن شود، زکات تأثیر اقتصادی در بهبود توزیع درآمد جامعه خواهد داشت. در این مقاله اثر توزیعی زکات بررسی می‌شود که نتایج حاصل این تحقیق نشان می‌دهد زکات از یک سو نوعی تثبیت کننده خودکار اقتصادی و از سویی سبب چرخش دارایی از صاحبان ثروت به فقرا و نوعی نظام تخصیص مجدد منابع است. بدلیل ضعف در ساختار مالیاتی کشورهای اسلامی، زکات در کشورهای مزبور ابزار مؤثر و کارای در جهت توزیع درآمد نیست.

بررسی تطبیقی مالیات بر ارزش افزوده و مالیات های اسلامی (زکات)
حجت‌الاسلام مجید حبیبیان نقیبی در تبیین مقاله خود چنین گفت: حاکمیت تقنینی و اجرایی کشور این روزها بر اجرای مالیات بر ارزش افزوده مصمم است. نظام مالیه ایران بر اساس قانون اساسی نمی‌تواند با آموزه‌های اسلامی ناسازگار باشد. این نوشتار به توجه به این واقعیت، با تبیین ویژگی‌های مالیات بر ارزش افزوده و زکات به عنوان فرد شاخص تکالیف مالی اسلامی، زمینه بررسی تطبیقی آنها را فراهم می‌آورد و با تشریح موضوعاتی نظیر گسترش پایه مالیاتی، امکان معافیت مالیاتی و مالیات صفر در موارد خاص، وجود نصاب مالیاتی، تشویق سرمایه‌گذاری، وجود دوره زمانی، مالیات استفاده از منابع و کالاهای عمومی و مشترک، توجه به کرامت مؤدیان و اعتماد به خوداظهاری، سازگاری پایه و نرخ با هدف، منبع اصلی درآمد حکومت، حداقل هزینه وصول و خصوصاً معافیت عوامل تولید از مالیات، نشان می‌دهد که بین زکات و مالیات بر ارزش افزوده سازگاری قابل ملاحظه‌ای وجود دارد.

مطالعه تطبیقی اجرای قانون زکات کشور با بعضی از کشورهای اسلامی
حجت‌الاسلام سیدضیاءالدین کیاءالحسینی نیز در پایان به تبیین مقاله خود پرداخت و چنین گفت: زکات یک فریضه الهی است که در قرآن در اکثر موارد همراه با نماز آمده است. در سیره عملی پیامبر اسلام(ص) و امیرالمؤمنین(ع) بر اقدام حکومت در مورد زکات تأکید شده است. به دلیل گسترده بودن موارد شمول زکات در فقه اهل سنت، در دهه‌های اخیر قانون زکات به صورت اجباری یا اختیاری در بعضی از کشورهای اسلامی تصویب و به مرحله اجرا گذاشته شد. تحولاتی که در قانون و اجرای آن در این کشورها رخ داده می‌تواند منبع مطالعاتی مناسبی برای تصویب و اجرای قانون زکات در کشور باشد. بدین منظور قانون زکات در ده کشور اردن، بنگلادش، پاکستان، سودان، عربستان، کویت، مالزی، مصر، لیبی و یمن مورد مطالعه قرار گرفت. در ایران نیز از سال 1383 ستاد احیای زکات فعال شده که امور اجرایی آن بر عهده کمیته امداد امام خمینی‌(ره) می‌باشد که وجود آن بیشتر در روستاها به مصرف می‌رسد. هدف از طرح پیشنهادی ـ تشویق ادای فریضه الهی ـ عملی شایسته است ولی در این طرح قانونی، مسائلی وجود دارد که آن را محدود می‌کند. از جمله ابهام در ماهیت تشویقی یا اجباری طرح، ابهام در بودجه مورد نیاز اجرای طرح، احتمال ناهماهنگی در شورای مرکزی پیش‌بینی شده در طرح، نداشتن مصداق حکم حکومتی برای معیارها و مصارف زکات، پیچیدگی در دریافت سهمی از بودجه عمومی دولت برای اجرای طرح و عملی نبودن سیاست‌ها و تدابیر تشویقی طرح. بنابراین برای تشویق فریضه زکات به طرح و تمهید قانونی جدید نیاز نیست. اهداف طرح را می‌توان از طریق ساختارهای موجود در کمیته امداد امام و با اصلاح رویه‌های اجرایی پیگیری کرد.

پس از ارائه مقالات میزگردی با حضور علی اکبر عرب مازار، صدر، آبایی، آقایی، یوسفی و توسلی برگزار شد که طی آن به بررسی مالیات‌های اسلامی و متعارف، ارتباط، جایگاه و اجرای آن پرداختند و در پایان این مراسم نیز با اهدای لوح تقدیر از ارائه کنندگان مقالات تقدیر شد.

گفتنی است، دومین همایش مالیات‌های اسلامی، چهارشنبه، 13 آبان‌ماه از ساعت 8:30 در دو نوبت صبح و عصر در سالن همایش‌های دانشگاه مفید واقع در قم ـ انتهای 45 متری شهید صدوقی برگزار شد./ز502