سید جعفر کشفی و حکومت سلطان عادل

به گزارش سرویس پیشخوان خبرگزاری رسا به نقل از رسالت، سید جعفر کشفی متولد قرن12 ه . ق و عالم به بسیاری از علوم از جمله فقه ،اصول ،اخلاق، عرفان،حکمت عملی و نظری می باشد؛ وی طی حیات خود با سلسله های زندیه و قاجاریه هم عصر بود ه و در سال سوم سلطنت ناصر الدین شاه در بروجرد در گذشته است .

 

وی در مورد علت تشکیل دولت معتقد است انسان برای حفظ مال و نفس و تولید مثل و حفظ نسل خود و بقای آن به تشکیل نخستین اجتماع روی آورد که منزل نامیده می شود و به علت کنار هم قرار گرفتن منزل های متعدد دولت تشکیل یافت و دولت با بروز و ظهور خود به عنوان مدبر به تدبیر امور پرداخت .

کشفی می گوید کدخدا ،خان و پادشاه گونه هایی از دولت اند که در سلسله مراتب قدرت از خداوند و امام فرمان می برند و به عبارتی می توان گفت همه انسان ها به نوعی رعیت و فرمان بردار امام هستند، اما به هر نوع ،تدبیر نفس یا اخلاق مقدم بر سایر تدبیر هاست و عرصه ای فراگیر تر از تدبیر منزل و سیاست مدن دارد .

کشفی مانند سایر حکیمان شیعی رعیت و رعیت داری را در سه حوزه تدبیر نفس، تدبیر منزل و تدبیر مدن مورد بحث قرار داده است. تدبیر نفس که قلمرویی فراتر از دو تدبیر دیگر دارد آدمی را قادر می سازد تا آثار و احکام عقل را به گونه ای که مودی به صلاح امور دین و آخرت او باشد به کار برد و از ابتذال آن جلوگیری کند .

تدبیر منزل نیز به امور منزل می پردازد .کشفی در مورد تدبیر مدن عقیده دارد که اگر میل به جمع در وجود آدمی نبود ویژگی و ضرورت های اجتماعی انسان را مجبور به تشکیل اجتماعات می کرد؛ وی معتقد است اگر دولت موجود نباشد هرج و مرج بر جامعه مستولی می شود لذا وجود دولت از ضروریات هر اجتماعی است .

 

کشفی معتقد است اجتماع بدون دولت باعث نابودی دنیا و آخرت انسانها می شود و بنیان زندگی آنها را از بین می برد .

از نظر کشفی دولت با گرفتن بخشی از آزادی های فردی باعث ایجاد نظم و امنیتی می شود که بشر برای زندگی و حیات خود به آن نیاز دارد اما با این حال دولت تنها تامین کننده خیر و سعادت فردی و اجتماعی نیست بلکه برای رسیدن به خیر و سعادت آنچه موثر و دخیل است دین است. در واقع دین با تکالیف شرعیه و تادیبات عقلیه به محدود سازی آزادی و امیال آدمیان می پردازد و با استفاده از دولت به وضع طبیعی خاتمه می بخشد . توجه به تکلیف و تادیب در سر و سامان دادن وضع طبیعی در واقع نقطه جدایی کشفی از سایرین است و به نظر او تنها دولت نیست که به دین نیاز دارد بلکه نیاز دین به دولت شدیدتر است و بدون آن ضایع می گردد.

کشفی فساد و صلاح آدمیان در اجتماع را وابسته به اکابر و نخبگان صالح و فاسد جامعه می داند و عقیده دارد که نیروهای خیر آدمی در درون جامعه و دولت جاهل ، فاسد می شود.

وی معتقد است تشکیل دولت عاقلان نه در هر مقطعی از تاریخ ممکن است و نه تاریخ مشاهده گر تشکیل پیاپی آن بوده است، این دولت در لسان کشفی شهر خدا یا دولت حقه نام گرفته و در ادواری از تاریخ بر پا شده و یا می شود و در هر دوره رسول یا امام که با عقل به غیبت رسیده به قدرت می رسد .

با این حساب شهر خدا دولت آرمانی کشفی با حکومت پیامبر و حکومت ولی عصر تعیین می شود و تا زمانی که چنین دولتی مستقر نگردد او به حکومت سلطان عادل تن می دهد.

منابع :
نظام سیاسی و دولت در اسلام، داوود فیرحی، تهران: انتشارات سمت1380 .
اندیشه سیاسی در اسلام، محمد حسین جمشیدی، تهران: انتشارات پژوهشکده امام خمینی(ره) و انقلاب اسلامی،1381 . /د103