دکتر رمضانی مطرح کرد؛
کتاب «هستیشناسی فضای سایبر»؛ اثری ارزشمند برای پژوهشگران فلسفه و فضای مجازی
عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، در نشست نقد و بررسی کتاب هستیشناسی فضای سایبر، این اثر را با نظاممندی و تحلیل پیشرونده مبادی مفهومی و هستیشناسانه فضای سایبر، منبعی غنی و قابل استناد برای محققان فلسفه اسلامی و مطالعات فضای مجازی دانست.
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، دکتر حسین رمضانی عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، در نشست نقد و بررسی این کتاب که به همت مرکز مطالعات فضای مجازی و هوش مصنوعی و گروه فلسفه پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی روز گذشته 9 دی برگزار شد؛ کتاب هستیشناسی فضای سایبر را اثری ارزشمند و غنی برای محققان فلسفه اسلامی و مطالعات فضای مجازی دانست و اظهار داشت: این کتاب با نظاممندی و تحلیل پیشرونده، مبادی مفهومی، تصوری و تصدیقی فضای سایبر و مسئله مجازیت را بررسی کرده و خواننده میتواند بهره قابل توجهی از آن ببرد.
وی افزود: ویژگی برجسته اثر، نظم درونی و پیشرونده آن است که از فصل اول با پالایش مفهومی مبانی آغاز شده و در فصل دوم به تحلیلهای تخصصیتر میرسد. نویسنده منابع متعددی را بررسی کرده و با رویکردی متتبعانه، آثار متفکران غربی و منابع تخصصی در حوزه فلسفه و فضای مجازی را مرور کرده است.
دکتر رمضانی با اشاره به اهمیت نقد و بررسی آثار علمی خاطرنشان کرد: هیچ اثری خالی از کاستی نیست و نقد صحیح، هم شامل بیان نکات مثبت و هم کاستیهای اثر میشود. کتاب حاضر، با وجود برخی محدودیتها در بهروز بودن منابع، همچنان یک اثر بهروز و قابل استناد برای پژوهشگران است.
عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی درباره کاربرد عملی اثر گفت: این کتاب نه تنها در حوزه فلسفه و هستیشناسی، بلکه میتواند مبنایی برای سیاستگذاری علمی و صحیح در فضای مجازی کشور باشد، چرا که فهم ماهوی این فضا پیششرط هرگونه تصمیمگیری کلان و مبتنی بر ارزشهای انقلاب اسلامی است.
دکتر رمضانی، استاد دانشگاه، با اشاره به ساختار منظم و نظاممندی اثر گفت: کتاب اسماعیلی تلاش کرده تا دیدگاهها و نظریات موجود درباره نحوه وجود فضای سایبر و فضای مجازی را جمعآوری و ارائه کند. دو فصل اول اثر بهویژه در تحلیل مفاهیم پایه و بررسی ادبیات تحلیلی موجود، برای مخاطب امروز قابل استناد و ارزشمند است.
وی افزود: با وجود اینکه تتبع منابع در این دو فصل بسیار دقیق انجام شده، منابع مورد استفاده عمدتاً مطالعات فلسفی و تحلیلی حوزه فناوری اطلاعات هستند و رجوع به ادبیات هرمنوتیکی، مطالعات قارهای یا دیدگاههای پستمدرنیستی کمتر صورت گرفته است. این محدودیت به ماهیت منابع موجود و رویکرد غالب پژوهشها بازمیگردد، اما مراجعه به منابع تحلیلی موجود، همچنان قابل توجه و معتبر است.
عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با اشاره به برخی نقاط قابل بهبود در اثر تصریح کرد: اثر میتوانست از حیث جامعنگری کاملتر باشد. ایجاد یک نقشه جامع از رویکردها و نظریات مختلف در فصل دوم، که به تحلیل دیدگاهها درباره نحوه وجود فضای سایبر پرداخته است، میتوانست ارزش علمی اثر را افزایش دهد. همچنین استفاده از نمودارها و نگاشتهای گرافیکی برای بازنمایی مفاهیم و تطور نظریات میتوانست فهم و خوانش متن را برای مخاطب تسهیل کند.
وی درباره دشواری ادبیات کتاب گفت: فصلهای اول و دوم با وجود اینکه ادبیات فنی و مغلقی دارند، بهویژه به دلیل ترجمه و تخصصی بودن مفاهیم، خوانش آنها کمی پیچیده است. با این حال، متن آزاردهنده نیست و نویسنده تلاش کرده خوانش روان و قابل فهم باشد.
دکتر رمضانی همچنین به محدودیت نگاه انتقادی اثر اشاره کرد و اظهار داشت: این کتاب بهعنوان نخستین اثر منسجم درباره هستیشناسی فضای سایبر برای خواننده ایرانی، بیشتر بر ارائه و تحلیل مفاهیم تمرکز داشته و رویکرد انتقادی عمیق ندارد، هرچند در برخی موارد به نقدهای مرتبط اشاره شده است.
دکتر رمضانی با اشاره به فصلهای پایانی اثر، اظهار داشت: منطق درونی اثر بر اساس پروژه فکری نویسنده کاملاً قابل درک است، اما بهویژه فصلهای اول و دوم، به دلیل نبود ابتنای فلسفی گسترده، فاقد چارچوب فلسفی منسجم هستند. اگر رویکردها و نظریات با یک تقسیمبندی فلسفی ارائه میشد، این ابتنا ایجاد میشد، اما انتظار آن در این نسخه زود است و شاید در نسخهها و تحقیقات بعدی بتوان به آن رسید.
وی در ارزیابی فصل سوم کتاب گفت: فصل سوم حوزه تخصصی دکتر اسماعیلی است و بهویژه بخشهایی که به تبیین دیدگاههای ملاصدرا پرداخته، بسیار درخشان و آموزنده است. نویسنده موفق شده مضامین دشوار اسفار را بهصورت موجز و قابل فهم استخراج کرده و دیدگاههای فلسفی مهمی را به مخاطب معرفی کند.
عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی افزود: تحلیل مسئله اهوای وجودی و ارائه نظریه در این فصل، نشاندهنده تلاش برای بازنمایی رابطه میان نظریه و عمل در فضای سایبر است. با این حال، مسیر برزخیت که در این اثر مطرح شده، نیازمند امتداد و توسعه در آثار بعدی است تا مؤلفههای اصلی فضای سایبر و فضای مجازی، از جمله ماده و مثال، غیبت و حضور، فردیت و اجتماعی بودن، و نسبت قوه و فعل بهطور کامل تبیین شود.
دکتر رمضانی با تأکید بر خلاقیت نویسنده گفت: حتی در فصلهای نخست که به ایجاد ادبیات علمی و تحلیلی اختصاص دارند، خلاقیت و دقت نویسنده در تنظیم مسائل بهگونهای است که مخاطب متخصص بتواند با اثر تعامل کند و ارزش خوانش آن حفظ شود.
وی همچنین به انتخاب دقیق منابع و معادلهای مفهومی در اثر اشاره کرد و افزود: ارجاعات به نویسندگان پیشرو حوزه فلسفه، حتی اگر بنمایه فلسفی غنی نداشته باشند، در متن کتاب بهصورت مستقیم آورده شده که نوعی ادای دین نویسنده محسوب میشود و ارزشمند است. برخی معادلها نیز میتوانست با دقت بیشتری انتخاب شوند، مانند استفاده از عبارت واقعیت احشایی که میتوانست به واقعیت بدنمند تغییر یابد.
عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با اشاره به نکات روششناسی و محتوایی اثر اظهار داشت: نویسنده در فصلهای نخستین سه تا چهار صفحه را به تشریح روش تحقیق اختصاص داده که نشاندهنده طراحی مدون و توجه به چارچوب اسنادی است. این دقت در روش، یکی از نقاط قوت اثر محسوب میشود و زمینه را برای تحلیل نظام معنایی و حتی تحلیل گفتمان فراهم میکند.
وی افزود: هرچند برخی مضامین در اثر تکرار شده، اما این تکرار باعث فهم بهتر مباحث پیچیده نیست. بهعنوان مثال، رویکردهای سهگانه فلسفه سایبر—هستیشناسانه، فلسفی و معرفتشناسانه—میتوانست با تفصیل بیشتر و صورتبندی دقیقتر ارائه شود تا هیچ جنبهای از بحث فروگذار نماند.
دکتر رمضانی درباره برخی معادلهای مفهومی کتاب گفت: انتخاب معادلها در اثر عمدتاً سنجیده و ارزشمند است، اما در مواردی مانند عبارت فراموش مصنوعی ابهاماتی وجود دارد که نیازمند توضیح و بازنگری است. نویسنده در تلاش بوده این مفاهیم را به شکل روان و قابل فهم برای مخاطب فارسیزبان ارائه دهد.
عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با اشاره به وجوه هستیشناسانه فضای سایبر افزود: کتاب به شکل ضمنی به موضوعاتی مانند هستیشناسی ارتباط، تولید معنا، منطق سیستمی و الگوریتمی، هویت فردی و جمعی، و جنبههای اگزیستانسیل در فضای مجازی پرداخته است. این مباحث شامل تحلیل پدیدارشناسانه فضای سایبر، اعتبار و تعهد، هویت ارتباطی، نوآوری و خلاقیت، و آیندهپژوهی در بستر فضای مجازی میشوند.
وی تأکید کرد: این اثر میتواند افقهای جدیدی برای پژوهشگران ایجاد کند و انتظار میرود در نسخههای بعدی، مولفههای هستیشناسانه و نظری فضای سایبر با تفصیل بیشتری ارائه شوند. همچنین، توسعه ابتنای فلسفی و بهرهگیری از منابع جدیدتر میتواند ارزش علمی و عملی اثر را ارتقا دهد.
دکتر رمضانی در پایان با قدردانی از دقت نویسنده در ارائه کتاب گفت: با وجود برخی کاستیها و ابهامات، این اثر توانسته چارچوبی خلاقانه و دقیق برای مطالعه فضای سایبر فراهم کند و نقطه آغاز مناسبی برای تحقیقات آینده باشد.
ارسال نظرات