ضرورت حفاظت از زبان فارسی در برابر آلودگیهای زبانی
سید احمد علوی، شاعر آیینی در گفتوگو با خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا،، به تشریح جایگاه مهم زبان فارسی در حفظ هویت ملی و فرهنگی کشور پرداخت.
وی با اشاره به فرارسیدن روز بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی، یاد و نام این شاعر بزرگ را گرامی داشت و بر لزوم بازگشت به اصالتهای زبانی و پالایش زبان فارسی از واژگان بیگانه و نوظهور تأکید ورزید.
فردوسی؛ ستون استوار هویت ایرانی
علوی با استناد به بیت معروف «بسی رنج بردم در این سال سی / عجم زنده کردم بدید پارسی»، روز زبان فارسی را روز بزرگداشت حافظ زبان ایرانزمین دانست.
وی اظهار داشت: شاعران و ادیبان بسیاری در قرنهای متمادی گامهای بلندی در جهت استحکام واژگانی زبان فارسی برداشتهاند، اما اگر بخواهیم ریشه و اساس این استحکام را بررسی کنیم، مدیون تلاشهای بیوقفه حکیم ابوالقاسم فردوسی هستیم.
این شاعر آیینی با اشاره به ساختار شاهنامه افزود: واژگان اصیل، ساختارها و بنیانهای شاهنامه، پیش از آنکه زبان فارسی دچار آمیختگیهایی شود، بر پایهی ذات و اصالت خود استوار بودند. فردوسی با بنا نهادن شاهنامه بر کوههای عظیمی از واژگان اصیل ایرانی، این میراث گرانبها را از نسلی به نسل دیگر منتقل کرد. ما در هیچ دورهای از تاریخ، شاعری به اندازهی فردوسی، ایرانی و اصیل نبودهایم.
تمایز فردوسی با شاعران معاصر
علوی در ادامه به مقایسهای ظریف میان فردوسی و سایر شاعران بزرگ ادبیات فارسی پرداخت و گفت: در حالی که شاعرانی مانند سعدی و حافظ، اشعاری با مضامین و واژگان عربی نیز سرودهاند، اما حکیم ابوالقاسم فردوسی، بدون شک ایرانیترین شاعر در تاریخ ادبیات ایران است. ردپای او تنها یک ردپا نیست؛ بلکه او جادهای جدید و مستقل برای خودش ساخته است که ادبا، بزرگان و زبانشناسان امروزی همچنان در مسیر آن حرکت میکنند.
وی افزود: نسل به نسل این میراث به ما رسیده است و ما هیچ شاعری نداشتیم که به اندازهی حکیم ابوالقاسم فردوسی، ایرانی بوده باشد. ادبا و دانشمندان زبانشناس در این جادهی منحصربهفرد در حال حرکت هستند.
بیماریهای زبانی؛ تهدیدی برای نسل جدید
وی با نگاهی انتقادی به وضعیت فعلی زبان فارسی، از ورود «بیماریهای زبانی» خبر داد.
وی تصریح کرد: ما در چند دههی گذشته شاهد بودهایم که همانطور که بیماریهایی مانند کرونا وارد جامعه شد، بیماریهای زبانی نیز به زبان زیبای ما حمله کردهاند. این بیماریها در قالب لغاتی هستند که ابتدا از فضای مجازی و سپس از طریق کتابها وارد دایره واژگان فرزندان ما شدهاند.
علوی با اشاره به پدیدهی «نسل زد» و تغییر در مکالمات روزمره افزود: ما اکنون با لغات جدیدی مواجه هستیم که در مکالمات روزمرهی جوانان و نوجوانان شنیده میشود. استفاده از کلمهی «دیالوگ» برای مکالمات روزمره، نمونهای از این ورود کلمات فرنگی و اروپایی به بافت زبان ماست. این وضعیت نشان میدهد که هنر شاعران، نویسندگان، ادبا و بهویژه قشر فرهنگی و معلمان، این است که با قاطعیت و ظرافت، زبان را به سمت پاکسازی و اصالت پیش ببرند.
نقش کلیدی رسانهها و معلمان
این شاعر آیینی بر مسئولیت سنگین رسانهها و قشر معلم تأکید کرد و گفت: هر جا که مشاهده میکنیم فردی بهطور افراطی از زبان جدیدی که خودساخته است و هیچ رگ و ریشهای در فرهنگ ما ندارد استفاده میکند، وظیفهی ماست که ترمز این روند را بکشیم. بهویژه رسانهها که تأثیرپذیری بالایی دارند، باید در این مسیر پیشگام باشند و از ورود واژگان بیریشه به ادبیات روزمره جلوگیری کنند.
تأکید رهبر معظم انقلاب بر زبان فارسی؛ فراتر از سیاست
علوی در بخش دیگری از سخنان خود، به تأکیدات مکرر رهبر معظم انقلاب و رهبر شهید انقلاب بر حفظ زبان فارسی پرداخت.
وی با رد هرگونه نگاه سیاسی به این موضوع، آن را ریشه در شناخت عمیق از گنجینهی ادبی و هویتی ایران دانست و گفت: رهبر شهید انقلاب، یک زبانشناس، ادیب، استاد و متخصص زبان فارسی بودند و از شاعران این دیار محسوب میشدند. ایشان بیماریهای زبان فارسی را به خوبی میشناختند و خطراتی که این زبان را تهدید میکردند، به دقت رصد مینمودند.
وی افزود: به همین دلیل، در جلسات سالانهای که با شاعران و مداحان برگزار میکردند، با لطافت و متانت، تمام آسیبهای زبانی را گوشزد میکردند. این توجه ویژه، ریشه در شناخت عمیق از هویت ملی دارد و ربطی به جنبههای سیاسی ندارد؛ بلکه بحثی کاملاً فرهنگی و تمدنی است.
الگوبرداری از علامه طباطبایی
این شاعر آیینی با اشاره به اشعار علامه طباطبایی، مفسر گرانسنگ «المیزان»، به اوج اصالت زبانی اشاره کرد و گفت: حتی اگر به اشعار علامه طباطبایی نگاه کنیم، متوجه میشویم که ایشان در برخی اشعار، عمداً از هیچ واژهی عربی استفاده نکرده و شعری صددرصد فارسی سرودهاند. در حالی که یک شاعر امروزی شاید در صد بیت خود، ده واژهی عربی داشته باشد، علامه طباطبایی توانست بدون تکیه بر واژگان خارجی، احساسات و مفاهیم خود را بیان کند.
علوی در پایان، بر ضرورت بازنگری در واژگان و ساختار نظام آموزش و پرورش تأکید کرد.
وی با انتقاد از واژهی «ابتدایی» که بار معنایی «پیشپاافتاده» را تداعی میکند، پیشنهاد داد که باید از واژگانی مانند «مدرسه مبنایی» یا «مدرسه ریشهای» استفاده کرد.
وی همچنین واژهی «بازنشسته» را نامناسب دانست و افزود: فردی که سی سال تجربه دارد، یک کوه دانش و تجربه است؛ او که شاید بازوانش دیگر مانند جوانان توان کار فیزیکی نداشته باشد، اما اندیشهاش ورزشکار، حرفهای و درجه یک است. بنابراین، اگر آموزش و پرورش بتواند مبنای آموزش را قوی و مستحکم قرار دهد، نسل آینده با اعتمادبهنفس و آگاهی کامل به سمت پیشرفت حرکت خواهد کرد.
این شاعر آیینی در جمعبندی سخنان خود خاطرنشان کرد: در دوران تحصیل خودمان، اشعاری مانند اشعار پروین اعتصامی در کتب درسی ما وجود داشت، اما متأسفانه حجم و عمق این آثار در حدی نیست که باعث شود بچههای امروز به همان اندازهای که نسلهای قبل عاشق ادبیات کهن شدند، جذب آن شوند. ما وظیفه داریم این پتانسیلها را در نسل جدید زنده نگه داریم و زبان عزیز را که آینهی تمامنمای فرهنگ و تمدن ایرانی-اسلامی است، از آلودگیهای زبانی مصون نگه داریم.
علوی در پایان از تمام فعالان عرصهی فرهنگ و ادب دعوت کرد تا با همفکری و تلاش مشترک، به پاسداشت میراث گرانبهای فردوسی و حفظ زبان فارسی بپردازند.