مذاکره و سازش در منظومه فکری امام شهید

به گزارش خبرنگار گروه سیره امامین انقلاب خبرگزاری رسا، حجت‌الاسلام والمسلمین مهدی ابوطالبی رئیس انجمن علمی تاریخ معاصر و انقلاب اسلامی حوزه علمیه قم در سخنانی در «موکب اندیشه امام شهید» با اشاره به شرایط پس از آتش‌بس و آغاز برخی رایزنی‌ها و مذاکرات، به تبیین نسبت میان مذاکره و سازش در منظومه فکری امام خمینی(ره) و رهبر شهید انقلاب پرداخت.

وی با طرح این پرسش که «آیا ورود به مذاکره به معنای سازش و عقب‌نشینی از اصول است یا می‌تواند یک ابزار تاکتیکی در مسیر مقاومت باشد؟» اظهار کرد: برای پاسخ به این سؤال باید به مجموعه‌ای از اصول بنیادین در اندیشه امام شهید و رهبری انقلاب توجه کرد تا بتوان بر اساس آن‌ها وضعیت امروز را تحلیل کرد.

دوگانه سازش و مقاومت؛ هزینه واقعی در کجاست؟

حجت الاسلام ابوطالبی نخستین اصل را «دوگانه سازش و مقاومت» دانست و تصریح کرد: در بیانات رهبر شهید انقلاب بارها تأکید شده است که برخلاف تصور رایج، هزینه سازش به‌مراتب بیشتر از هزینه مقاومت است. تجربه تاریخی و نیز تجربه جمهوری اسلامی نشان داده که عقب‌نشینی در برابر فشار دشمن نه تنها هزینه‌ها را کاهش نمی‌دهد، بلکه در بلندمدت هزینه‌های سنگین‌تری تحمیل می‌کند.

وی افزود: حتی اگر نگاه صرفاً محاسباتی و هزینه‌ـ‌فایده داشته باشیم، باز هم مقاومت گزینه‌ای عقلانی‌تر و کم‌هزینه‌تر خواهد بود.

عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، اصل دوم را «بدبینی نسبت به آمریکا و جریان سلطه» عنوان کرد و گفت: در بیانات امام شهید و رهبر انقلاب، تأکید مکرر بر سابقه بدعهدی، فریبکاری و عدم پایبندی طرف آمریکایی به تعهدات وجود دارد.

وی ادامه داد: بر همین اساس، خوش‌بینی به مذاکره با چنین طرفی نه تنها مبنای عقلانی ندارد، بلکه می‌تواند منجر به خطای محاسباتی در تصمیم‌گیری‌های کلان شود.

حجت الاسلام ابوطالبی سومین اصل را «نرمش قهرمانانه» دانست و توضیح داد: این مفهوم به معنای عقب‌نشینی از آرمان‌ها نیست، بلکه به معنای تغییر هوشمندانه در تاکتیک‌ها برای رسیدن به همان اهداف است.

وی با اشاره به مثال کشتی در بیانات رهبر شهید انقلاب گفت: همان‌گونه که کشتی‌گیر در جریان مبارزه ممکن است برای رسیدن به پیروزی شیوه خود را تغییر دهد، در عرصه سیاست نیز تغییر روش در چارچوب حفظ هدف اصلی امری پذیرفته و حتی ضروری است.

وی تأکید کرد: برخی برداشت‌های نادرست از نرمش قهرمانانه، آن را به معنای عقب‌نشینی یا عدول از اصول تفسیر می‌کنند، در حالی که این برداشت با منظومه فکری انقلاب اسلامی سازگار نیست.

نگاه قرآنی به عقب‌نشینی تاکتیکی

رئیس انجمن علمی تاریخ معاصر حوزه علمیه قم با اشاره به یک مبنای قرآنی افزود: در قرآن کریم، فرار از میدان نبرد نکوهش شده است، مگر در دو حالت؛ یکی برای تجدید قوا و بازگشت قدرتمندتر، و دیگری برای جذب نیرو و امکانات جدید.

وی تصریح کرد: این نشان می‌دهد که عقب‌نشینی تاکتیکی اگر در مسیر تقویت جبهه باشد، نه تنها مذموم نیست بلکه می‌تواند کاملاً عقلانی و مشروع باشد.

حجت الاسلام ابوطالبی اصل چهارم را «ضرورت اعتماد به مسئولان نظام در کنار پرهیز از تخریب و اتهام‌زنی» دانست و گفت: نقد و مطالبه‌گری با تخریب و بی‌اعتمادی تفاوت اساسی دارد و نباید این دو با یکدیگر خلط شوند.

وی افزود: حفظ انسجام اجتماعی و سیاسی کشور در گرو آن است که نقدها در چارچوب منصفانه و بدون توهین و اتهام مطرح شود.

عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی(ره) با تأکید بر نقش مردم در نظام اسلامی اظهار کرد: مردم هم حق نظارت بر مسئولان را دارند و هم وظیفه امر به معروف و نهی از منکر بر آنان جاری است.

وی ادامه داد: مطالبه‌گری، پرسش‌گری و حتی درخواست توضیح از مسئولان، بخشی از حقوق طبیعی مردم در نظام اسلامی است و نباید با بهانه‌هایی همچون حفظ وحدت نادیده گرفته شود.

مذاکره؛ نه تقدیس، نه نفی مطلق

حجت الاسلام ابوطالبی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به تجربه مذاکرات گذشته، به‌ویژه برجام، گفت: نگاه انقلاب اسلامی به مذاکره نه نگاه نفی مطلق است و نه نگاه خوش‌بینانه و ساده‌انگارانه.

وی تأکید کرد: مذاکره‌ای که بر پایه امید به امتیازگیری از دشمن شکل بگیرد، در منظومه فکری امام شهید جایگاهی ندارد؛ اما اگر در قالب‌هایی مانند تجدید قوا، اتمام حجت یا استفاده تاکتیکی از فرصت‌ها باشد، می‌تواند معنا پیدا کند.

وی با اشاره به تجربه برجام افزود: تجربه‌های گذشته نشان داد که عدم رعایت دقیق خطوط قرمز و بی‌توجهی به بدعهدی طرف مقابل می‌تواند خسارت‌بار باشد.

حجت الاسلام ابوطالبی خاطرنشان کرد: رهبر شهید انقلاب در همان زمان بر تعیین ۹ شرط برای مذاکرات تأکید کردند که نشان‌دهنده اهمیت چارچوب‌گذاری دقیق در این عرصه است.

نقد در کنار حفظ حرمت مسئولان

وی در پایان با اشاره به سیره رهبر شهید انقلاب در نقد مسئولان گفت: در عین صراحت در نقد عملکردها، هیچ‌گاه اصل جایگاه حقوقی مسئولان مورد تخریب یا تحقیر قرار نگرفته است و این یک الگوی مهم در گفتمان انقلاب اسلامی است.

حجت الاسلام ابوطالبی تأکید کرد: جمع میان نقد صریح، حفظ حرمت، مطالبه‌گری دقیق و ایستادگی بر اصول، همان مسیری است که می‌تواند هم منطق انقلاب اسلامی را حفظ کند و هم از افراط و تفریط در تحلیل مسائل جلوگیری نماید.

وی در پایان تصریح کرد: راه درست در شرایط کنونی، نه نفی مطلق مذاکره است و نه اعتماد بی‌قید و شرط به دشمن، بلکه ایستادگی بر اصول، شناخت دقیق میدان، و استفاده هوشمندانه از ابزارهای سیاسی در چارچوب منافع انقلاب اسلامی است.