ضرورت طراحی زیستبومهای ایمن نوجوانان و بازنگری در الگوی فرهنگی مدیریت ورزش کشور
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، نشست «سلسله نشستهای هماندیشی محیطشناسی راهبردی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران» با موضوع «بومشناسی فرهنگی نوجوانان» صبح امروز در مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی برگزار شد و در آن، حجتالاسلام سید حسام حسینی، دبیر کارگروه نوجوانان، و دکتر علی تاجبخش، دبیر کمیته ورزش و گردشگری این مرکز، به بررسی ابعاد فرهنگی، اجتماعی و ساختاری زیست نوجوانان و چالشهای مدیریت ورزش کشور پرداختند.
حجتالاسلام سید حسام حسینی در این نشست با اشاره به نقشهای متعدد نوجوان در محیطهای مختلف اجتماعی اظهار داشت: نوجوان در محیط خانواده، مدرسه، گروه همسالان، عرصه رسانه، فعالیتهای فرهنگی و مذهبی و حوزه بازی و سرگرمی، نقشهای گوناگونی را تجربه میکند که هر یک قواعد و الگوهای کنشگری خاص خود را دارند.
وی با بیان اینکه خانواده نخستین محیط شکلگیری و تمرین نقشهای اجتماعی است، افزود: نوجوان در تعامل با اعضای خانواده، ضمن شناخت جایگاه خود، بهتدریج تمایز هویتی خویش را کشف میکند و بسیاری از روابط و موقعیتهایی را که در بزرگسالی با آن مواجه خواهد شد، در همین محیط تجربه میکند.
دبیر کارگروه نوجوانان مرکز تحقیقات اسلامی مجلس، مدرسه را دومین محیط مهم شکلگیری نقشهای نوجوان دانست و تصریح کرد: نوجوان در مدرسه علاوه بر نقش دانشآموزی، ممکن است نماینده کلاس، عضو شورای دانشآموزی، مسئول صبحگاه یا عضو گروههای فرهنگی، علمی و ورزشی باشد.
حسینی با اشاره به تحولات رسانهای خاطرنشان کرد: نوجوان در اکوسیستم رسانهای امروز صرفاً دریافتکننده پیام نیست، بلکه میتواند کاربر، دنبالکننده، تولیدکننده محتوا، اینفلوئنسر یا مدیر یک اجتماع مجازی باشد و در تولید، تکثیر و تفسیر پیامها نقش ایفا کند.
وی با طرح مسئله هویتیابی نوجوانان گفت: نوجوان در دورهای از زندگی قرار دارد که از خود میپرسد «من کیستم و قرار است چه کسی باشم؟» و در مواجهه با نقشهای متعدد خانوادگی، آموزشی، اجتماعی، فرهنگی و رسانهای باید دریابد که هویت او صرفاً به این نقشها محدود نمیشود.
دبیر کارگروه نوجوانان مرکز تحقیقات اسلامی مجلس در ادامه به پراکندگی نهادهای متولی امور نوجوان اشاره کرد و گفت: شورای عالی انقلاب فرهنگی، شورای عالی فضای مجازی، شورای عالی آموزش و پرورش، وزارت آموزش و پرورش، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، سازمان تبلیغات اسلامی، بنیاد ملی نوجوان، صداوسیما و مجموعه بسیج از جمله نهادهای فعال در این عرصه هستند.
وی افزود: با وجود گستردگی مجموعههای فعال در حوزه نوجوان، همچنان با پراکندگی ساختاری و ابهام در تقسیم مأموریتها مواجه هستیم و اسناد موجود نیز در حوزههایی مانند فضای مجازی، تعلیم و تربیت و فناوریهای آموزشی و تربیتی نیازمند بازنگری و بهروزرسانیاند.
حسینی کنترلگری مداوم بزرگسالان و سلب استقلال نوجوان را از چالشهای مهم این دوره سنی برشمرد و تأکید کرد: نوجوان برای استقلال هویتی، عملی و تصمیمگیری به فرصت تجربهورزی و کاوشگری نیاز دارد؛ البته این فرایند ممکن است با خطا و لغزش همراه باشد و ازاینرو، باید میان استقلالیابی و حفاظت از نوجوان تعادل برقرار شود.
وی با بیان اینکه حکمرانی فرهنگی نباید به کنترلگری مطلق یا رهاسازی نوجوان منجر شود، اظهار داشت: همانگونه که در طراحی جادهها و پارکها با ایجاد زیرساختهای ایمن، امکان استفاده و تجربه فراهم میشود و احتمال آسیب کاهش مییابد، در زیستبوم نوجوان نیز باید محیطهایی طراحی شود که ضمن فراهم کردن فرصت تجربه، از آسیبهای جدی جلوگیری کنند.
ورزش کشور نیازمند الگوی مدیریتی مبتنی بر آموزههای دینی است
در ادامه این نشست، دکتر علی تاجبخش، دبیر کمیته ورزش و گردشگری مرکز تحقیقات اسلامی مجلس، با تشریح چالشهای ساختاری و نهادی ورزش کشور، فقدان الگوی مدیریتی مبتنی بر آموزههای دینی و نظریههای امامین انقلاب را از مسائل اساسی این حوزه دانست.
وی اظهار داشت: ورزش کشور همچنان عمدتاً بر اساس الگوهای مدیریتی و نظری غرب اداره میشود و از مباحث نظری دانشگاهی تا فعالیتهای عملیاتی این عرصه، الگوی مستقلی که بر آموزههای اسلامی و دیدگاههای فقهی استوار باشد، شکل نگرفته است.
تاجبخش با تأکید بر ظرفیت فرهنگی و اجتماعی ورزش تصریح کرد: رویدادهایی مانند جام جهانی فوتبال میلیاردها مخاطب در سراسر جهان دارند و کشورهای مختلف از این ظرفیت برای معرفی فرهنگ و ارزشهای خود استفاده میکنند؛ بااینحال، جمهوری اسلامی ایران بهرهبرداری متناسبی از این ظرفیت نداشته است.
دبیر کمیته ورزش و گردشگری مرکز تحقیقات اسلامی مجلس با اشاره به بازتاب جهانی تلاوت آیات قرآن کریم در مراسم افتتاحیه جام جهانی قطر، این رویداد را نمونهای از ظرفیت ورزش برای معرفی فرهنگ دانست و افزود: ورزشکاران نیز به دلیل برخورداری از مخاطبان فراوان در شبکههای اجتماعی، قدرت اثرگذاری قابلتوجهی بر افکار عمومی دارند و جریانهای رقیب از این ظرفیت استفاده میکنند.
وی با اشاره به پژوهش انجامشده درباره نظام مسائل فرهنگی ورزش کشور، چهار چالش اساسی این حوزه را برشمرد و گفت: ضعف بدنه کارشناسی فرهنگی، نبود هماهنگی و همافزایی میان نهادهای ورزشی، کمبود منابع مالی فعالیتهای فرهنگی و تکبعدینگری سازمانی از مهمترین مشکلات مدیریت فرهنگی ورزش است.
تاجبخش با انتقاد از برداشت حداقلی برخی مسئولان از مفهوم پیوست فرهنگی خاطرنشان کرد: در برخی مجموعهها، پیوست فرهنگی صرفاً به برگزاری برنامههای مذهبی در مناسبتها تقلیل یافته است؛ درحالیکه مدیریت فرهنگی نیازمند شناخت مسائل، بررسی آسیبها و برنامهریزی کارشناسی است.
وی همچنین نبود ارتباط مؤثر میان وزارت ورزش و جوانان، کمیته ملی المپیک و فدراسیونهای ورزشی را از عوامل عملکرد جزیرهای نهادها دانست و افزود: بخش عمده اعتبارات ورزش به فعالیتهای ورزشی، بهویژه ورزش قهرمانی، اختصاص مییابد و برای برنامههای فرهنگی منابع کافی در نظر گرفته نمیشود.
دبیر کمیته ورزش و گردشگری مرکز تحقیقات اسلامی مجلس با تأکید بر ضرورت ایجاد تعادل میان ورزش همگانی و قهرمانی اظهار داشت: غلبه رویکرد مدالآوری در تخصیص منابع با تأکیدات امامین انقلاب، بهویژه توجه امام شهید به توسعه ورزش همگانی و نقش آن در سلامت جامعه، فاصله دارد.
ضرورت نظارت فقهی و فرهنگی بر ورزش بانوان
تاجبخش در بخش دیگری از سخنان خود به مسائل فقهی و فرهنگی ورزش بانوان پرداخت و خواستار بررسی دقیق رشتههای ورزشی از نظر انطباق با ملاحظات شرعی شد.
وی با اشاره به رشتههایی مانند MMA و بوکس بانوان اظهار داشت: در برخی رشتهها ضربات سنگینی به سر و صورت وارد میشود و توسعه آنها بدون بررسی دقیق ابعاد فقهی و اخذ نظر مراجع ذیصلاح، میتواند محل پرسش و تأمل باشد.
دبیر کمیته ورزش و گردشگری مرکز تحقیقات اسلامی مجلس، ضوابط پوشش ورزشکاران بانوان و نحوه حضور و تعامل زنان و مردان در محیطهای ورزشی را از دیگر موضوعات نیازمند بررسی دانست و تصریح کرد: با وجود تأثیرگذاری گسترده ورزش و مسائل فقهی و شرعی متعدد این عرصه، ساختار نظارتی متناسبی برای پیگیری این موضوعات در وزارت ورزش و جوانان وجود ندارد.
وی همچنین با اشاره به طرح ورزش صبحگاهی «ورزش و مردم» و پیشبینی فعالیتهای مختلط زنان و مردان در ابلاغیه آن، خواستار تبیین مبنای قانونی این برنامه با توجه به مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی درباره ممنوعیت ورزش مختلط شد.
تاجبخش با اشاره به ابهام در ضوابط حضور مردان در رویدادهای ورزشی بانوان، از جمله پزشکان، اعضای کادر فنی، خبرنگاران و نیروهای پشتیبانی، اظهار داشت: باید مشخص شود کدام نهاد مسئول تعیین ضوابط و نظارت بر اجرای آنهاست؛ چراکه نبود مرجع مشخص و پاسخگو میتواند زمینهساز اختلاف و چالشهای مختلف شود.
وی در پایان با دعوت از پژوهشگران و بانوان علاقهمند به همکاری در حوزه مطالعات ورزش بانوان خاطرنشان کرد: در میز ورزش مرکز تحقیقات اسلامی مجلس، موضوعات و پروژههای پژوهشی متعددی در دست پیگیری است و میتوان از ظرفیت علمی و پژوهشی علاقهمندان برای بررسی مسائل و ارائه راهکارهای مناسب بهره گرفت.