از کتیبههای عاشورایی تا تصاویر رهبر شهید؛ زبان بصری اربعین ۱۴۰۵ + فیلم
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی اجتماعی خبرگزاری رسا، اربعین حسینی همواره فراتر از یک آیین مذهبی، صحنهای برای بازنمایی هویت، باورها و روایتهای مشترک جهان تشیع بوده است. در اربعین ۱۴۰۵ نیز، در کنار پرچمهای «یا حسین(ع)»، کتیبههای عزاداری و نمادهای سنتی این مراسم، یکی از جلوههای قابل توجه مسیر پیادهروی نجف تا کربلا، حضور تصاویر منتسب به «رهبر شهید» و دیگر چهرههای شاخص جبهه مقاومت در بسیاری از مواکب و فضاهای خدماترسانی بود.
مرور تصاویر و گزارشهای منتشرشده از مسیر مشایه نشان میدهد که این تصاویر تنها به نصب چند بنر یا پوستر محدود نبود. در بخشهایی از مسیر، تمثالها بر سردر موکبها، پرچمها، استندها، دیوارههای ورودی، پیکسلها و حتی بر کولهپشتی برخی زائران دیده میشد و به بخشی از هویت بصری اربعین امسال تبدیل شده بود. این چیدمان، در کنار نمادهای عاشورایی، فضایی را شکل میداد که سوگواری، همبستگی و روایتهای معاصر را در کنار یکدیگر به نمایش میگذاشت.
وجه متمایز این فضاسازی، پیوند میان عناصر سنتی اربعین و نشانههای معاصر بود. اگر در سالهای گذشته، بیشترین تمرکز مواکب بر پرچمهای عزاداری، کتیبههای حسینی و تصاویر شهدای کربلا قرار داشت، در اربعین ۱۴۰۵ بسیاری از مواکب کوشیدند این عناصر را با تصاویر شخصیتهای معاصر و شهدای مقاومت در کنار هم بازنمایی کنند. این همنشینی، از منظر ارتباطات بصری، تلاشی برای ایجاد پیوند میان حافظه تاریخی عاشورا و روایتهای معاصر جهان اسلام به شمار میرود.
در این میان، نقش خود زائران نیز قابل توجه بود. استفاده از پرچمها، پیکسلها و تصاویر همراه، موجب شد بخشی از پیامهای بصری از فضای ثابت مواکب فراتر رفته و در حرکت میلیونها زائر بازتولید شود. به این ترتیب، مسیر پیادهروی تنها محل عبور زائران نبود، بلکه به بستری برای گردش و انتقال نمادها و روایتهای فرهنگی نیز تبدیل شد.
از منظر رسانهای، این جلوههای بصری نیز بازتاب گستردهای یافت. عکاسان، مستندسازان و فعالان رسانهای، بخش مهمی از روایت اربعین ۱۴۰۵ را به ثبت همین عناصر اختصاص دادند؛ تصاویری که در کنار قابهای همیشگی از خدمترسانی، مهماننوازی و حضور میلیونی زائران، به یکی از شاخصترین سوژههای تصویری این دوره تبدیل شد.
در مجموع، اربعین ۱۴۰۵ نشان داد که زبان تصویر، همچنان یکی از مؤثرترین ابزارهای روایت این اجتماع عظیم است. در کنار نمادهای ریشهدار عاشورایی، حضور گستردهتر تصاویر شخصیتهای معاصر در بخشی از مواکب، به یکی از ویژگیهای قابل توجه فضای بصری این دوره تبدیل شد و نشان داد که اربعین، علاوه بر یک آیین مذهبی، عرصهای برای بازنمایی روایتهای فرهنگی و اجتماعی نیز هست.
