ضرورت انتخاب شعار مناسب در جنگ از منظر فقهی/ پیشنهاد تشکیل شورای راهبردی شعارهای جهادی
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی اجتماعی خبرگزاری رسا، مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی در گزارشی راهبردی با عنوان «ضرورت انتخاب شعار مناسب در جنگ با دشمن از منظر فقهی»، با بررسی مبانی فقهی، تاریخی و راهبردی شعارهای جنگی، بر نقش تعیینکننده این مؤلفه در جنگهای معاصر تأکید کرده و مجموعهای از پیشنهادهای سیاستی برای ساماندهی و تولید شعارهای متناسب با شرایط مختلف جنگ ارائه کرده است.
این گزارش با استناد به سیره نبوی، روایات و دیدگاه فقهای امامیه، انتخاب شعار مناسب را بخشی از مدیریت میدان نبرد و جنگ روانی دانسته و بر ضرورت توجه نظاممند به این موضوع تأکید میکند.
در این گزارش آمده است که جنگ در دنیای امروز صرفاً به عرصه درگیریهای نظامی محدود نیست، بلکه بیش از هر زمان دیگری به «نبرد معناها، روایتها و باورها» تبدیل شده است. از این منظر، شعار جنگی تنها یک عبارت تبلیغاتی یا احساسی نیست، بلکه خلاصهای از هویت، مشروعیت، اهداف و انسجام یک جبهه به شمار میآید و میتواند در حفظ روحیه نیروهای خودی، جلب حمایت افکار عمومی، تقویت جنگ روانی و تضعیف روحیه دشمن نقشآفرین باشد. گزارش تأکید میکند که انتخاب نادرست شعار حتی ممکن است بخشی از دستاوردهای میدانی را در سطح راهبردی تحت تأثیر قرار دهد.
این پژوهش با مرور سیره پیامبر اکرم(ص) در غزوات صدر اسلام، نشان میدهد که انتخاب شعار جنگی همواره مورد اهتمام رسول خدا(ص) بوده است. بر اساس روایات نقلشده، پیامبر(ص) در برخی موارد از فرماندهان درباره شعار انتخابشده سؤال میکردند و در صورت نامناسب بودن آن، دستور تغییر شعار را صادر میفرمودند. همچنین در روایات بر استفاده از نامهای الهی در شعارهای جنگی تأکید شده و برای هر یک از غزوات، شعارهای متناسب با شرایط و اهداف آن نبرد انتخاب میشد.
گزارش مرکز تحقیقات اسلامی مجلس با تحلیل شعارهای غزوات صدر اسلام، چند ویژگی اساسی برای شعارهای جنگی برمیشمرد. بر این اساس، شعار باید متناسب با شرایط میدان نبرد و اهداف عملیات باشد، از مضامین توحیدی، قرآنی و اعتقادی بهره ببرد، امیدآفرین و انگیزهبخش باشد و از هرگونه الفاظ قبیح، توهینآمیز و خلاف عفت پرهیز کند. همچنین در این گزارش تأکید شده است که تنوع شعارها در صدر اسلام نشان میدهد انتخاب شعار باید متناسب با اقتضائات هر نبرد صورت گیرد و نمیتوان یک الگوی ثابت را برای همه شرایط در نظر گرفت.
در بخش دیگری از این گزارش، دیدگاه فقهای امامیه درباره جایگاه فقهی شعار جنگی بررسی شده است. نویسنده با استناد به منابع روایی و فقهی از جمله «کافی»، «وسائلالشیعه» و «جواهرالکلام» تصریح میکند که انتخاب شعار جنگی در فقه امامیه مستحب دانسته شده و از آداب جهاد به شمار میرود. همچنین با استناد به دیدگاه برخی فقها، تعیین شعار جنگی همانند سایر شئون جنگ در قلمرو اختیارات ولیامر یا نمایندگان منصوب وی قرار دارد و حکومت اسلامی نمیتواند نسبت به این موضوع بیتفاوت باشد.
این گزارش همچنین به شعارهای جنگ رمضان پرداخته و «اللهاکبر» را مهمترین و اثرگذارترین شعار این مقطع معرفی میکند. به اعتقاد نویسنده، این شعار علاوه بر آنکه استمرار سنت نبوی محسوب میشود، در تقویت روحیه مردم، ایجاد امید، نمایش اقتدار و انتقال پیام توحید و مقاومت نقش برجستهای ایفا کرده و بازتاب گستردهای در رسانههای داخلی و بینالمللی داشته است.
در جمعبندی گزارش تأکید شده است که شعار جنگی، فراتر از یک ابزار نمادین، یکی از مؤلفههای راهبردی در هویتبخشی، انسجام جبهه حق و عملیات روانی در برابر دشمن است. بر اساس این پژوهش، بررسی سیره نبوی و تجربه تاریخی صدر اسلام نشان میدهد که انتخاب شعار باید با شرایط جنگ، مضامین قرآنی و الهی، کرامت انسانی و اهداف اعتقادی هماهنگ باشد و در عین حال از امیدآفرینی و ایجاد انگیزه در میان نیروهای خودی غفلت نکند.
مرکز تحقیقات اسلامی مجلس در بخش توصیههای سیاستی این گزارش، چهار راهکار اصلی برای ارتقای نظام تولید و مدیریت شعارهای جنگی پیشنهاد کرده است. نخست، تعمیق پژوهشهای علمی و تدوین پشتوانه نظری و آموزشی از طریق تهیه درسنامههای تخصصی و حمایت از تحقیقات دانشگاهی و حوزوی در این حوزه؛ دوم، تشکیل «شورای راهبردی شعار جهادی» با حضور فقها، کارشناسان دینی، متخصصان روانشناسی نظامی، زبانشناسی، رسانه و فرماندهان نظامی برای تولید، ارزیابی و نظارت بر شعارها؛ سوم، ایجاد «بانک جامع شعارهای راهبردی» همراه با پیوست رسانهای و دستهبندی شعارها بر اساس نوع جنگ، هویت دشمن و مخاطبان مختلف؛ و چهارم، آموزش و ترویج این مبانی در نهادهای نظامی، فرهنگی، دانشگاهی و حوزوی به منظور تبدیل موضوع شعار جنگی به یک دانش کاربردی و گفتمان عمومی.
بر اساس این گزارش، توجه به مبانی فقهی و راهبردی شعارهای جنگی، در کنار بهرهگیری از ظرفیتهای علمی، فرهنگی و رسانهای، میتواند به تقویت انسجام ملی، افزایش اثربخشی جنگ روانی و ارتقای قدرت روایتسازی در مواجهه با دشمنان کمک کند؛ موضوعی که به اعتقاد نویسنده، در شرایط پیچیده جنگهای ترکیبی و شناختی امروز، بیش از گذشته اهمیت یافته است.
علاقهمندان جهت دانلود و مطالعه این گزارش میتوانند اینجا کلیک کنند.