تعبیر جدیدی که رهبری وارد ادبیات کشور کرد
به گزارش گروه سیره امامین انقلاب خبرگزاری رسا، رهبر معظم انقلاب برای نخستین بار اصطلاح «فرا راهبردی» را وارد ادبیات کشور کرد. خود ایشان این تعبیر را چنین تعریف کردند: «فراراهبردی به‌معنی آن است که تنظیم راهبرد‌های دیگر باید با ملاحظه این مسئله باشد»
پس فراراهبردی نه یک موضوع کلان در کنار مسائل بلکه بنیان همه اجزای نظام حکمرانی بوده و تعیین میکند کدامیک از راهبرد‌های نظام، اولویت داشته و ارزش پیگیری دارد.
لذا نام دیگر فراراهبردی را میتوان «اولویت راهبردی» یا «قاعده انتخاب راهبردها» نامید.
اکنون جای این پرسش است که این راهبردِ راهبردها چیست؟ خود آقا پاسخ دادند: «از جمله مسائل مهم توجه فراراهبردی به مسئله فرهنگ، تعلیم و تربیت است»
به این معنا که تنظیم راهبرد‌های اقتصادی، سیاسی، امنیتی، اجتماعی و علمی کشور باید «فرهنگ پایه» و «تربیت بنیان» باشد. این یعنی حکمرانی فقط ساختن جاده، کارخانه، مدرسه و بیمارستان نیست؛ همزمان ساختن انسان و جامعه نیز هست.
مثال کاربردی
فرض کنید دولت میخواهد در اقتصاد دو راهبرد را دنبال کند:
راهبرد گسترش مصرف‌گرایی برای رونق بازار
راهبرد جذب سرمایه‌گذاری خارجی در حوزه گردشگری با هر پوششی
اگر نگاه ما صرفاً اقتصادی و راهبردی باشد هردو میتواند سودآور باشد اما وقتی فرهنگ و تربیت را به‌عنوان امر «فراراهبردی» در نظر می‌گیریم میبینیم راهبرد الف با فرهنگ قناعت و پرهیز از اسراف ناسازگار است. و راهبرد ب با تربیت نسل جدیدو حفظ هویت دینی و ملی ناسازگار است.
در این‌جا امر فراراهبردی مثل یک قطب‌نما عمل میکند و دو راهبرد با وجود منفعت، کنار گذاشته یا اصلاح می‌شوند، چون بنیان فرهنگی جامعه را تخریب می‌کنند.
بنابراین فراراهبردی صرفا مسئله تولید فرهنگ نیست بلکه سازگار کردن سیاستها با فرهنگ است چون یکی از خطاهای رایج در سیاستگذاری، قرار دادن فرهنگ در انتهای فرایند تصمیم‌گیری است یعنی ابتدا تصمیم اقتصادی، اجتماعی و مدیریتی گرفته، سپس از یک نهاد فرهنگی خواسته شود پیامدهای فرهنگی آن را مدیریت کند.
درحالیکه فراراهبردی زمانی معنا دارد که از سطح اسناد و راهبردها، وارد تصمیم‌گیری و حکمرانی فرهنگی شده و خودش را در تمام برنامه‌های حاکمیتی نشان دهد.
جلوتر برویم! پرسش دیگر: مشخصا نقش چه اصنافی در عرصه فرهنگ و تربیت تعیین کننده است؟ رهبری خود با عنوان «منبع اشاعه فرهنگ مثبت و سازنده» از این افراد یاد میکند: «از قبیل معلّمین در آموزش و پرورش و دانشگاه و حوزه و همچنین پرستاران و اطبّائی که خود را وقف انجام وظیفه کردند. همچنین بانوان خانه‌دار که ظریف‌ترین اجزاء نقش و نگار فرهنگ زیبا و مطلوب آینده را در حریم منازل به تک تک فرزندان این مرز و بوم می‌آموزند نیز واجد چنین اهمّیتی است.»
یک پرسش میماند: چرا مساله فرهنگ، تعلیم و تربیت این میزان حائز اهمیت است؟ به بیان دیگر تربیت و فرهنگ، چگونه پایه تمام سیاستها هستند؟ دو پاسخ دارد:
فرهنگ و تربیت، پایه انسان سازی است و نهادهای تربیتی نتوانند افراد مؤمن، متعهد، خلاق و پایبند به ارزش‌ها تربیت کنند هیچ پیشرفتی رخ نخواهد داد.
دلیل دیگر به ماهیت انقلاب اسلامی برمیگردد زیرا انقلاب ایران برخلاف انقلاب‌های مشهور جهان (انقلاب فرانسه و روسیه) که بر پایه مطالبات اقتصادی یا سیاسی بنا شده، انقلابی مبتنی بر فرهنگ و ارزشهای اخلاقی است.
و از دیدگاه امام و آقا، انقلاب اسلامی صرفاً جابجایی قدرت نیست، بلکه امتداد حرکت تاریخی انبیاست. لذا فرهنگ در نگاه ایشان «ستون فقرات انقلاب» و «به منزله هوایی است که جامعه تنفس میکند.» طوری که اگر این هوا آلوده شود همه ارکان جامعه آسیب می‌بینند.
بنابراین همانطور که بقای انقلاب، بیش از آنکه وابسته به توان سیاسی، نظامی و اقتصادی باشد به استمرار همان فرهنگی وابسته است که تحول درونی انسانها را رقم زد و بعثت درونی انسانها منجر به بعثت بیرونی (انقلاب اسلامی) شد و اگر این تحول درونی در نسل‌های بعد استمرار نیابد، انقلاب و به تبع آن ایران اسلامی، با خطر‌های جدی مواجه خواهد شد.
نکته حائز اهمیت اینکه دشمنان ملت ایران نیز دریافتند که با ابزار‌های نظامی، قادر به شکست ما نیستند؛ جنگهای گذشته، آشکارترین گواه این مدعاست. لذا اصلی‌ترین میدان نبرد آنان، میدان فرهنگ است.
ادوارد شرلی نظریه پرداز آمریکایی گفته: «کلید اصلی برای ایجاد یک تغییر بنیادین در سیاستهای ایران ازاله خصوصیات انقلابی ایران است و باید عقاید انقلاب را از درون تهی کرد: تهاجم فرهنگی، نفوذ رسانه‌ای، ترویج سبک زندگی مصرفی و فردگرایانه، تضعیف نهاد خانواده، بی‌اعتمادسازی نسبت به نهاد تعلیم و تربیت دینی، همگی بخشی از جنگ فرهنگی است که علیه انقلاب ایران به راه افتاده است.»
در چنین وضعیتی توجه فراراهبردی به فرهنگ و تربیت نه یک انتخاب بلکه ضرورتی حیاتی برای بقای اسلام و جامعه اسلامی است.
نوشتاری از حجت الاسلام دکتر مسلم گریوانی پژوهشگر گروه عرفان و معنویت پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی