تربیت نسل صالح از خانواده آگاه و مسئولیتپذیر آغاز میشود
به گزارش خبرنگار گروه جمعیت و تعالی خانواده خبرگزاری رسا، دکتر حسن عبدالهادی رشید، عضو هیئت علمی دانشگاه کربلا، در پنجاهوششمین نشست از سلسله نشستهای پیشهمایش بینالمللی حکمرانی جمعیت و خانواده در شکلدهی جوامع آینده، با موضوع «آگاهی خانواده و تربیت نسل صالح»، به تبیین مبانی قرآنی آگاهی خانوادگی و نقش خانواده در پرورش نسل آینده پرداخت.
وی با بیان اینکه آگاهی خانوادگی از مفاهیم معاصری است که ریشههای آن را میتوان در آموزههای قرآن کریم جستوجو کرد، اظهار داشت: مفاهیمی همچون سکون و آرامش، مودت و رحمت، مسئولیتپذیری، تربیت و همیاری، از مبانی قرآنی مرتبط با جایگاه و کارکرد خانواده به شمار میروند.
عضو هیئت علمی دانشگاه کربلا افزود: در نگاه اسلامی، خانواده صرفاً چارچوبی اجتماعی برای پیوند میان افراد بر اساس خویشاوندی یا ازدواج نیست، بلکه محیطی اساسی برای شکلگیری شخصیت انسان، رشد ارزشها و پرورش رفتارهای فردی و اجتماعی است.
رشید با اشاره به ابعاد مختلف آگاهی خانوادگی خاطرنشان کرد: این آگاهی تنها به شناخت حقوق و وظایف اعضای خانواده محدود نمیشود، بلکه حسن معاشرت، مشورت، رعایت مصالح مشترک و احساس مسئولیت در قبال تربیت فرزندان را نیز در بر میگیرد.
وی تصریح کرد: خانواده آگاه، خانوادهای است که رسالت تربیتی و اجتماعی خود را میشناسد و روابط درونی خویش را بر پایه احترام متقابل، همکاری و همیاری سامان میدهد؛ چنین شناختی میتواند به تحکیم روابط میان اعضا، افزایش ثبات خانوادگی و تقویت نقش تربیتی خانواده کمک کند.
نقش خانواده در شکلگیری شخصیت و ارزشهای نسل آینده
این استاد دانشگاه با تأکید بر جایگاه خانواده در تربیت ارزشی فرزندان بیان کرد: خانواده نخستین نهاد تربیتی است که شخصیت انسان در بستر آن شکل میگیرد و ارزشهای دینی، اخلاقی و اجتماعی در آن آموخته میشود.
وی ادامه داد: کودک در محیط خانواده با شیوههای تعامل با دیگران آشنا میشود، رفتارهای پذیرفته و ناپذیرفته را میشناسد و نخستین برداشتهای خود را از مسئولیتپذیری، احترام، همکاری و تعلق اجتماعی به دست میآورد.
رشید با بیان اینکه تربیت خانوادگی صرفاً از طریق آموزش مستقیم و بیان دستورالعملها تحقق نمییابد، گفت: الگوبرداری عملی، گفتوگو و تجربههای روزمره نیز در این زمینه نقش اساسی دارند. رفتار والدین و کیفیت روابط آنان با یکدیگر و فرزندان، از عوامل تأثیرگذار بر شکلگیری شخصیت فرزندان است.
وی افزود: گفتوگوی درون خانواده زمینهای فراهم میکند تا ارزشها از سطح آگاهی نظری فراتر روند و به رفتارها و عادتهای پایدار تبدیل شوند.
عضو هیئت علمی دانشگاه کربلا با اشاره به مؤلفههای تربیت نسل صالح اظهار داشت: تربیت مطلوب مستلزم جمع میان پایبندی دینی، بلوغ اخلاقی و مسئولیتپذیری اجتماعی است و هدف آن باید پرورش شخصیتی متعادل باشد که وظایف خود را در برابر خویشتن، خانواده و جامعه بشناسد و بر اساس ارزشها و اصول اخلاقی تصمیم بگیرد.
تحولات دیجیتال و کاهش گفتوگوی خانوادگی از چالشهای تربیت نسل آینده
رشید در بخش دیگری از سخنان خود به چالشهای آگاهی خانوادگی در شرایط معاصر اشاره کرد و گفت: خانواده امروز با چالشهایی همچون تحولات دیجیتال، کاهش گفتوگوی میان والدین و فرزندان، تفاوت میان ارزشهای مورد پذیرش خانواده و برخی تأثیرات اجتماعی و رسانهای و تقلیل تربیت به تأمین نیازهای مادی روبهروست.
وی با بیان اینکه گسترش محیط دیجیتال الگوهای جدیدی از تأثیرگذاری بر آگاهی و رفتار فرزندان ایجاد کرده است، افزود: فرزندان در معرض منابع متنوعی از اطلاعات، ارزشها و نگرشها قرار دارند که ممکن است با جهتگیری تربیتی خانواده هماهنگ باشند یا با آن تعارض پیدا کنند.
این استاد دانشگاه تأکید کرد: خانواده نباید نقش خود را صرفاً به منع استفاده از ابزارهای دیجیتال یا اعمال نظارت محدود کند، بلکه باید توانایی فرزندان را برای فهم، ارزیابی و تشخیص آگاهانه محتوای دریافتی تقویت کند تا آنان بتوانند با شناخت و مسئولیتپذیری بیشتری در فضای دیجیتال حضور یابند.
وی کاهش گفتوگوی خانوادگی را از دیگر چالشهای مهم دانست و خاطرنشان کرد: کاهش ارتباط کلامی میتواند فاصله میان والدین و فرزندان را افزایش دهد و توانایی خانواده را برای شناخت نیازها، نگرانیها و مسائل فرزندان کاهش دهد.
رشید افزود: اگر تربیت صرفاً به تأمین نیازهای مادی محدود شود، ابعاد مهمی از پرورش انسان، از جمله شکلدهی به شخصیت، تقویت اعتماد متقابل، تثبیت ارزشها و رشد احساس مسئولیت مورد غفلت قرار میگیرد.
وی با تأکید بر ضرورت اصلاح شیوههای ارتباطی خانواده با فرزندان اظهار داشت: باید از رویکردی که تنها بر نظارت و منع تکیه دارد عبور کرد و به سمت شکلدهی آگاهی خانوادگی مبتنی بر گفتوگو، هدایت و اقناع حرکت کرد.
حکمرانی خانواده نیازمند مشورت و توجه به حقوق اعضاست
عضو هیئت علمی دانشگاه کربلا در ادامه، حکمرانی خانواده را چارچوبی برای ساماندهی روابط و مسئولیتهای خانوادگی دانست و گفت: مشورت، صیانت از حقوق اعضا، تقسیم مسئولیتها و توجه به مصلحت خانواده و فرزندان از جمله اصولی است که میتواند در مدیریت روابط خانوادگی راهگشا باشد.
وی تصریح کرد: حکمرانی خانواده به معنای تبدیل روابط خانوادگی به مجموعهای از رویههای اداری و خشک نیست، بلکه میتوان آن را چارچوبی برای روشن شدن مسئولیتها، ایجاد توازن در روابط، ساماندهی تصمیمگیریها و کاهش مشکلات ناشی از ابهام در نقشها یا ضعف ارتباط میان اعضای خانواده دانست.
رشید با اشاره به اهمیت مدیریت اختلافات و ایجاد توازن میان نیازها و منافع اعضای خانواده خاطرنشان کرد: تصمیمهای خانوادگی باید با اهداف تربیتی روشن همراه باشند و مسئولیتپذیری، گفتوگو و همکاری در فرایند تصمیمگیری مورد توجه قرار گیرند.
تربیت نسل صالح نیازمند همافزایی خانواده و نهادهای اجتماعی است
وی در بخش پایانی سخنان خود با بیان اینکه تربیت نسل صالح صرفاً بر عهده خانواده نیست، اظهار داشت: فرایند تربیت و شکلگیری شخصیت انسان از مجموعهای از نهادها و محیطهای اجتماعی تأثیر میپذیرد؛ ازاینرو، همافزایی میان خانواده، نهادهای آموزشی، دینی، رسانهای و اجتماعی و نیز دولت، برای ایجاد هماهنگی میان پیامهای تربیتی اهمیت اساسی دارد.
عضو هیئت علمی دانشگاه کربلا افزود: هر یک از این نهادها باید نقش خود را در حمایت از خانواده و تقویت توانایی آن برای انجام مسئولیتهای تربیتی ایفا کنند و با شناخت جایگاه محوری خانواده در شکلگیری شخصیت و انتقال ارزشها، تلاشهای خود را در این مسیر هماهنگ سازند.
رشید تأکید کرد: ناهماهنگی میان نهادهای مختلف میتواند فرایند انتقال ارزشها را با دشواری مواجه کند، درحالیکه همکاری و همافزایی آنها زمینه تقویت کارکردهای تربیتی و اجتماعی خانواده را فراهم میسازد.
وی در جمعبندی سخنان خود بیان کرد: ساخت جامعهای صالح و منسجم از شکلگیری خانوادهای آگاه به رسالت تربیتی و اجتماعی خود آغاز میشود؛ خانوادهای که مسئولیت خویش را در شکلدهی به شخصیت فرزندان و پرورش ارزشهای دینی، اخلاقی و اجتماعی بهدرستی درک کند.
این نشست در چارچوب سلسله نشستهای پیشهمایش بینالمللی حکمرانی جمعیت و خانواده در شکلدهی جوامع آینده برگزار شده است.