جهاد و خشونت گرایی در اسلام بررسی شد
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، پنجاه و سومین شماره پرتو پژوهش، نوشتهای در پاسخ به پرسشهای دینی با بررسی جهاد و خشونتگرایی در اسلام توسط معاونت پژوهش مدرسه عالی فقه و معارف اسلامی منتشر شد.
در این شماره با توجه به آیات متعدد قرآن در وصف جهادگران در راه خدا و پاداش آنان، میخوانیم: «جهاد در لغت بفتح اوّل و ضمّ آن به معنای صعوبت و مشقّت است و در اقرب الموارد تلاش توأم با رنج معنا شده است و بکسر اوّل، مصدر است به معنای تلاش و نیز اسم است به معنای جنگ و جنگ را از آن جهت جهاد گویند که تلاش توأم با رنج است.»
نوشتار فوق میافزاید: «جهد بضمّ اول و فتح آن، هر دو به یک معنا و آن وادار کردن خود بر مشقّت است. جهاد در اصطلاح شرع بذل مال و جان در مقابل مشرکین و تجاوزکاران برای اعتلای کلمه اسلام و اقامه شعائر ایمان است. خشونت، ضد ملایمت است و در مقابل آن تساهل و تسامح قرار دارد.»
پنجاه و سومین شماره پرتو پژوهش در ادامه به تعریف تولرانس پرداخته و آن را همان تحمل، تساهل و تسامح معرفی میکند و با اشاره به اینکه «تساهل» از ریشه «سهل» به معنای آسان گرفتن، به نرمی رفتار کردن و سهل انگاری آمده است و «تسامح» از ماده «سمح» به معنای آسان گرفتن، مدارا کردن، کوتاهی کردن و فروگذار نمودن است، مینویسد: «تساهل و تسامح در اصطلاح به معنای عدم مداخله و ممانعت یا اجازه دادن از روی قصد و آگاهی به اعمال و عقایدی است که مورد پذیرش و پسند شخص نباشد.»
در بیان عبارت فوق آمده است: «وقتی انسان در زندگی اجتماعی با اعمال و عقایدی مواجه میشود که با عقاید و اندیشه او سازگاری ندارد، برای پرهیز از درگیری و تنش و برهم نخوردن آرامش اجتماعی باید آنها را تحمّل کند، این بردباری و خویشتن داری را اصطلاحاً تساهل و تسامح میگویند.»
این نوشتار با بیان اینکه هیچ مکتبی تساهل و تسامح مطلق را نمیپذیرد و به عدم تساهل مطلق نیز توصیه نمیکند؛ بلکه در مواردی به عدم تساهل و احیاناً خشونت و در مواردی به تساهل سفارش میکند، به بررسی موضوعاتی همچون «اسلام، دین رحمت»، «جهاد، قانون عمومی»، «خشونت، ضرورتی انکارناپذیر» و «دفع ضرر» میپردازد.
مکتب اسلام درباره اعمالی که با حقوق و منافع شخصی افراد اصطکاک پیدا میکند، مسلمانان را به سهلگیری، مدارا و عفو توصیه میکند. اما اگر با اصول اسلامی و حدود الهی و حقوق اجتماعی تقابل داشته باشد یا به سرزمینهای اسلامی تجاوز شود، به عدم تساهل و مقاومت در برابر آنها سفارش میکند.
بررسی اهداف جهاد در اسلام مانند جهاد برای نابود کردن فتنهها، جهاد دفاعی، جهاد برای نابودی شرک و بتپرستی و جهاد برای حمایت از مظلومان، از دیگر بخشهای این پژوهش است که پس از تبیین هریک استنباط میشود جهاد اسلامی اهدافی را تعقیب میکند که برای سعادت لازم و ضروریست و هیچ سنخیتی با خشونتورزی ندارد.
پنجاه و سومین شماره پرتو پژوهش در پایان نتیجه میگیرد: «اسلام جهاد را با اصول صحیح، منطق عقل و فطرت هماهنگ ساخته است و جهاد، چه در راه دفاع از جامعه اسلامی و چه دفاع از حقوق مظلومان یا برای حفظ هستی اسلام یا در راه تبلیغ و استقرار و گسترش اسلام صورت گیرد، در هر صورت دفاع از حقوق انسانی و اهداف والایی را دنبال میکند که برای رشد و تکامل انسانها مفید است.» /920/ن601/ع