کنار گذاشتن اصل علیت مضرّ آینده علم است

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، گلشنی از استادان حوزه و دانشگاه، پیش از ظهر امروز در میزگرد علمی علیت در علم و فلسفه با اشاره به سوء تفاهم‌هایی که درباره علیت پیش آمده است، خواستار برخورد علمی و فلسفی با این موضع‌گیری‌ها شد.

وی با اشاره به تقارب‌های خاصی که بین برخی فیزیکدانان برجسته و فیلسوفان مسلمان به وجود آمده است، افزود: موضوع‌گیری‌های خاص ایجاد شده در فیزیک، بر روی بسیاری از موارد تأثیر گذاشته که باید با آن برخورد علمی و فلسفی شود.

این استاد حوزه و دانشگاه اظهار داشت: برخی در قرن نوزدهم و در اروپا در عمومیت قانون علیت شک کردند و در اواخر قرن نوزدهم هم فیلسوف آمریکایی این نظریه را مطرح کرد که علیت بر جهان و شانس حاکم است.

وی با بیان این‌که تشکیک‌کنندگان در قانون علیت از انگشتان یک دست تجاوز نمی‌کنند، گفت: اوایل قرن بیستم با ایجاد مشکلاتی در فیزیک، فیزیکدانان موضع خود را درباره اصل علیت تعدیل کردند، تا این‌که نظریه کوانتوم برای توجیه برخی مباحث مطرح شد.

گلشنی اضافه کرد:‌ فیزیکدان‌ها به علت موفقیت فوق‌العاده که نظریه کوانتوم در بیان پیش‌بینی حوادث اتمی داشت، کورکورانه آن را قبول کردند و برخی علمای فیزیک هم به سبب عدم حاکمیت علیت بر این تصور بودند و صریحاً هم بر آن پافشاری می‌کردند.

وی با بیان این‌که اکثریت فیزیکدان‌ها عدم حاکمیت علیت و شانس بر جهان را لااقل در جهان اتمی پذیرفته‌اند و متوجه مشکلات و تناقضات قضیه نیستند، تصریح کرد: البته برخی از علما مانند علامه طباطبایی‌(ره) در این‌باره برخوردی فیلسوفانه کردند.

این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به ایرادهایی که از سوی برخی فیلسوفان و فیزیکدانان فیلسوف غربی در این زمینه مطرح شده است، برخورد دنیای اسلام با این قضیه را مورد توجه قرار داد و گفت: اشاعره به علل ثانویه معتقد نیستند و علیت را مورد تردید قرار داده‌اند.

وی با بیان این‌که مکتب اشعری در جهان اسلام حاکمیت دارد؛ از این‌رو جهان اسلام براساس این مکتب شناخته شده است، به سخن یک کشیش که گفته بود علم در جهان اسلام به آن علت که مسلمانان به علل ثانویه معتقد نیستند، پیشرفت نکرده است، پاسخ گفت.

گلشنی خاطرنشان کرد: این کشیش مسیحی متأسفانه مکتب کوچکی را در اسلام مورد نظر قرار داده بود؛ در حالی‌که هیچ فیلسوفی در جهان اسلام تردیدی به قانون علیت ندارد.

وی با بیان این‌که بین دیدگاه اشاعره و دیدگاه رایج در میان فیزیکدان‌ها از دو جهت شباهت است و هر دو مکتب حوادث را قابل پیش‌بینی نمی‌دانند، اظهار داشت: متأسفانه در کشور ایران هم دیدگاه رایج دیدگاه کپنهاگی است.

این استاد حوزه و دانشگاه کنار گذاشتن اصل علیّت را مضرّ آینده علم دانست و با بیان این‌که هیچ دلیل قانع‌کننده‌ای در دنیای اتمی وجود ندارد که علیت را کنار بگذاریم، گفت: علم همواره باید در کاووش بوده و از نظر تکنیکی اصل علیت را به عنوان اصلی ماتقدّم بپذیرد.

وی با بیان این‌که دور بودن فیزیکدانان از فلسفه سبب ایجاد مغالطاتی درباره اصل علیت شده است، یادآور شد: هرچند فیزیکدان‌ها به سبب دور بودن از فلسفه درباره این اصل دچار مغالطاتی بوده‌اند، اما اخیراً متوجه اهمیت احکام متافیزیکی در فیزیک شده‌اند. /920/پ202/ص