چگونگی پیدایش مسجد مقدس جمکران بررسی شد
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، شصت و نهمین شماره پرتو پژوهش که به همت معاونت پژوهش مجتمع آموزش عالی فقه قم، هر هفته منتشر میشود، در این شماره خود به بررسی چگونگی پیدایش مسجد مقدس جمکران پرداخته است.
پیدایش مسجد مقدس جمکران چگونه بوده است؟ آیا خواب «محمد بن مثله» برای ما حجیت دارد یا خیر؟ دو سؤالی است که پیرامون این بحث مطرح شده و محققان مجتمع آموزش عالی فقه، این دو سؤال را در دو بخش جداگانه پاسخ گفته و مستندات آن را بررسی کردهاند.
در بخش نخست علت پیدایش مسجد مقدس جمکران بررسی شده و با اشاره به مهمترین عامل تأسیس آن، آورده است: «مسجد جایگاه ویژهای در فرهنگ اسلامی دارد؛ اعتبار و اهمیتی که اسلام به مسجد به عنوان پایگاه معنوی و توحیدی داده، به هیچ نهادی نهاده است».
این نوشتار با بیان اینکه بنای مسجد در فرهنگ مسلمانان از اهمیت خاصی برخوردار است، ادامه میدهد: «در قرون اولیه اسلام به ویژه در عهد رسول اکرم(ص)، مسجد مرکز همه فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی و حتی نظامی به شمار میرفت و میتوان گفت که مسجد، قلب تپنده جامعه اسلامی بود».
در ادامه پاسخ یاد شده، مطلبی با عنوان مسجد جمکران به دستور خاص حضرت امام زمان(عج) تأسیس شد به چشم میخورد که این مکان مقدس را جلوهگاه عنایات و کرامات حضرت میداند تا میعادگاه منتظران و شیفتگان قائم آل محمد(ص) در عصر سراسر آشوب و فتنه غیبت باشد.
این نوشتار با اشاره به گفته مرحوم میرزا حسین نوری درباره تاریخچه تأسیس مسجد جمکران از قول شیخ فاضل حسن بن حسن قمی، معاصر شیخ صدوق(ره) در کتاب تاریخ قم از کتاب مونس الحزین فی معرفة الحق و الیقین، میافزاید: «این مسجد بیش از هزار سال پیش به فرمان حضرت بقیةالله(عج) تأسیس شد و در طول قرون و اعصار، پناهگاه شیعیان و پایگاه منتظران و تجلیگاه حضرت صاحبالزمان(ع) بوده است».
منبعشناسی مسجد جمکران از دیگر محورهای بخش نخست این بررسی است که در آن از کتاب مونس الحزین فی معرفة الحق و الیقین از ابوجعفر محمدبن علی بن بابویه مشهور به شیخ صدوق(ره) به عنوان نخستین منبع قابل استناد یاد میکند که آن را علامه آقا بزرگ تهرانی در الذریعه مورد اشاره و تأیید قرار داده است.
«میرزا حسین نوری به هشت باب از ترجمه تاریخ قم دست یافته و مشروح داستان تأسیس مسجد مقدس جمکران را از ترجمه تاریخ قم، از روی دستخط سیدنعمت الله جزائری در آثار ارزشمند خود آورده است».
«اهتمام فقهای اسلام و علمای اعلام و آیات عظام، نسبت به مسجد جمکران از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است و همه کسانی که پس از محدث نوری درباره تاریخ قم کتاب نوشتهاند؛ مشروح داستان تأسیس مسجد مقدس جمکران را از ایشان نقل کردهاند».
بخش دوم این پرسش به حجیت خواب «محمدبن مثله» اختصاص دارد که در بررسی آن آمده است: «آنچه در منابع فعلی موجود است، خواب دیدن محمدبن مثله جمکرانی را تأیید نمیکند؛ بلکه این جریان در بیداری روی داده، نه در خواب. از اینرو خواب دیدن در مسأله جمکران منتفی است».
این پاسخ میافزاید: «خواب از مبانی شرعیه نیست و نمیشود با خواب احکام شرعیه را استنباط کرد و هیچ صاحب عقلی برای خواب چنین حجیتی معتقد نیست؛ از اینرو برای اثبات احکام وجوب و حرمت در شریعت اسلام نمیتوان به خواب توسل کرد، در نتیجه تأسیس مسجد مقدس جمکران به دستور امام زمان(عج) در بیداری بوده است».
گفتنی است، پرتو پژوهش منشوری است در پاسخ به سؤالات عقیدتی که هر هفته از سوی واحد پاسخ به سؤالات عقیدتی معاونت پژوهش مجتمع آموزش عالی فقه قم منتشر میشود. /920/ن601/ع