مباحث تفسیری شهید بهشتی مغفول مانده است
به گزارش سرویس پیشخوان خبرگزاری رسا، شریف لکزایی، عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با بیان اینکه مباحث تفسیری آیتالله بهشتی در سالهای آغازین انقلاب اسلامی بسیار کارگشا بود، از غفلت در انتشار مباحث تفسیری ایشان که تا سوره طه انجام شده انتقاد کرد.
وی درباره تأثیرپذیری اندیشههای سیاسی شهید بهشتی از علوم دینی و قرآنی گفت: متأسفانه مباحث قرآنی شهید بهشتی به صورت کتاب منتشر نشده است، به خصوص بحثهای تفسیری ایشان که اطلاع دارم خیلی مفصل است و این یک ضعف است.
مؤلف کتاب «آزادی سیاسی در اندیشه آیتالله مطهری و آیتالله بهشتی» افزود: شهید بهشتی و شهید مطهری جزء متفکران بسیار برجسته انقلاب اسلامی هستند، البته در باب اندیشههای استاد مطهری کارهای خوبی صورت گرفته است و آثار ایشان منتشر شده و تعدادی هنوز باقی مانده که در حال انتشار است اما متأسفانه در مورد انتشار اندیشههای شهید بهشتی غفلتی صورت گرفته و مباحث ایشان منتشر نشده است.
وی با اشاره به اینکه بنیاد نشر آثار و اندیشههای شهید آیتالله دکتر بهشتی دارد اقداماتی را انجام میدهد، تصریح کرد: بنیاد نشر آثار و اندیشههای شهید آیتالله دکتر بهشتی با بضاعت اندکی که دارد اقداماتی را انجام میدهد ولی نیازمند این است که نظام در این رابطه سرمایهگذاری کند و چهره علمی این متفکر را هم به جامعه نشان دهد.
لکزایی در ادامه سخنانش اظهار کرد: یکی از غفلتها در مورد نشر اندیشههای شهید بهشتی نپرداختن به مباحث تفسیری ایشان است که این مباحث را در جمعها و گروههایی که تشکیل میشد از ابتدای قرآن شروع کردند و به صورت موضوعی همه آیات را تفسیر کردند تا آنجایی که بنده اطلاع دارم ایشان تا سوره طه را تفسیر کردند. تفسیر سوره بقره بسیار مفصلتر از بقیه سورههاست؛ هم به خاطر حجم سوره و هم به دلیل موضوعهای بسیار متنوعی که در این سوره مطرح شده است.
نویسنده کتاب «آزادی و دانش» با اشاره به اینکه ایشان راجع به مبحث حج 2 تا 3 جلسه بسیار مفصل صحبت کردند، گفت: وقتی شهید بهشتی به آیاتی میرسند که در باب خلیفةاللهی انسان است دو تا سه جلسه صحبت میکنند و مباحث بسیار مهمی را در این ارتباط بیان میکنند.
این محقق و نویسنده کشورمان با بیان اینکه اگر بخواهیم اندیشه سیاسی شهید بهشتی را پردازش، مطرح و الگوسازی کنیم نیاز است که به همه آثار ایشان دسترسی داشته باشیم گفت: نظام باید کمک کند که همه آثار ایشان در دسترس و در معرض رؤیت فرهنگیان و نخبگان قرار گیرد. این نکته بسیار مقدماتی و اجمالی است که در شناخت اندیشه سیاسی ایشان مطرح است و در برطرف کردن خلأها، چالشها و ابهامهایی که در اندیشه ایشان وجود دارد طبیعتا مؤثر است.
وی با تأکید بر اینکه بخشی از تاریخ و حیات اجتماعی و سیاسی و حتی علمی جامعه همین بحثهایی است که ایشان در فضای قبل و سالهای آغازین انقلاب مطرح کرده است، گفت: این مباحث در آن فضاها تا اندازهای کارگشا بوده و امروز هم میتواند برای ما کارگشا باشد و مورد استفاده قرار گیرد.
لکزایی با تأکید بر اینکه غفلت از منتشر نکردن بحثهای قرآنی و مباحث تفسیری آیتالله بهشتی یک غفلت نابخشودنی است، گفت: در شرایطی که جامعه را به این امر دعوت میکنیم که جامعهای قرآنی باشد و مردم به قرآن توجه کنند و از قرآن برای حیات خودشان در عرصههای مختلف الگو بگیرند منتشر نکردن این مباحث مسئله بسیار مهمی است که نابخشودنی است. جامعه دینی جامعهای است که آموزههای خود را از قرآن أخذ کند.
عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با تأکید بر بحثهای آیتالله بهشتی در نقش انسان در زندگی فردی و اجتماعی گفت: ایشان به وجود نسبت تکاملی و تعاملی میان فرد و جامعه قائل بود که انسان هم باید خودسازی داشته باشد و هم تلاش کند جامعه را بسازد.
لکزایی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، درباره تأثیرپذیری اندیشههای سیاسی شهید بهشتی از علوم دینی و قرآنی گفت: بحث سرنوشت و مشارکت انسان در زندگی فردی، شخصی و اجتماعی موضوعی است که آیتالله بهشتی در تفسیر قرآن کریم مطرح میکنند.
وی افزود: یکی از مهمترین آموزههای ایشان مشارکت در مباحثی است که در حوزه حیات عمومی مطرح میشود؛ ایشان روایت حضرت رسول(ص) که فرمودند «کسی که صبح کند و به امور مسلمان اهتمام نداشته باشد مسلمان نیست» را مطرح میکند و برای مباحثی که در بحث آزادی بیان میکند، این را به عنوان سندی میداند که انسان باید در زندگی جمعی و اجتماعی مشارکت کند و زندگی خود و جامعه خود را سامان دهد و اگر این کار را انجام ندهد وظیفه خودش را انجام نداده است.
نویسنده کتاب «آزادی و دانش» با اشاره به اینکه در تعبیرات آیتالله بهشتی، انسان یک صیرورت و رویش و حرکت است، اظهار کرد: در واقع انسان با خودآگاهی و با توجه به محیط خود و خودسازی که صورت میدهد محیط خود را سامان میدهد و این انتخابگری براساس انتخاب آگاهانه و آزادانه خواهد بود.
لکزایی در ادامه سخنانش اظهار کرد: انسان در تعبیر آیتالله بهشتی چون متأخذ از آموزههای اصیل دینی است، با انتخاب آگاهانه و آزادنه هم میتواند خود را بسازد و هم در تغییر ساخت محیط طبیعی خودش دخالت گستردهای را انجام میدهد و محیط اجتماعی خود را آنچنان که شایسته است، بسازد. اتفاقاً ایشان در تبیین حدود آزادی همین امر را به کار میگیرد، از طرف ایشان آزادی توانی محسوب میشود که به انسان در ساختن محیط خود کمک میکند.
مؤلف کتاب «آزادی» با اشاره به اینکه ایشان بحثهای مختلفی را به خصوص در نسبت میان فرد و جامعه و اینکه به هر حال اصالت با کدام است، مطرح میکند، تصریح کرد: مارکسیستها قائل به اصالت جمع و لیبرالها قائل به اصالت فرد بودند، طبیعتاً یک متفکر مسلمان مانند ایشان باید در این رابطه اتخاذ موضع کند که به هر حال اصالت با کدام طرف است؟ ایشان بحث تکامل را در اینجا مطرح میکند که در واقع در مناسبات فرد و جامعه باید بحث مناسبات تکاملی را مطرح کنیم.
این محقق و نویسنده کشورمان تأکید کرد: در اندیشه آیتاللهبهشتی هم نقش فرد به عنوان مبدأ برجسته است و هم اینکه حرکتهای اجتماعی را کسانی به وجود میآورند که توانستهاند با خودسازی، دانایی و آزادی ذاتی خودشان حرکتها را به وجود بیاورند و تغییراتی را در جامعه ایجاد کنند و طبیعتاً این تغییرات اجتماعی در فرد هم تأثیرگذار است.
نویسنده کتاب «بررسی تطبیقی نظریههای ولایت فقیه» با اشاره به اینکه نسبت تکاملی و تعاملی میان فرد و جامعه در اندیشه شهید بهشتی برقرار است، گفت: بر این اساس هم فرد بر جامعه و هم جامعه بر فرد تأثیر میگذارد. طبیعتاً یک حرکت انقلابی و اجتماعی چه مثبت و چه منفی بر افرادی که در آن جامعه زندگی میکنند، قطعاً هم مؤثر است.
وی افزود: در نتیجه ایشان معتقد است که ما نباید از جامعه هم غفلت کنیم، فرد به عنوان مبدأ مهم است، ولی از نظر وضعیت و شرایط اجتماعی جامعه هم میتواند تأثیرگذار باشد و در حرکت انسان مؤثر است. بنابراین محیط اجتماعی هم میتواند نقش تسهیلکننده و هم نقش دشوارکنندهای را در تغییرات درونی به عهده داشته باشد.
لکزایی به ایکنا گفت:: در هدایت جامعه به سوی رستگاری و سعادت، انسان نمیتواند نسبت به اوضاع اجتماعی بیاعتنا باشد و صرفاً به سازندگی درون خود اکتفا کند. بنابراین بهزعم آیتالله بهشتی نگاه تعاملی میان فرد و جامعه وجود دارد که انسان هم باید خود را بسازد و هم باید تلاش کند جامعه خود را بسازد. /920/د103/ع