حقوق معنوی آثار فرهنگی

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، کتاب حقوق معنوی آثار فرهنگی جهت آشنایی پدیدآورندگان آثار فرهنگی، به بیان و تحلیل حقوقی که در قانون ایران به آن تعلق می‌گیرد و اثبات مشروعیت این حقوق با استناد به فقه امامیه می پردازد.

در قدیم نشر آثار فکری و فرهنگی بسیار محدود بود و چه بسا پدید آورندگان توقع بهره برداری مالی از آثار خود را نداشتند؛ و از این رو حمایت قانونی از این گونه آثار هم چندان ضروری نمی نمود. ولی در جهان کنونی اوضاع به گونه دیگری است. حقوق معنوی که زاییده اندیشه و تفکر و هنر آدمی است، در عصر جدید اهمیت زیادی پیدا کرده است.

تکنولوژی و شیوه های جدید تبادل اطلاعات ، به ویژه ابزارهای الکترونیکی و بهره گیری از امکانات رایانه ای و ماهواره ای، انتقال پدیده های علمی و فنی و آفریده های فرهنگی را به سراسر جهان آسان کرده است. بر همین اساس، تعدی به حقوق پدیدآورندگان این آثار فزونی یافته و حقوق معنوی حساسیت بیشتری پیدا کرده و توجه قانون گذاران و زمامداران کشورها را بیش از پیش به خود جلب کرده است.

در این کتاب به مالکیت ادبی و هنری پرداخته شده است. موضوع مالکیت ادبی و هنری؛ آثار ادبی و هنری هم چون کتاب و رساله، نمایش نامه، شعر، ترانه، سرود، آثار سینمایی، نقاشی، پیکره و عکاسی است.

این کتاب جهت آشنایی پدید آورندگان آثار فرهنگی، به بیان و تحلیل حقوقی که در قانون ایران به آن تعلق می گیرد و اثبات مشروعیت این حقوق با استناد به فقه امامیه می پردازد.

این کتاب در دو فصل تدوین شده است. عنوان فصل اول، جایگاه حقوق معنوی در حقوق ایران است که شامل این هشت بخش می شود: «پیشینه تاریخی حقوق معنوی»، «خصوصیات آثار مورد حمایت»، «انواع آثار مورد حمایت»، «حقوق مالی پدید آورنده»، «حقوق اخلاقی پدید آورنده»، «استفاده منصفانه یا رایگان»، «مدت حمایت» و «ضمانت اجرایی حقوق معنوی».

چهار بخش: «دلیل عقلی»، «بنای عقلی»، «قاعده لا ضرر» و «حکم حکومتی» را در فصل دوم با عنوان مشروعیت حقوق معنوی در فقه امامیه می خوانید.

در پایان نیز استفتائات از برخی از علما و همچنین قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان و همچنین قانون ترجمه و تکثیر کتب و نشریات و آثار صوتی آمده است.

در بخشی از این کتاب در خصوص پیشینه تاریخی حقوق معنوی آمده است: «با توجه به درگیری های سیاسی و اختلاف های مذهبی و فرقه ای، انتحال ادبی یعنی سرقت کامل یک اثر و نیز جعل و تحریف در آن زمان مسئله ای رایج بود. در این وضع نابسامانی تنها کاری که از نویسندگان بر می آمد، موعظه اخلاقی و یاد آوری عذاب و عقوبت اخروی و مسئولیت شرعی در آغاز و پایان کتاب و بر حذر داشتن تحریف گران و جاعلان از هر گونه دخل و تصرف بود.

مسعودی، عالم و مورخ مشهور سده سوم و چهارم هجری که در اوج این تمدن درخشان زندگی می کرده، در یکی از آثار به جا مانده اش چنین می گوید:
(هر کس حرفی از کتابم را تحریف کند، یا بخشی از آن را بر دارد، یا نکته ای روشن و معلوم را تباه سازد، یا شرح حال کسی را عوض یا دگرگون سازد، یا از خود بنویسد، یا خلاصه کند، یا اثر را به غیر من نسبت داده، یا دیگری را در نوشتن آن شریک جلوه دهد، خداوند او را به غضب خود گرفتار کند... من این بیم دادن را در آغاز و انجام این کتاب آوردم تا باز دارنده کسی باشد که از روی هوا و هوس یا از دشمنی چنین کند. باید او خدا را شاهد و ناظر اعمالش بداند و به آخرتش بیندیشد و بداند که بقای او در این دنیا اندک است...)

مشاهده می شود که نویسنده در این سطرها، به روشنی انواع حقوق اخلاقی را بیان کرده است. از آنچه گفته شد نتیجه گرفته می شود که بُعد اخلاقی حقوق معنوی به دلیل اعتقاد به لزوم نشر علم و تعلیم آن و نیز به دلیل قداست و احترامی که دانشمندان برای آن قائل بودند، به شکل کنونی که در دنیا مطرح است در چند قرن اخیر مورد قبول برخی از اندیشوران اسلامی نبوده و در حقیقت عدم رعایت آن از نظر آنها کار زشت و سرقت به حساب نمی آمد؛ آنچه که زشت تلقی می شده انتحال ادبی و نشر آن با نام خود او بوده است، اگر چه امروزه انتحال، سرقت های جزئی را نیز در بر گرفته و شامل است. سخنان مسعودی نشان دهنده آن است که تغییرها، تحریف ها و سرقت جزئی نیز در گذشته با وجود اجزای آن به دست برخی، کار نادرست به حساب می آمده است.»

کتاب حقوق معنوی آثار فرهنگی به قلم مرضیه نظر زاده در سال1390 با شمارگان 1000 نسخه در 252 صفحه با قیمت 4500 تومان به همت مؤسسه بوستان کتاب منتشر شده است./913/ن601/ع