کدام فرهنگ مشترک؟!

به گزارش خبرگزاری رسا، بی‌تردید خبر رسانی در حوزه ادیان بسیار ظریف و دقیق است و شایسته و بایسته است که از سوی کارشناسان ادیان یا با مشورت ایشان انجام گیرد. از این ‌روی لازم است رسانه‌ها، نخست توانایی شناسایی و تمییز خبرهای ادیانی را از خبرهای صرفا فرهنگی داشته باشند تا خبر ادیانی را به جای خبر فرهنگی به جامعه تزریق نکنند.

اینک در این مقام به بررسی یکی از خبرهای ادیانی‌ می‌پردازیم که به عنوان خبری فرهنگی انتشار یافت. روز یکشنبه مورخ 21/12/90 روزنامه ایران، روزنامه رسمی دولت برگزاری مراسم دینی «هولی» «Holi» در سراسر هند را به عنوان «یکی از مشترکات فرهنگی دو کشور ایران و هند در زمینه نوروز» معرفی کرد.

هر چند «جشن هولی» یا «جشن رنگ‌ها» در آستانه بهار در سراسر هندوستان برگزار می‌شود، اما معرفی آن به عنوان «طلیعه نوروز ایرانی در هند» با نگاه کارشناسانه پذیرفتنی نیست؛ چون مطابق آیین هندو این جشن جنبه‌های دینی و آیینی بسیار برجسته و پررنگی دارد و نمادهای دینی آیین هندو در آن بسیار به چشم می‌خورد. «جشن هولی» با یکی از خدایان آیین هندو به نام «کریشنا» (کریشنه) ارتباطی تنگاتنگ دارد. در این جشن، هندوها چنان ‌که «کریشنا» برای ابراز عشق خود، صورت معشوقه‌اش «رادا» را رنگی کرده بود، بر یکدیگر رنگ می‌پاشند و پیش از آن نیز به عبادت مجسمه (بت) «کریشنا» و «رادا» می‌پردازند. از این ‌روی این جشن در میان هندوها در شهر «ماتورا» و دیگر شهرهایی که به عنوان منزلگاه‌های «کریشنا» شمرده می‌شوند و معبدهای مهم این بت در آنها قرار دارند، به صورت مذهبی‌تری برگزار می‌شود.

ارتباط دیگر «جشن رنگ‌ها» با خداوندگار هندوها، «کریشنا» این است که مطابق اسطوره‌های آیین هندو، نام «جشن هولی» برگرفته از نام «هولیکا» دشمن شریر «کریشنا» است. «هولیکا» زنی پلید بود که قصد داشت برادرزاده‌اش «پراهلاد» را به جرم پرستش «کریشنا» " اوتاره هشتم ویشنو" در تنوری آتشین بسوزاند، اما به قهر خدایان گرفتار شد و خود در آتش سوخت و «پراهلاد» نجات یافت؛ بر این اساس هندوها در روز نخست این آیین دینی، مجسمه «هولیکا» را می‌سوزانند و پایداری «پراهلاد» را در اعتقاد راسخش می‌ستایند.

با توجه به نکاتی که به اختصار بیان شد، پیداست که «جشن رنگ‌ها» یک رخداد فرهنگی صرف نیست و براساس اسطورها و باورهای آیین هندو هر ساله در سراسر هند برگزار می شود؛ ازاین روی با نوروز ما ایرانیان ارتباطی ندارد. هرچنداگر هم اندک ارتباطی داشته باشد، مثل این که در آستانه بهار برگزار می‌شود، به سبب همین جنبه‌های دینی آیین هندو که مخالف تعالیم حیات‌بخش اسلام است، باید در اصل رسانه‌ای کردن آن یا در شیوه بیان آن ظرافت‌ها و دقت نظرهای لازم لحاظ شود تا سلامت جامعه اسلامی تضمین شود.

ما معتقدیم آنچه در روزنامه رسمی دولت رخ داد و امثال آن در دیگر رسانه‌‌ها هم وجود دارد، عامدانه و آگاهانه نبوده و نیست و ناخواسته قصور و کوتاهی صورت گرفته است و بی‌تردید مدیران فرهنگی نظام مقدس اسلامی دغدغه‌های دینی و اسلامی دارند و آگاهانه و عامدانه مروج ادیان دیگر نیستند.

به نظر می‌رسد برای جلوگیری از چنین قصوری، شایسته و بایسته است که مدیران و متولیان فرهنگی که مسؤولیت حساس و ظریف مهندسی فرهنگی اسلامی را در جامعه بر دوش می‌کشند، از ظرفیت‌های حوزه‌های علمیه و کارشناسان متعهد ادیان استفاده کنند تا دیگر شاهد ترویج ادیان دیگر در جامعه و نظام اسلامی با دستان خود نباشیم.

جعفر احمدی
دانش‌پژوه دکترای ادیان و عرفان تطبیقی
/925/ی702/ع