مروری بر؛
شصت و هفتمین شماره فصلنامه روششناسی علوم انسانی
خبرگزاری رسا ـ شماره شصت و هفتم فصلنامه روششناسی علوم انسانی به همت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه منتشر شده است.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، شصت و هفتمین شماره فصلنامه علمی پژوهشی روششناسی علوم انسانی که دارای درجه علمی پژوهشی است با هشت مقاله تخصصی از سوی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه منتشر شده است.
در این شماره میخوانید: «تبیین و تحلیل قدسی در سنتگرایی دکتر سید حسین نصر»، «نگاهی شتابزده به تاریخچه ترویج علم در حیطه عمومی»، «روششناسی رفع تعارض میان مکاشفات عرفانی»، «کاربرد طرحهای ترکیبی در پژوهشهای علوم اجتماعی و انسانی»، «ضوابط اخلاقی در پژوهشهای علوم رفتاری»، «اعتبار (علم عرفی) در استنباط احکام شرعی»، «کاربرد تثلیت در پژوهشهای کیفی (با تأکید بر رویکرد نظریه زمینهای)».
تبیین و تحلیل قدسی در سنتگرایی دکتر سید حسین نصر
عبد الحسین خسرو پناه
چکیده: مقصود دکتر نصر از علم، علوم تجربی رایج در غرب است که از سوی تفکر غربی اداره میشود. به اعتقاد وی، باید علوم تجربی با هویت سنتی تولید شوند. راه نقد غرب و مدرنیسم، در دست داشتن مبانی حکمت خالده و جایگزین کردن آن به جای تجدد غربی است. علم جدید مایه بحرانهای مختلف نظیر بحران زیست محیطی بوده است. علوم سنتی بر اصول ماوراء طبیعی بنا شدهاند و عمیقا با پیش فرضهای فلسفی علوم جدید تفاوت دارند. علوم جدید نه تنها ادراک دینی و فلسفی از نظام طبیعت را در غرب به افول کشانید، بلکه علوم سنتی را به کلی از میان برد. علم جدید باید در جایگاه شایستهای که مابعدالطبیعه و حکمت جاویدان مشخص ساخته، قرار گیرد. علم قدسی، تابعی از (امر قدسی) به شمار میآید و امر قدسی با عالم روح کلی در ارتباط است، نه با نفس. حکمت خالده، مهمترین مبنای علم قدسی است. مهمترین تکیهگاه علوم مقدس، وحی است. هدف نهایی علوم سنتی هدف متعالی سنت یعنی (بازتاب سیمای معشوق کل) است.
نگاهی شتابزده به تاریخچه ترویج علم در حیطه عمومی
علی پایا
چکیده: پدیداری که با عنوان (ترویج علم در حیطه عمومی) از آن یاد میشود، از دهه 1980م به صورت یک فعالیت گسترده و نظاممند در دستور کار نهادهای آموزشی و سیاستگذار در کشورهای غربی قرار گرفت و پس از آن با اندکی تأخیر، در شماری دیگر از به اصطلاح (کشورهای در حال رشد)، در برنامههای دولتها و نهادهای غیر دولتی بدان توجه شد. در این مقاله به اجمال به سیر تحول پدیدار (ترویج علم در حیطه عمومی) از قرن هفدهم به این سو پرداخته میشود. هدف این تحقیق آن است که روشن سازد در طی دهههای متمادی تا چه اندازه در رویکردهای فردی و جمعی در قبال ترویج علم تغییر به وجود آمده است و کدام یک از عناصر اصلی در این تکاپو، کم و بیش وضع و حال اولیه خود را حفظ کردهاند. محصول بررسی حاضر میتواند به دست اندرکاران ترویج علم در حیطه عمومی در تدوین و تنظیم برنامههای کارآمدتر در جهت آشناسازی عامه با علم کمک کند.
روش شناسی رفع تعارض میان مکاشفات عرفانی
علی شیروانی
چکیده: مهمترین ـ اگر نگوییم تنهاـ منبع معرفتی عرفان نظری، به عنوان نظام هستی شناختی، مکاشفات عرفانی است، که از نظر عرفا دریچهای به سوی حقیقت هستی میگشاید و ما را مستقیما با آن مواجه و یا یکی میسازد. یکی از دستاویزهای مهم مخالفان عرفان در نفی واقعنمایی معرفتی مکاشفات عرفانی، وجود اختلاف و ناسازگاری میان مضمون معرفتی این مکاشفات است که منجر به طرح دعاوی گوناگون و متعارض از سوی عرفا شده است (چالش دعاوی متعارض). این مقاله می کوشد با تبیین:
1. تفاوت در درجات مکاشفات (اختلاف طولی)؛
2. تنوع در مکاشفات (اختلاف عرضی)؛
3. خطا در فهم و دریافت مکاشفات؛
4. آمیزش مکاشفه راستین با مکاشفهنما؛
5. نارسایی در گزارش مکاشفه
به عنوان خاستگاههای اصلی وجود اختلاف و ناسازگاری در نگاه نخست میان دعاوی عرفا، روش صحیح رفع تعارض میان مکاشفات عرفانی را ارائه دهد.
کاربرد طرحهای ترکیبی در پژوهشهای علوم اجتماعی و انسانی
افسانه کلباسی
احمد رضا نصر
چکیده: سالهای متمادی، محققان رشتههای مختلف علوم اجتماعی و انسانی، دادههای کیفی و کمی را به صورت جداگانه در پژوهشهای مشابه جمعآوری و تحلیل کردهاند، اما کنار هم قرار دادن آنها به عنوان یک طرح تحقیق یا روششناسی موضوع نسبتا جدیدی است. لذا، هدف از نگارش این مقاله، تبیین روش ترکیبی به عنوان رویکرد جدید و معرفی چهار طرح تحقیق ترکیبی تحت عنوان تحقیقات سهسو سازی، گنجانده شده، توضیحی و اکتشافی است. هدف دیگر در پژوهش ارائه مثالهایی از کاربرد هر یک از چهار طرح مذکور در تحقیقات مختلف به منظور آشنایی پژوهشگران با فرایند اجرای هر طرح است.
ضوابط اخلاقی در پژوهشهای علوم رفتاری
مجید صدوقی
چکیده: پیچیدهتر شدن روشهای جمعآوری، سازمان دهی و تحلیل اطلاعات در علوم رفتاری بر وسعت پژوهشها افزوده و چنین گسترشی به آگاهی و نگرانی بیشتر نسبت به موضوع اخلاق پژوهش انجامیده و کاوش در مسائل اخلاقی در این حیطه را الزامی ساخته است. در علوم رفتاری، تخطی و تجاوز از اصول اخلاقی عمدتا شامل دستکاری شرکت کنندگان در مطالعه یا وجود برخی تهدیدهای پنهان و فقدان مصونیت در برابر آن و نیز بررسیهای پنهانی امور محرمانه و شخصی افراد است که افشاگری آن موجب ناراحتی روحی یا اجتماعی آنان میشود. مقاله حاضر، ضمن مرور روند تاریخی اثرگذار بر شکلگیری ضوابط اخلاقی پژوهش و مسائل اخلاقی متعارف در علوم رفتاری، ضوابط اخلاقی در بعضی روشهای پژوهش مانند کارآزمایی بالینی و مطالعه موردی و نیز برخی روشهای جمعآوری اطلاعات را بررسی و به لزوم تأسیس نهادهای نظارتی همچون کمیتههای اخلاقی در پژوهش علوم رفتاری و چیستی و چگونگی آنها پرداخته است.
اعتبار علم عرفی در استنباط احکام شرعی
جلیل قنواتی
سعید شریعتی فرانی
چکیده: (علم) یا (قطع) به معنای (اعتقاد جازم) دارای اعتبار ذاتی است. در مقابل، اعتبار (ظن)، نیازمند جعل و تأیید شارع است. در فرایند استنباط احکام شرعی، تنها به ظنونی میتوان استناد کرد که دلیل خاص بر اعتبار آن فراهم باشد. اما در برزخ میان علم و ظن، درجهای از اعتقاد راجح وجود دارد که فراتر از ظن است ولی به رتبه جزم و قطع نمیرسد. در این مرتبه از اعتقاد، که علم عرفی یا اطمینان حاصل میشود، هرچند احتمال خلاف، عقلا و عادتا منتفی نیست، اما خردمندان به احتمال ناچیز خلاف، اعتنا نمیکنند. خردمندان، اطمینان را همچون (علم) به رسمیت میشناسند و در تمام امور زندگی خود، آن را کافی میدانند.
ملاک استنباط حکم شرعی به نظر مشهور، علم قطعی یا ظن خاص است. ولی چنان که برخی فقیهان معاصر تصریح کردهاند، با توجه به بناء عقلا به ضمیمه عدم ردع از طرف شارع، میتوان علم عرفی را نیز در استنباط کافی دانست. پس اگر مجتهد از راههای متعارف به اطمینان رسید میتواند بر اساس اطمینان خود، حکم شرعی را استنباط کند.
کاربرد تثلیت در پژوهشهای کیفی (با تأکید بر رویکرد نظریه زمینهای)
محمد عباس زاده
ابراهیم حسین پور
چکیده: بر خلاف رویکردهای کمّی، در رویکردهای کیفی، هدف اساسی، نظریهسازی است. رویکرد نظریه زمینهای یکی از رویکردهای پیشرفته کیفی است که در دوران گذار از رویکردهای اثبات به فرا اثباتی به شکل جدی مطرح شده است. این رویکرد با کاوش و جستجوی نکات کلیدی به دست آمده از عبارات، کلمات، جملات و جز آنها، به دنبال توصیف پدیده مورد نظر با هدف نظریهسازی است که برای حصول این امر نیاز دارد از روشها، نظریهها و مقایسههای متعدد سود جوید. این امر همان استفاده از تکنیکی است که تحت عنوان تثلیث از آن یاد میگردد. بنابراین، در مقوله تثلیث، محقق از روشهای متعدد تحقیقی برای مطالعه در مورد یک پدیده استفاده مینماید. در واقع اصل اساسی تثلیث، کاربرد استراتژیهای مناسب و روشهای متعدد برای شناخت پدیده با هدف تأیید یافتهها از طریق همگرا ساختن چشماندازهای مختلف است. اینک این مقاله در پی معرفی مفهوم تثلیث در پژوهشهای کیفی و کاربرد خاص آن در رویکرد نظریه زمینهای است.
شصت و هفتمین شماره فصلنامه روش شناسی علوم انسانی به صاحب امتیازی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و مدیر مسؤولی علیرضا اعرافی در 183صفحه با قیمت 2000 تومان منتشر شده است./913/ت302/ق
ارسال نظرات