اعتقادات توحید صفاتی وهابیها نسخه جدیدی از اعتقادات یهود، در؛
بیست و ششمین شماره فصلنامه اندیشه نوین دینی
خبرگزاری رسا ـ شماره بیست و ششم اندیشه نوین دینی، فصلنامه علمی ـ پژوهشی در کلام و دینپژوهی به همت نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها و از سوی دانشگاه معارف اسلامی منتشر شده است.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، فصلنامه علمی ـ پژوهشی اندیشه نوین دینی با هدف تولید و توسعه دانش در گستره دین پژوهی، ارائه و نقد مطالعات نظاممند استادان معارف اسلامی دانشگاههای کشور و توسعه روششناسی دینپژوهی متناسب با نیازهای پژوهشی جهان معاصر از سوی دانشگاه معارف اسلامی منتشر میشود.
در این شماره میخوانید: «حق دینی یا حق غیر دینی»، «حمیدالدین کرمانی و باز اندیشی تئوری امامت اسماعیلیه»، «نقش فیاض لاهیجی در فلسفی شدن کلام شیعه»، «درآمدی بر بنیانهای کلامی نظام تشریع»، «ولایت فقیه، مسألهای کلامی یا فقهی؟ (با تأکید بر آثار کلامی)»، «کاوشهایی در فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی»، «رابطه دین و هویت (بررسی انتقادی دیدگاه کارل راجرز»، «فرقه وهابیه، مروج اصول اعتقادی اسرائیلیه» و «نقد روششناختی مقایسه دیدگاه ابن میمون و قاضی سعید قمی»
حق دینی یا حق غیر دینی
انسیه ماهینی
عبدالحسین خسرو پناه
چکیده: با گذشت تطورات بسیار بر اندیشههای بشری برخی روابط بدیهی مورد شک و تردید قرار گرفت که یکی از آن روابط، رابطه حق و دین است. در مکاتب خداباورانه جای مناقشهای در تلازم دین و حق نیست؛ اما هم زمان با جایگزین شدن انسان محوری به جای خدامداری، در ملازمه دین و حق تردید شد. از این رو، این مقاله در صدد بررسی رابطه دو دیدگاه (حق غیر دینی و حق دینی) است. در این پژوهش ضمن طرح مبانی اعتقادی نظریه حق غیر دینی در چهار محور خداشناختی، معرفتشناختی، هستیشناختی و انسانشناختی و نقدآنها، شواهدی که طرفداران این نظریه جهت مستدل کردن نظریه خود بدان تمسک جستهاند نیز، ارزیابی شده است. در ادامه نظریه مختار که حق دینی است تبیین خواهد شد.
حمید الدین کرمانی و باز اندیشی تئوری امامت اسماعیلیه
فاطمه جان احمدی
چکیده: فیلسوف اسماعیلی، حجت العراقین، حمید الدین کرمانی (م. 411 ق) در تکوین، و تکمیل آرای فلسفی اسماعیلیه و تشریح مبانی فکری ـ کلامی فاطمیان نقش مؤثری بر عهده داشت. طرح مجدد تئوری امامت ائمه فاطمی و پیوند جایگاه علوی و تجسم مراتب دنیوی امام با مراتب خلقت و هستی، از شاخصههای بارز تفکرات علمی اوست. دغدغه این پژوهش، پاسخ به این پرسش اساسی است که ساز و کار حمید الدین در تئوریزه کردن مفهوم امامت و باز اندیشی اصول فکری اسماعیلیه چه بود؟ و حاصل تلاشهای او در طرح مجدد تئوری امامت اسماعیلیه کداماند؟ فرضیه مرکبی که در پاسخ به این دو پرسش مطرح است آن که: حمید الدین با ارائه طرح وارهای تلفیقی و تطبیقی (علوی و سفلی) که رویکردی تأویلی، اساسی عقلانی و ماهیتی فلسفی داشت، به باز اندیشی اصول فکری اسماعیلیه پرداخت و طرح سازمان یافته مبانی کلامی اسماعیلیه را با محوریت امام فاطمی ارائه داد.
نقش فیاض لاهیجی در فلسفی شدن کلام شیعه
حمید عطایی نظری
چکیده: در قرن هفتم هجری شمسی، خواجه نصیرالدین طوسی بارویکرد فلسفی به مباحث کلامی، مکتب کلام فلسفی را بنیان نهاد. پس از او شاگردان مکتبی، شیوه او را در تقریر مسائل کلامی ادامه دادند. ملاعبدالرزاق لاهیجی متخلص به فیاض، یکی از برجستهترین متکلمانی بود که آثار خود را در قالب سنت کلام فلسفی به نگارش درآورد. او همانند خواجه و حتی بیش از او با استفاده از اصول، قواعد و اصطلاحات فلسفه مشاء، به تقریر و تبیین مباحث کلامی پرداخت و از این حیث، تأثیر فراوانی بر جریان فلسفی شدن علم کلام در مذهب تشیع داشت. مقاله حاضر با استفاده از تحلیلهای ساختاری و محتوای آثار کلامی لاهیجی، در صدد تبیین نقش وی در فرایند فلسفی شدن علم کلام است.
درآمدی بر بنیانهای کلامی نظام تشریع
محمد رضا ایزدپور
چکیده: عنصر مصلحت به منزله یکی از اصلیترین بن مایههای نظام حکیمانه تشریع در قوانین الهی و حکومتی در نظام اسلامی، دارای زیر ساختهای متعددی در دید کلامی است. در نوشتار کنونی بر آن شدیم از رهگذر بررسی پارهای از این زیر ساختها، گوشهای از جایگاه ویژه این عنصر تعیین کننده را تبیین نماییم. بر این اساس، ضمن تشریح شش زیر ساخت اصلی (کمال و سعادت، علم و تدبیر و مهندسی امور، حسن عقلی، عدل و حکمت) ارتباط هر کدام با مصلحت را بیان کردیم. در خاتمه برای تکمیل مطلب، با بررسی اجمالی مبحث کلامی جنجال برانگیز سکولاریزاسیون، نقطه تمایز جایگاه آن را با جایگاه مصلحت در فقه تبیین نمودیم.
ولایت فقیه، مسأله ای کلامی یا فقهی؟ (با تأکید بر آثار کلامی)
علی کربلایی پازوکی
چکیده: مسأله ولایت فقیه جامع الشرایط در رهبری جامعه اسلامی در عصرغیبت، به رغم پیشینه طولانی (ولایت فقیه) امروز در کانون گفتوگوهای علمی به ویژه در حوزه علم کلام، فقه و سیاست قرار دارد. آیا در عصر غیبت، ولایت فقیه جامعالشرایط در اداره امور جامعه اسلامی فرعی از فروع امامت و مسألهای کلامی است، یا فرعی از فروع فقهی؟ پذیرش هر یک از دو دیدگاه، نتایج مهم عملی و نظری در عرصههای سیاسی، اجتماعی و حوزههای اعتقادی و فرهنگی به همراه دارد. در این نوشتار به روش تفسیری و تحلیل متن به بررسی کلامی یا فقهی بودن (ولایت فقیه) پرداخته، در ادامه شبهات کلامی آن را نقد و بررسی می کنیم.
کاوشهایی در فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی بر مبنای شماری از دیدگاه معرفت شناختی صدرالمتألهین
سعید بهشتی
چکیده: (فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی) یکی از علوم فلسفی اسلامی است که با روش تعقلی به باز شناخت و باز نگاشت منظم بنیانهای فلسفی و نظری تعلیم و تربیت اسلامی، از یک سو، و استنتاج و استنباط مدلولهای تربیتی متناسب با آنها از سوی دیگر، میپردازد. با توجه به تقدم معرفتشناسی بر جهانشناسی و انسانشناسی، و نیز ابداعی و ابتکاری بودن بخش مهمی از فلسفه حکیم صدر المتألهین شیرازی و جامعیت و فراگیری آن در مقایسه با حکمتهای مشایی و اشراقی، در این مقاله، کوشش منظمی به عمل آمده است تا شماری از مهمترین دیدگاههای معرفتشناختی فلسفه صدرایی استخراج، و به صورت منظم طبقهبندی و تدوین شده، آن گاه مدلولهای تربیتی این دیدگاهها، در قالب اصول تربیتی، استنباط و معرفی شود.
رابطه دین و هویت (بررسی انتقادی دیدگاه کارل راجرز)
احمد رهدار
چکیده: بر اساس نظر کارل راجرز ـ یکی از بنیانگذاران روانشناسی انسانگرا ـ زندگی اصیل، زندگیای است که بر اساس خواست طبیعی انسان شکل بگیرد. وی نتیجه میگیرد که چون انسان دیندار به منظور جلب رضایت خداوند همواره از خواست طبیعی خود چشمپوشی میکند، درست لحظهای که کاملا دیندار است، کاملا با خودش بیگانه است. این دیدگاه، ضمن غفلت از تفاوت اساسی زیستطبیعی و زیست فطری، تصوری محدود یا مبهم از برخی مفاهیم اساسی و ضروری در تبین افعال انسانی، از جمله خواست طبیعی، محدودیتهای کمالزا، غایت، عشق، قانون و ... دارد. این نوشتار درصدد تقریر اجمالی این نظریه و سپس نقد تفصیلی آن است.
فرقه وهابیه، مروج اصول اعتقادی اسرائیلیه
محمد مرتضوی
حسینعلی کیخا
چکیده: در زمان پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و حتی ابوبکر چیزی از اسرائیلیات در تفسیر، تاریخ و اصول اعتقادی مسلمانان مطرح نبود. از زمان خلیفه دوم کم کم افکار و اندیشههای بنیاسرائیلی در میان مسلمانان رسوخ کرد. احبار یهودی و راهبان مسیحی بعدها با حمایت جانی و مالی معاویه و خاندان بنیامیه، در ترویج اسرائیلیات نقش کلیدی داشتند. اکنون فرقه وهابیت به عنوان یک جریان دینی در برداشت از آیات صفات از آن بهرهبرداری کرده، خود را بر صراط حق و مخالفین را در گمراهی میبینند. در این نوشتار با سنجش و مقایسه اندیشههای اعتقادی تورات و اندیشههای اعتقادی وهابیت در باب توحید صفاتی به این نتیجه رسیدیم که اعتقادات توحید صفاتی وهابیها نسخه جدیدی است، برگرفته شده از اعتقادات یهود.
نقد روششناختی مقایسه دیدگاه ابنمیمون و قاضی سعید قمی (پیرامون اوصاف انسانی خداوند)
رضا گندمی نصرآبادی
چکیده: برخی کسانی که در حوزه زبان دین مطالعاتی دارند، با مشاهده شباهت دیدگاه ابن میمون و قاضی سعید قمی به یکی بودن آرای آن دو درباره الهیات سلبی حکم کرده، به تفاوتهای آن وقعی ننهادهاند. در حالی که در یک مطالعه تطبیقی بسامان، افزون بر فهرست مواضع وفاق و خلاف، باید از صوری یا واقعی بودن شباهتها و تفاوتها آگاه شد. جایگاه این دو متفکر در سنت خود و نیز، جایگاه مورد بحث در کل منظومه و پارادایم فکریشان، رخنه معرفتی، مبادی تصوری و تصدیقی و نیز، مبانی و دلایل، بررسی افراد تأثیرگذار، موافقان و مخالفان وی امکان تشخیص صوری یا واقعی بودن شباهتها و تفاوتها را فراهم میسازد. نگارنده بر این باور است که با ملاحظه موارد پیش گفته تفاوتهای بسیار جدی در دیدگاه مزبور بیش از پیش برجسته میشود.
بیست و ششمین شماره فصلنامه اندیشه نوین دینی به صاحب امتیازی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها و مدیر مسؤولی ابراهیم کلانتری پاییز 1390 در 250 صفحه با قیمت 1500 تومان منتشر شده است./913/ن603/ق
ارسال نظرات