گزارشی از دو نوآوری جدید علمی حوزه علمیه قم در عرصه دین پژوهی
خبرگزاری رسا ـ از دو نوآوری «برخورد علی در حوزه علوم اسلامی» و «حرکت برداری جوهر» در عرصه دینپژوهی در حوزه علمیه قم رونمایی شد.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، در مراسم رونمایی از دو نوآوری علمی در عرصه دینپژوهی از دو نظریه علمی «برخورد علّی در حوزه علوم اسلامی»، مربوط به حجت الاسلام و المسلمین مددی، و «حرکت برداری جوهر»، مربوط به حجت الاسلام و المسلمین عابدی شاهرودی، رونمایی شد.
در ادامه همایش و پس از سخنرانی که توسط آیتالله مقتدایی انجام شد، حجج اسلام ربانی و مبلغی، به ایراد سخنان خود پرداختند و سپس نظریه «برخورد علّی در حوزه مسایل علوم اسلامی» حجت الاسلام و المسلمین مددی، با پخش یک فیلم حاوی شرح نظریه از زبان نظریه پرداز، به نمایش در آمد.
حجت الاسلام و المسلمین مددی در این فیلم با اشاره به بحث رایج در کلیه معارف دینی و علوم اسلامی در بخشهای منقول و معقول، به ایراد نظریه خود پرداخت و گفت: یک روش در حوزهها متعارف است و آن سعی کردن در برخورد معلولی با قضیه است.
وی ادامه داد: مراد از تعبیر معلولی این است که اگر در خبر تعارضی پیدا شد، سعی میشود تا آن تعارض حل شود.
این استاد برجسته حوزه علمیه افزود: به ذهن میآید که در کلیه معارف دینی بشود روش دیگری را پیش گرفت و آن تعبیر برخورد علّی است. آیا علت در اینگونه مسائل اعتباری صدق میکند؟
حجت الاسلام و المسلمین مددی با بیان اینکه میتوان به جای تعبیر برخورد علّی تعبیر دیگری به عنوان شناخت ریشهای را انجام داد، افزود: ما میتوانیم با کلیه مسائلی که در دنیای معارف اسلامی و میراثهای اسلامی با آن روبرو هستیم، ریشههای آنها را بازشناسی، تحقق و تحلیل کنیم.
وی به بررسی چهار مرحله اساسی در ریشههای مختلف اشاره کرد و اظهار داشت: مراحل قابل ذکر، مرحله تبیین، تحلیل نقادی و مرحله انتخاب و ایجاد راهکارهای مناسب است.
این نظریهپرداز حوزه علمیه قم ادامه داد: به جای اینکه یک حالت انفعالی راجع به مسائل علمی داشته باشیم، باید از راه دیگری برخورد کرده و از صدر اسلام تاکنون تمام راهها و ابهامهایی که هست باز کنیم.
حجت الاسلام و المسلمین مددی تصریح کرد: این برخورد اصولاً ریشهاش غیر از جهت ریشهشناسی با سلسله معارف دینی است، بلکه برخورد حجتی کمتر شده و به برخورد واقعبینانه پرداخته ميشود.
این استاد برجسته حوزه علمیه قم با بیان اینکه در حوزههای علمیه محدودیتهایی وجود دارد، اظهار داشت: رفع ید از مقدمات حجیت بسیار مشکل است و رجوع مطلق به قرائن و شواهد واقعیت کار سختی است.
وی با تأکید بر این نکته که احادیثی وجود دارد که به حسب سند صحیح هستند اما ابهام تاریخی دارند، افزود: در مسأله حدیث اگر بتوانیم به نحو ریشهای در مبادی حدیث رسول الله(ص)، از زبان امیرالمؤمنین(ع)، ائمه(ع)، صحابه و تابعین و اهل فقها بررسی کنیم، نتایج بسیار فراوانی دارد و بررسی میراثهای حدیثی از این زاویه بسیاری از ابهامات روایات را حل میکند.
حجت الاسلام و المسلمین مددی با بیان اینکه تعارض دیدگاهها را عوض میکند، گفت: در تسنن و تشیع یک حدیث که از رسول الله سؤال از تعارض حدیثی ایشان شده باشد، نداریم.
این نظریهپرداز گفت: حدود هفتاد تا هشتاد درصد احادیث متعارض حال حاضر از منفردات شیخ طوسی است.
وی در پایان گفت: عدهای از احتمالات در کلمه اصل هست که هم میتواند زوایای تاریخ حدیث، هم ارزیابی و هم مقدار اعتماد ما بر آنها را روشن کند.
در ادامه این همایش و با پخش یک فیلم دیگر، شرح نظریه «حرکت برداری جوهر» توسط پدید آورنده آن، حجت الاسلام و المسلمین عابدی شاهرودی، بررسی شد.
حجت الاسلام و المسلمین عابدی شاهرودی با بیان اینکه نظریه حرکت جوهری ابتکار ملاصدرا است، به بیان نظریه خود پرداخت و گفت: حرکت برداری جوهر از آن رو که پیشینه نداشته است، نیازمند توضیح است.
این استاد برجسته حوزه علمیه قم با تعریف شناسه حرکت جوهری، ادامه داد: حرکت جوهری برداری یا حرکت تعلیفی جوهر عبارت است از حرکت جوهری که جنبه بالقوه و بالفعل دارد از موقعیتهای بالقوه به سوی موقعیتهای بالفعل و نه به شیوه خطی و به شکل برداری.
وی به شکل برداری این حرکت اشاره کرد و افزود: این شکل ترکیبی است از چند مسیر که در ریاضیات و هندسه جدید موسوم به مسیر برداری است.
حجت الاسلام و المسلمین عابدی حرکت جوهری برداری را از لوازم تحلیلی وجود جوهر دانست و اظهار داشت: حرکت برداری جوهر از عوارض وجود جوهر، از عوارض ماهیت و از عوارض وجود جوهر نیست بلکه از لوازم تحلیلی وجود جوهر است.
این نظریه پرداز حوزه علمیه قم با اشاره به اینکه قضیهای میگوید جوهر دارای حرکت است قضیه تحلیلی نیست بلکه قضیه ترکیبی است، تصریح کرد: مقصود از این تحلیل آشکار کننده گذاره ترکیبی است نه تحلیلی که در گذاره تحلیلی وجود دارد.
استاد حوزه علمیه قم به پیوسته بودن گذار به شیوه دگرگونی اشاره کرد و گفت: این حرکت گذار تدریجی و پیوسته از موقعیتهای بالقوه به موقعیتهای بالفعل است و چون متحرک نسبت به هر موقعیت آینده بالقوه است پس حرکت خروج تدریجی از قوه به فعل است.
حجت الاسلام و المسلمین عابدی با بیان اینکه حرکت قوه به فعل و یک حرکت یکسان در همه موقعیتها نیست، خاطرنشان کرد: این حرکت کاملا متفاوت است و گونههای متفاوتی هم از حرکتهای برداری جوهر وجود دارد.
وی در ادامه افزود: براساس این متمم تمامی حرکات بدون استثنا، تتمیمی است، به وسیله حرکت موقعیتی که بالفعل است پدید میآید و بالقوه تحکیم میشود.
این استاد برجسته حوزه علمیه قم با تأکید بر اینکه یک قانون فراگیر بر کل حرکات در سراسر بخشی از جهان که حرکت در آن ممکن است، فرمانروا است و آن قانون تتمیمی حرکت است، خاطرنشان کرد: حرکات تتمیمی به یک تقسیم کلی دوگونهاند،گونه نخست حرکت تتمیمی عرضی که در راستای زمان واقع میشود و در سلسله عرضی طبیعت رخ میدهد و همچنین حرکاتی که در مکان است.
وی در ادامه با تعریفی از تتمیم طولی گفت: حرکت تتمیمی طولی بر سه گونه است: حرکت افزایشگرایانه و استکمالی است که موجب عبور شیء از مرزهای کلی است به افقها و موقعیتهای جدید و باعث تحول وجودی میشود.
حجت الاسلام و المسلمین عابدی با بیان اینکه در دیدگاه تشیع زمان مقدم است بر حرکت به حرکت جوهری تجدّدی اشاره کرد و گفت: این حرکت هم عرض با زمان است و در عرض جهان و در راستای طبیعت واقع میشود و آن حرکت جوهری در اصطلاح موسوم است به حرکت جوهری تجدّدی و این حرکت به اصطلاح ملاصدرا ملاک پیدایش زمان است.
این نظریهپرداز حوزه علمیه قم حرکت به تعریف تتمیمی تشدیدی پرداخت و گفت: حرکتی که شیء در همان وضعیت فعلی که دارا است از ناحیه حرکت جوهری دستخوش تشدید میشود، فعلیت جدیدی در خارج از آن به وسیله حرکت پدید نمیآید بلکه فعلیت حاصل تشدید میشود.
وی همچنین به تعریف حرکت تتمیمی تنزلی پرداخت و افزود: آن حرکتی است که شیء در جهت معکوس سلسله طولی انجام میدهد. معکوس حرکتی که از فعلیت به قوه باشد نیست و انتقال از فعلیت به فعلیت دیگری است. این حرکت تتمیمی حرکت تنزلی برگشتی است و حرکت انسانیت به جمادیت، حیوانیت و نباتیت نیست.
این استاد برجسته حوزه علمیه قم با تأکید بر اینکه حرکت برگشتی نفس انسانی بعد از مفارقت به بدن طبیعی و عنصری امکانپذیر است، اظهار داشت: طبق کتاب خدا و بیانات معصومین برگشت نفس بر بدن انسان ضروری است اما این حرکت وجوب از فعلیت به قوه نیست و انتقال از فعلیت به فعلیت دیگری است.
حجت الاسلام و المسلمین عابدی در پایان با اشاره به اینکه برگشت نفس مجرد بعد از مفارقت در معاد به بدن جسمانی و طبیعی از نتایج استکمالات جوهری نفس و بدن به صورت ترکیبی با یکدیگر است، تصریح کرد: ارزش وجودی انسان طبق قانون عقلی حرکت جوهری و به نص کتاب خداوند، در پی حرکت جوهری تنزلی از حیث حکمی است نه از حیث واقعی که عرض سنگوارهها قرار میگیرد.
گفتنی است، همایش رونمایی از دو نوآوری علمی در عرصه دین پژوهی، پنجشنبه، 27 فروردینماه در سالن همایشهای دفتر تبلیغات اسلامی برگزار شد.
در ادامه همایش و پس از سخنرانی که توسط آیتالله مقتدایی انجام شد، حجج اسلام ربانی و مبلغی، به ایراد سخنان خود پرداختند و سپس نظریه «برخورد علّی در حوزه مسایل علوم اسلامی» حجت الاسلام و المسلمین مددی، با پخش یک فیلم حاوی شرح نظریه از زبان نظریه پرداز، به نمایش در آمد.
حجت الاسلام و المسلمین مددی در این فیلم با اشاره به بحث رایج در کلیه معارف دینی و علوم اسلامی در بخشهای منقول و معقول، به ایراد نظریه خود پرداخت و گفت: یک روش در حوزهها متعارف است و آن سعی کردن در برخورد معلولی با قضیه است.
وی ادامه داد: مراد از تعبیر معلولی این است که اگر در خبر تعارضی پیدا شد، سعی میشود تا آن تعارض حل شود.
این استاد برجسته حوزه علمیه افزود: به ذهن میآید که در کلیه معارف دینی بشود روش دیگری را پیش گرفت و آن تعبیر برخورد علّی است. آیا علت در اینگونه مسائل اعتباری صدق میکند؟
حجت الاسلام و المسلمین مددی با بیان اینکه میتوان به جای تعبیر برخورد علّی تعبیر دیگری به عنوان شناخت ریشهای را انجام داد، افزود: ما میتوانیم با کلیه مسائلی که در دنیای معارف اسلامی و میراثهای اسلامی با آن روبرو هستیم، ریشههای آنها را بازشناسی، تحقق و تحلیل کنیم.
وی به بررسی چهار مرحله اساسی در ریشههای مختلف اشاره کرد و اظهار داشت: مراحل قابل ذکر، مرحله تبیین، تحلیل نقادی و مرحله انتخاب و ایجاد راهکارهای مناسب است.
این نظریهپرداز حوزه علمیه قم ادامه داد: به جای اینکه یک حالت انفعالی راجع به مسائل علمی داشته باشیم، باید از راه دیگری برخورد کرده و از صدر اسلام تاکنون تمام راهها و ابهامهایی که هست باز کنیم.
حجت الاسلام و المسلمین مددی تصریح کرد: این برخورد اصولاً ریشهاش غیر از جهت ریشهشناسی با سلسله معارف دینی است، بلکه برخورد حجتی کمتر شده و به برخورد واقعبینانه پرداخته ميشود.
این استاد برجسته حوزه علمیه قم با بیان اینکه در حوزههای علمیه محدودیتهایی وجود دارد، اظهار داشت: رفع ید از مقدمات حجیت بسیار مشکل است و رجوع مطلق به قرائن و شواهد واقعیت کار سختی است.
وی با تأکید بر این نکته که احادیثی وجود دارد که به حسب سند صحیح هستند اما ابهام تاریخی دارند، افزود: در مسأله حدیث اگر بتوانیم به نحو ریشهای در مبادی حدیث رسول الله(ص)، از زبان امیرالمؤمنین(ع)، ائمه(ع)، صحابه و تابعین و اهل فقها بررسی کنیم، نتایج بسیار فراوانی دارد و بررسی میراثهای حدیثی از این زاویه بسیاری از ابهامات روایات را حل میکند.
حجت الاسلام و المسلمین مددی با بیان اینکه تعارض دیدگاهها را عوض میکند، گفت: در تسنن و تشیع یک حدیث که از رسول الله سؤال از تعارض حدیثی ایشان شده باشد، نداریم.
این نظریهپرداز گفت: حدود هفتاد تا هشتاد درصد احادیث متعارض حال حاضر از منفردات شیخ طوسی است.
وی در پایان گفت: عدهای از احتمالات در کلمه اصل هست که هم میتواند زوایای تاریخ حدیث، هم ارزیابی و هم مقدار اعتماد ما بر آنها را روشن کند.
در ادامه این همایش و با پخش یک فیلم دیگر، شرح نظریه «حرکت برداری جوهر» توسط پدید آورنده آن، حجت الاسلام و المسلمین عابدی شاهرودی، بررسی شد.
حجت الاسلام و المسلمین عابدی شاهرودی با بیان اینکه نظریه حرکت جوهری ابتکار ملاصدرا است، به بیان نظریه خود پرداخت و گفت: حرکت برداری جوهر از آن رو که پیشینه نداشته است، نیازمند توضیح است.
این استاد برجسته حوزه علمیه قم با تعریف شناسه حرکت جوهری، ادامه داد: حرکت جوهری برداری یا حرکت تعلیفی جوهر عبارت است از حرکت جوهری که جنبه بالقوه و بالفعل دارد از موقعیتهای بالقوه به سوی موقعیتهای بالفعل و نه به شیوه خطی و به شکل برداری.
وی به شکل برداری این حرکت اشاره کرد و افزود: این شکل ترکیبی است از چند مسیر که در ریاضیات و هندسه جدید موسوم به مسیر برداری است.
حجت الاسلام و المسلمین عابدی حرکت جوهری برداری را از لوازم تحلیلی وجود جوهر دانست و اظهار داشت: حرکت برداری جوهر از عوارض وجود جوهر، از عوارض ماهیت و از عوارض وجود جوهر نیست بلکه از لوازم تحلیلی وجود جوهر است.
این نظریه پرداز حوزه علمیه قم با اشاره به اینکه قضیهای میگوید جوهر دارای حرکت است قضیه تحلیلی نیست بلکه قضیه ترکیبی است، تصریح کرد: مقصود از این تحلیل آشکار کننده گذاره ترکیبی است نه تحلیلی که در گذاره تحلیلی وجود دارد.
استاد حوزه علمیه قم به پیوسته بودن گذار به شیوه دگرگونی اشاره کرد و گفت: این حرکت گذار تدریجی و پیوسته از موقعیتهای بالقوه به موقعیتهای بالفعل است و چون متحرک نسبت به هر موقعیت آینده بالقوه است پس حرکت خروج تدریجی از قوه به فعل است.
حجت الاسلام و المسلمین عابدی با بیان اینکه حرکت قوه به فعل و یک حرکت یکسان در همه موقعیتها نیست، خاطرنشان کرد: این حرکت کاملا متفاوت است و گونههای متفاوتی هم از حرکتهای برداری جوهر وجود دارد.
وی در ادامه افزود: براساس این متمم تمامی حرکات بدون استثنا، تتمیمی است، به وسیله حرکت موقعیتی که بالفعل است پدید میآید و بالقوه تحکیم میشود.
این استاد برجسته حوزه علمیه قم با تأکید بر اینکه یک قانون فراگیر بر کل حرکات در سراسر بخشی از جهان که حرکت در آن ممکن است، فرمانروا است و آن قانون تتمیمی حرکت است، خاطرنشان کرد: حرکات تتمیمی به یک تقسیم کلی دوگونهاند،گونه نخست حرکت تتمیمی عرضی که در راستای زمان واقع میشود و در سلسله عرضی طبیعت رخ میدهد و همچنین حرکاتی که در مکان است.
وی در ادامه با تعریفی از تتمیم طولی گفت: حرکت تتمیمی طولی بر سه گونه است: حرکت افزایشگرایانه و استکمالی است که موجب عبور شیء از مرزهای کلی است به افقها و موقعیتهای جدید و باعث تحول وجودی میشود.
حجت الاسلام و المسلمین عابدی با بیان اینکه در دیدگاه تشیع زمان مقدم است بر حرکت به حرکت جوهری تجدّدی اشاره کرد و گفت: این حرکت هم عرض با زمان است و در عرض جهان و در راستای طبیعت واقع میشود و آن حرکت جوهری در اصطلاح موسوم است به حرکت جوهری تجدّدی و این حرکت به اصطلاح ملاصدرا ملاک پیدایش زمان است.
این نظریهپرداز حوزه علمیه قم حرکت به تعریف تتمیمی تشدیدی پرداخت و گفت: حرکتی که شیء در همان وضعیت فعلی که دارا است از ناحیه حرکت جوهری دستخوش تشدید میشود، فعلیت جدیدی در خارج از آن به وسیله حرکت پدید نمیآید بلکه فعلیت حاصل تشدید میشود.
وی همچنین به تعریف حرکت تتمیمی تنزلی پرداخت و افزود: آن حرکتی است که شیء در جهت معکوس سلسله طولی انجام میدهد. معکوس حرکتی که از فعلیت به قوه باشد نیست و انتقال از فعلیت به فعلیت دیگری است. این حرکت تتمیمی حرکت تنزلی برگشتی است و حرکت انسانیت به جمادیت، حیوانیت و نباتیت نیست.
این استاد برجسته حوزه علمیه قم با تأکید بر اینکه حرکت برگشتی نفس انسانی بعد از مفارقت به بدن طبیعی و عنصری امکانپذیر است، اظهار داشت: طبق کتاب خدا و بیانات معصومین برگشت نفس بر بدن انسان ضروری است اما این حرکت وجوب از فعلیت به قوه نیست و انتقال از فعلیت به فعلیت دیگری است.
حجت الاسلام و المسلمین عابدی در پایان با اشاره به اینکه برگشت نفس مجرد بعد از مفارقت در معاد به بدن جسمانی و طبیعی از نتایج استکمالات جوهری نفس و بدن به صورت ترکیبی با یکدیگر است، تصریح کرد: ارزش وجودی انسان طبق قانون عقلی حرکت جوهری و به نص کتاب خداوند، در پی حرکت جوهری تنزلی از حیث حکمی است نه از حیث واقعی که عرض سنگوارهها قرار میگیرد.
گفتنی است، همایش رونمایی از دو نوآوری علمی در عرصه دین پژوهی، پنجشنبه، 27 فروردینماه در سالن همایشهای دفتر تبلیغات اسلامی برگزار شد.
ارسال نظرات