دومین شماره دوفصلنامه آموزههای حقوق کیفری
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، تازه ترین شماره دوفصلنامه علمی ـ پژوهشی آموزههای حقوق کیفری با هشت مقاله تخصصی به همت دانشگاه علوم اسلامی رضوی منتشر شد.
در این شماره می خوانید: «حقوق بنیادین بزه دیده در فرآیند دادرسی کیفری»، «مفهوم و ماهیت شناسی تبعید»، «جعل در بستر فناوری های اطلاعات و ارتباطات»، «پرونده شخصیت در حقوق کیفری ایران و فرانسه»، «از سزاگرایی کلاسیک تا سزاگرایی نوین (ارزیابی اندیشه سزاگرایی)»، «جایگاه بزه دیده در قانون آیین دادرسی کیفری آلمان»، «حمایت های مادی دیوان بین المللی کیفری از بزه دیدگان»، «تحلیل حقوقی ـ جرم شناختی تجاوز به عنف».
حقوق بنیادین بزه دیده در فرآیند دادرسی کیفری
محمد آشوری
ابوالقاسم خدادی
چکیده: ارتکاب جرم علیه یک شخص، علاوه بر آنکه آسیب های متعدد جسمانی، مالی، روانی و عاطفی برای بزه دیده به بار می آورد، از یک سو او را در پیچ و خم های مختلف مراکز پزشکی، پلیسی و قضایی قرار می دهد و از سوی دیگر با مداخله گران متعدد و پرونده های گوناگون اعم از کیفری، حقوقی، اداری و غیره مواجه می سازد. این در حالی است که وی به خاطر آسیب های وارد آمده، دیگر از توان مادی و روانی سابق برخوردار نیست. بر این اساس پی ریزی حقوق بزه دیدگان در فرایند دادرسی کیفری در کنار شناخت مشکلات و نیازهای ایشان، باید بر شالوده محکمی استوار گردد. بی تردید، حفظ کرامت و ارزش والای انسانی به عنوان یکی از حقوق بنیادین، برابر و انتقال ناپذیر بشر، مبانی استوار در این سازماندهی است. این حقوق مشتمل بر سه حق اساسی شناسایی، همراهی و حمایت و جبران خسارت بزه دیده است که در این نوشتار، ابعاد و مصادیق این سه حق بررسی می شود.
مفهوم و ماهیت شناسی تبعید
محمد ابراهیم شمس ناتری
منصوره قنبریان بانوئی
چکیده: تبعید به عنوان یکی از واکنش های علیه جرم، دارای معانی مختلف لغوی و 2 اصطلاحی است که بعضی ازآن ها کاملا متفاوت می باشند و حقوق دانان را دچار سردرگمی می کنند. در اصطلاح فقها نیز تبعید باتوجه به جرایم مختلفی که به عنوان کیفر برای آن ها اعمال می شود، دارای تعریف های گوناگونی است. این اختلاف نظرها در اصطلاح حقوق دانان نیزمشهود است. علاوه بر این اختلاف تعاریف، واژگان اقامت اجباری و ممنوعیت از اقامت نیز در ارتباط با تبعید مورد استفاده قرار می گیرند که بیش از پیش بر ابهام این کیفر افزوده اند. همچنین در مورد این که تبعید مجازات است یا اقدامی تأمینی، اختلاف نظرهایی به چشم می خورد. برای بازشناسی مفهوم و ماهیت تبعید این پژوهش درصدد پاسخ گویی به این سؤالات است؛ مفهوم و ماهیت تبعید چیست؟ آیا تبعید همان اقامت اجباری است و صرفا به عنوان مجازات اعمال می گردد؟ به نظر می رسد تبعید که به معنای دور کردن و الزام به سکونت محکوم به تبعید در محلی خاص می باشد، دارای ماهیت دوگانه مجازات و اقدام تأمینی است و در طبقه بندی مجازات ها، بسته به نوع جرم می تواند مجازاتی حدی، تعزیری و یا باز داردنده باشد.
جعل در بستر فناوری های اطلاعات و ارتباطات
فاطمه قناد
چکیده: ورود به عصر فناوری اطلاعات و ارتباطات، چالش های فراوانی را فرا روی جوامع بشری گسترده است. همزمان با تحول ابزارها و روش های زندگی اجتماعی، باتحولات چشمگیری در عرصه ارتکاب جرایم رو به رو هستیم. امروزه با گونه های نوینی از جرم جعل در رایا سپهر مواجهیم که با استفاده از راه کارهای فنی از سوی متخصصان بزه کار ارتکاب می یابد و مبارزه با آن نیازمند کسب مهارت های علمی و عملی بی شماری است. اوصاف و ارکان جعل رایانه ای، ابتدا در سال 1382 به موجب ماده 68 قانون تجارت الکترونیکی مطرح گردیده و سپس با تصویب ماده 6 قانون جرایم رایانه ای در سال 1388، به عنوان یکی از جرایم قابل ارتکاب در فضای مجازی به قانون مجازات اسلامی ملحق شد. این جرم در بستر فناوری اطلاعات و ارتباطات و با بهره گیری از روش های فناورانه تحقق می یابد و در نتیجه آن صحت و تمامیت داده پیام به عنوان بنیادی ترین رکن جامعه اطلاعاتی مخدوش می گردد. هدف این مقاله تبیین و شناسایی ماهیت این جرم در مقایسه با جعل سنتی و بیان خصوصیات و چگونگی روش ها و فنونی است که به عنوان علمیات اجرایی جرم مزبور از سوی بزه کاران قابل ارتکابند و آشنایی با آن جامعه حقوقی را در تحلیل صورت های علمی و فنی ارتکاب این جرم یاری خواهد کرد.
پرونده شخصیت در حقوق کیفری ایران و فرانسه
باقر شاملو
مهدی گوزلی
چکیده: مطالعه شخصیت انسان از دوران قدیم مورد توجه بوده است و نظرات مختلفی در این باره عنوان شده است. پرونده شخصیت که ضرورت تشکیل آن برای فرایند کیفری از نیمه دوم سده بیستم مورد توجه قرار گرفته است، حاوی نتایج مطالعات و آزمایش های روانشناسی، پزشکی و اجتماعی درباره متهم و محکوم است. دست اندرکاران عدالت کیفری با مطالعه این نتایج و به طور کلی اقدامات انجام یافته، سعی در تطبیق مجازات ها، اقدامات تأمینی و تربیتی و به طور کلی تصمیم های قضایی با شخصیت متهم یا بزهکار دارند. تشکیل چنین پرونده ای در حقوق کیفری ایران، در برخی قوانین از جمله در مواد 22 و 25 قانون مجازات اسلامی و مواد 37، 39، 59 و 63 لایحه مجازات اسلامی 1390 و نیز در مواد 47 و 64 آیین نامه اجرای سازمان زندان ها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور به طور ضمنی یا صریح مورد توجه قرار گرفته است. با این وجود، تشکیل چنین پرونده ای در مراحل رسیدگی کیفری الزامی نیست. این در حالی است که در برخی کشورها مانند فرانسه، تشکیل پرونده شخصیت در مرحله تحقیقات مقدماتی در مورد جرایم جنایی الزامی است و در مقام اعطای تعلیق و آزادی مشروط نیز رجوع به پرونده شخصیت ضرورت دارد.
از سزاگرایی کلاسیک تا سزاگرایی نوین (ارزیابی اندیشه سزاگرایی)
عبدالرضا جوان جعفری
سید محمد جواد ساداتی
چکیده: مجازات به عنوان واکنشی اجتماعی با تحمیل عمدی رنج و مشقت، نابودی یا کسر حیثیت و سلب حق افراد همراه است. به همین دلیل اعمال چنین واکنشی مستلزم تبیین و توجیهی شایسته است. در این میان نظریه سزاگرایی با رویکردی اخلاقی، از قدیمی ترین مدعیان توجیه مجازات محسوب می شده است. اما در قسمت قابل توجهی از قرن بیستم، این اندیشه از سوی جرم شناسان، کیفر شناسان و فلاسفه حقوق کیفری، اندیشه ای واپس گرا و متروک تلقی می شد. اما دهه های آخر سده بیستم، دوران رستاخیز پارادایم سزاگرایی است، به گونه ای که بسیاری از منتقدان این تفکر به حامیان جدی آن تبدیل شدند. این نوشتار در پی آن است تا ضمن کاوش در علل استقبال مشتاقانه صاحب نظران حوزه عدالت کیفری از نظریه مذکور، قابلیت ها و نقص های آن را ارزیابی کند.
جایگاه بزه دیده در قانون آیین دادرسی کیفری آلمان
سید علیرضا میرکمالی
چکیده: تا کنون اشخاص بزه دیده به اندازه کافی بررسی و مطالعه نشده اند و حمایت های قانونی و قضایی کاملی از آن ها صورت نگرفته و در افکار عمومی نیز به قدر کافی از حمایت و پشتیبانی برخوردار نیستند. در واقع بزه دیده و جایگاه او به طور مستقل بررسی نشده است، در حالی که تعیین جایگاه واقعی بزه دیده در قانون آیین دادرسی کیفری بسیار مهم است؛ زیرا ارائه تعریفی نو از جایگاه او در فرآیند کیفری ممکن است موجب دگرگونی مفهوم موجود از دادرسی کیفری شود. در حقوق آلمان اصلاحات قانونی مناسبی یکی پس از دیگری روی داده است. از مهم ترین آن ها می توان به استمرار حضور دولت برای ترمیم خسارت بزه دیده به عنوان یک اصل پذیرفته شده، اشاره کرد.
حمایت های مادی دیوان بین المللی کیفری از بزه دیدگان
حسام الدین لسانی
مرضیه دیرباز
چکیده: دیوان بین المللی کیفری، نخستین دادگاه بین المللی کیفری است که دائمی بوده و بر مبنای اساسنامه رُم و با صلاحیت رسیدگی به نسل کشی، جنایت علیه بشریت، جنایت جنگی و تجاوز تأسیس شده است. دیوان، حمایت های گوناگونی را برای بزه دیدگان در نظر گرفته است. شماری از این حمایت ها مانند خدمات پزشکی و روان پزشکی و کمک های مالی صندوق امانی بزه دیدگان، در گستره حمایت های مادی جای دارند. این پژوهش در پرتو مقررات دیوان، به تبیین و بررسی حمایت های مادی پیش بینی شده برای بزه دیدگان می پردازد.
تحلیل حقوقی ـ جرم شناختی تجاوز به عنف
ارژنگ چلبی
چکیده: تجاوز به عنف از مصادیق بارز جرایم طبیعی است و هر جامعه دست کم نیمی از جمعیت خود یعنی زنان را به طور دائمی و بالقوه در معرض بزه دیدگی از این جرم می بیند. این جرم از دو حیث قابل بررسی است: انواع حقوقی و انواع جرم شناختی، انواع جرم شناختی در تمامی جوامع یکسان هستند، حال آن که انواع حقوقی با توجه به شرایط اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی هرجامعه، متفاوت می باشند. تجاوز به عنف جرم خشونت آمیزی است که در آن از امور جنسی به مثابه ابزار استفاده می شود. ریشه های این جرم به عوامل فرهنگی ـ اجتماعی باز می گردد و صبغه اقتصادی ندارد. پیشگیری از تجاوز به عنف تنها با تکیه بر یک روش امکان پذیر نیست، بلکه نیازمند تدوین راه کار جامعی است که در آن از تمامی روش های پیشگیری؛ یعنی پیشگیری وضعی، پیشگیری رشد مدار، پیشگیری اجتماعی و پیشگیری کیفری استفاده شود.
دومین شماره دوفصلنامه آموزههای حقوق کیفری به صاحب امتیازی دانشگاه علوم اسلامی رضوی و مدیر مسؤولی محمد باقر فرزانه در 234 صفحه با قیمت 2000 تومان منتشر شده است./913/پ202/ق