تاریخ نگاری و مورخان عثمانی بر پیشخوان تازههای نشر
به گزارش خبرگزاری رسا به نقل از انتشارات پژوهشکده تاریخ اسلام، کتاب تاریخ نگاری و مورخان عثمانی با ترجمه و تدوین نصرالله صالحی در یک فصل مقدماتی و چهار فصل اصلی از سوی انتشارات پژوهشکده تاریخ اسلامی منتشر شده است.
در سالهای اخیر، تاریخنگاری در ایران و جهان از دغدغههای برخی از محققان تاریخ در ایران بوده است. هرچند شمار آثار تألیفی و ترجمه شده در این زمینه اندک است، ولی همین تعداد اندک، حاکی از توجه محققان تاریخ به مسأله مهم تاریخنگاری است. مسألهای که در گذشته توجه چندانی به آن نشده بود.
یکی از جریانهای مهم تاریخنگاری در جهان اسلام، بدون شک تاریخنگاری عثمانی است. مورخان قلمرو امپراتوری عثمانی، در طول شش سده استیلای عثمانیان، آثار پرشمار و ارزشمندی خلق کردهاند. البته اروپاییان بیشتر از مسلمانان اعم از ایرانی و عرب، به مطالعه و بررسی این آثار پرداختهاند. چنانکه همین مستشرقان اروپایی منابع تاریخ عثمانی از سده دهم و شانزدهم به بعد را به زبانهای خود ترجمه کردهاند.
مورخان غربی که به شناخت دولت عثمانی نیاز داشتند، متن کامل یا بخشی از آثار تاریخی سفرا و سیاحان عثمانی، به ویژه آثار مورخان بزرگی نظیر کاتب چلبی، نعیما، خواجه سعدالدین و جلال زاده مصطفی را به زبانهای ایتالیایی، فرانسوی، انگلیسی و آلمانی ترجمه و منتشر کردهاند.
در ایران متأسفانه تا دوره ناصرالدین شاه، هیچ توجهی به تاریخ عثمانی و منابع آن نشد. در این دوره بنا به علاقه شخص شاه، چند منبع تاریخی عثمانی به فارسی ترجمه شد و بعد از آن بار دیگر این آثار مورد بیتوجهی قرار گرفت. بنابراین آشنایی محققان تاریخ در ایران، از تاریخنگاری عثمانی تا روزگار حاضر همچنان ادامه یافته است.
در حالی که در ایران، چنین فقر شدیدی نسبت به تاریخنگاری عثمانی وجود دارد، در اروپا و آمریکا افزون بر تصحیح و انتشار منابع دست اول عثمانی، دهها تکنگاری ارزشمند به صورت کتاب و پایاننامههای تحصیلی درباره تاریخنگاری عثمانی، تألیف و انتشار یافته است. یکی از پروژههای مهم دانشگاه هاروارد در یک دهه گذشته، تدوین دانشنامه مورخان عثمانی است که از طریق اینترنت در دسترس همگان است.
پرداختن به تاریخنگاری عثمانی به ویژه برای ما ایرانیان از آن لحاظ که سبب شناخت بهتر و بیشتر تاریخنگاری ایران میشود، دارای اهمیت بسیاری است، زیرا تاریخنگاری عثمانی از همان آغاز شکلگیری و نیز در مرحله اوج و کمال خود تا حد زیادی وامدار زبان فارسی، عناصر ایرانی و شیوههای تاریخنگاری ایران بود.
نگارنده با نظر به این ضرورتها، از چند سال گذشته به این سو، در کنار ترجمه منابع و متون عثمانی، تعدادی از جدیترین مقالههای مربوط به تاریخنگاری عثمانی، از زبان انگلیسی و ترکی را ترجمه کرده است.
این کتاب مشتمل بر مقالههای مذکور و نیز فصلی از کتاب رمضان ششن درباره مورخان عثمانی است که در پژوهشکده تاریخ اسلام انتشار مییابد.
فصل مقدماتی کتاب، در مقالهای با عنوان «تاریخنویسی در آناتولی (پیش از دوره عثمانی)» از علی ارطغرل به بحث تاریخنگاری پیش از عثمانی پرداخته است.
فصل اول کتاب طی 9 مقاله روند تاریخنگاری عثمانی را بررسی کرده است. مقالات این بخش شامل پیدایش تاریخنگاری عثمانی؛ آغاز تاریخنگاری عثمانی؛ در باب تاریخنگاری در عثمانی؛ مروری بر تاریخنگاری عثمانی؛ تاریخنگاری عثمانی؛ جریانهای عمده در تاریخنگاری عثمانی؛ رابطه علت و معلول در تاریخنگاری عثمانی؛ تاریخنگاری عثمانی در دوره سلیمان قانونی؛ نخبگان ایرانی در خدمت سلطان عثمانی است.
فصل دوم کتاب به موضوع «تاریخنگاری عثمانی در دوره تنظیمات» پرداخته و فصل سوم «مورخان عثمانی» را معرفی کرده است.
فصل چهارم نیز مشتمل بر چهار مقاله معرفی و توصیف منشآت فارسی صاری عبدالله افندی؛ معرفی یک مجموعه منشآت از سده دهم؛ در فواید فتحنامههای عثمانی؛ ظفرنامههای عثمانی: مطالعه موردی ظفرنامه سلطان مراد خان است.
کتاب تاریخنگاری و مورخان عثمانی در 466 صفحه و با قیمت پانزده هزار و پانصد تومان از سوی انتشارات پژوهشکده تاریخ اسلام به بازار نشر عرضه شده است./992/د102/ی