فصلنامه رسانه در پله هشتاد و هفتم
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، هشتاد و هفتمین فصلنامه رسانه فصلنامه علمی ـ ترویجی وسایل ارتباط جمعی با مدیر مسؤولی محمد مهدی انصاری منتشر و روانه بازار نشر شد.
در این شماره فصلنامه این مقالات را می خوانیم: « تأثیر توسعه فناوریهای اطلاعاتی و ارتباطی بر تحولات جدید خاورمیانه»، « تروریسم دولتی در فضای مجازی و راهکارهای مقابله با آن»، « نقش نهادهای فرهنگی در فرهنگ مصرف محصولات فرهنگی ـ هنری»، « تحلیل محتوای کیفی اخبار خبرگزاریهای درباره تحولات مصر از 27 دی تا 23 بهمن 1389»، « بررسی اثربخشی محتوایی و آموزشی جراید محلی استان هرمزگان»، « روندها، عملکردها و نیازهای بخش مطبوعاتی استانی»، « ارتباطات و رسانه دینی» و « بررسی نحوه انعکاس اخبار حوادث در مطبوعات فارسی».
تأثیر توسعه فناوریهای اطلاعاتی و ارتباطی بر تحولات جدید خاورمیانه (مطالعه موردی تونس و مصر)
غلامرضا خواجه سروی، علی خلیل پور رکن آبادی، رضا نیکنام و مهدی یزدان پناه
چکیده: پدیده اینترنت به عنوان سرآمد فناوریهای اطلاعاتی و ارتباطی، از یک سو موجب درنوریدن مرزهای ملی و کاهش قدرت دولتهای (به ویژه حکومتهای دیکتاتور) شده است و از سوی دیگری ارتباطی انسانی را گسترش و گروههای انسانی را د جوامع مختلف به هم نزدیک کرده است. با این مقدمه کوتاه، ما در این نوشتار به دنبال پاسخ این سؤال هستیم که توسعه فناورهای اطلاعاتی و ارتباطی چه تأثیری بر تحولات جدید خاورمیانه، به ویژه دو کشور مصر و تونس داشته است؟ به عبارت دیگر، تا چه مقدار میزان دسترسی مردم این کشورها به رسانههای جمعی همچون اینترنت، ماهوراه، شبکه اجتماعی و ... در بروز این تحولات نقش داشته است؟ در پاسخ کوتاه میتوان گفت ضمن اینکه شبکههای اجتماعی و... در بروز این تحولات نقش داشته است؟ در پاسخ کوتاه میتوان گفت ضمن اینکه گسترش شبکههای ماهوارهای و اینترنت ابزاری برای اطلاعرسانی و افزایش بینش سیاسی مردم و به نوعی تشکیل طبقه اجتماعی جدیدی (به لحاظ میزان آگاهی) در این کشور شده است، گسترش روزافزون استفاده از اینترنت در بین مردم منطقه منجر به تحت پوشش قرار دادن سرکوبهای سیاسی این رژیمها در سطح منطقهای و جهانی، افزایش سرعت و گسترش این تحولات، بالا رفتن هزینه سرکوب و رسوخپذیر شدن حاکمیت دولتها و آشنا شدن مردم منطقه با دموکراسی و ارزشهای انسانی شده است. لذا به نظر میرسد که عامل متغیر توسعه فناوریهای اطلاعاتی و ارتباطی در کنار عوامل دیگری چون اقتصاد ناکارآمد و فضای بسته سیاسی، توانسته از نقش قابل توجه در تحولات اخیر خاورمیانه به ویژه در دو کشور تونس و مصر برخوردار باشد.
تروریسم دولتی در فضای مجازی و راهکارهای مقابله با آن
احمدرضا شاهعلی و احسان موحدیان
چکیده: با گسترش فناوریهای ارتباطی و اطلاعرسانی، مفهوم و معنای بسیاری از پدیدههای نام آشنای قدیمی به طور کامل با نسبی تغییر کرده و تأثیرپذیری از تحولات پرشتاب عصر اینترنت باعث دگرگونی آنها شده است.
تروریسم و یکی از شاخههای خطرناک آن یعنی تروریسم دولتی نیز از ایت تحولات تأثیر پذیرفته و پیدایش شبکههای اطلاع رسانی مانند اینترنت و شبکههای تلفن همراه به حامیان سازمان دهندگان تروریسم دولتی امکان داده تا به شیوههای نوبتی به اهداف خود جامعه عمل بپوشانند.
در این مقاله ضمن بررسی معنا و مفهوم تروریسم دولتی در فضای مجازی، انواع و جنبههای مختلف پدیده بررسی شده و راهکارهایی برای مقابله با آن ارائه میشود. همچنین راهکارهای مبارزه با تروریسم مجازی در ایران و اقدامات صورت گرفته در این زمینه بیان میشود. نویسندگان نشان دادند تروریسم مجازی به علت ویژگیهای خاص خود باعث شده تحقق اهداف حامیان تروریسم دولتی با هزینه کمتر و سهولت و مخفیکاری بیشتر ممکن شود.
نقش نهادهای فرهنگی در فرهنگ مصرف محصولات فرهنگی ـ هنری
محمد مهدی فداکار و مریم سلطانی
چکیده: این مقاله درصدد است به این سؤال پاسخ دهد که چگونه نهادهای فرهنگی میتوانند در جهت فرهنگسازی حمایت و صیانت از آثار خود و محصولات فرهنگی و هنری رسالت خود را به درستی انجام دهند؟ بنابراین مسئله حمایتی و صیانت از آثار و محصولات فرهنگی ـ هنری و چگونگی پرداختن به این امر مهم در فضای فرهنگی کشور و تبیین آن مورد بحث است. بنابراین ضمن اشاره نظری، مفهومی و روشی به خود بحث، سابقهای از کارهای انجام شده در این زمینه و سپس پیشنهادات و راهحلها به وزارت ارشاد به عنوان متولی بزرگ دولتی در عرصه فرهنگ ارائه شد تا ساماندهی و سازماندهی حمایت و صیانت از آثار فرهنگی پذیرد. از آنجایی که وزارت ارشاد خود با تشکیل ستادی و سرمایه ایرانی محسوب میشود، به نحو صحیح انجام پذیرد. از آنجایی که وزارت ارشاد خود با تشکیل ستادی در زمینه حمایت و صیانت از آثار پرچمدار این امر این امر خطیر شد، همه راهحلها موجود برای مدیریت و اعمال سیاستها صحیح نهادهای فرهنگی به گونهای از مجرا و نظارت و هدایت وزارت ارشاد میگذرد که باید حیاتیترین وظیفه نهادها را در راستای یکپارچگی و وحدت روبه فرهنگی برای تولیدات فرهنگی اصیل داخلی، در قالب مناسب قانونی و سازمانی و حکومتی ترسیم و تثبیت کند.
تحلیل محتوای کیفی اخبار خبرگزاریهای درباره تحولات مصر از 27 دی تا 23 بهمن 1389
(آسوشیتدپرس، یونایتد پرس و رویترز)
حسن مجیدی و محمود نیک ملکی
چکیده: موقعیت راهبردی مصر در خاورمیانه موجب شد که خبرگزاریهای غربی به نوعی در ابتدا با سردرگمیها به خیزش اخیر مردم مصر بنگرند. و این بلاتکلیفی اولیه در دی ماه سال 89 در نوع بازنمای خبری رویدادهای انقلاب مصر نیز نمود یافت. اما وقتی غرب به این نتیجه رسید تاریخ مصرف مبارک پایان یافته است کوشید بار راهبردهای تاخیری فرصت مناسب را برای مدیریت تحولات در جهت به حداقل رساندن تهدیدات احتمالی بر ضد رژیم صهیونیستی بیابد. در این چارچوپ جهتگیری رسانههای خبری مورد مطالعه در این مقاله به سمت همسویی با مطالبات مردم مصر چرخش یافت؛ اما نگرانی از اینکه تحولات از دست ارتش مصر خارج شود در این بازنمای رسانهای دیده میشود. در این مقاله با بهرهگیری از روش تحلیل محتوا کیفی و با نمونهگیری از خبرهای خبرگزاریهای عمده غربی یعنی آسوشیتدپرس، یونایتد پرس، فرانسپرس و رویترز در بخش اخبار خارجی نیوزروم واحد مرکزی خبر از بیست و هفت دی ماه تا بیست و سه بهمن ماه سال 1389 که دوره اوج خیزش مردم مصر بر ضد رژیم مبارک است نوع بازنمایی این تحولات بررسی شده است. به طور مثال نتایج یافتههای این تحقیق نشان میدهد که، حمایت از انتقال قدرت و مصر، منشأ تحولات جهان عرب » پس از « گستردگی تظاهرات در همه شهرهای مصر » با 13/3 درصد مهمترین محورهای برجستهسازی شده در هفته اول و «همهپرسی مصریها درباره رژیم مبارک» پس از «حمایت از انتقال قدرت» با 14/4 درصد مهمترین برجستهسازی هفته دو این خبرگزاریهاست.
مهمترین محور گفتمان القایی آنها، با عناوین « قدرتپایی مقاومت اسلامی»، «تکرار انقلاب ایران در مصر» و «ادامه اوضاع تحولات مصر به نفع اخوان المسلمین» در هفته اول به ترتیب 10/7، 12 و 10/7 درصد و همچنین «تکرار انقلاب ایران در مصر» در هفته دوم یا 14/4 درصد بوده ایت. در جهت القای سیاست دولتهای غربی برای کم رنگ کردن اسلامخواهی مردم مصر و القای این نکته که انقلاب مصر انقلاب نان است، فقر اجتماعی و نابرابری یا 34/7 درصد بیشترین منشأ تحولات مصر در هفته اول و وابستگی به رژیم صهیونستی یا به عبارت همپیمانی به این رژیم 15/6 درصد بیشترین منشأ تحولات مصر در هفته دوم اخبار چهار خبرگزاری بوده است.
بررسی اثربخشی محتوایی و آموزشی جراید محلی استان هرمزگان
سیدرضا بلاغت
چکیده: پژوهش حاضر که از نوع توصیفی – پیمایشی است به بررسی میزان اثربخش محتوایی و آموزشی جراید محلی استان هرمزگان از دید مخاطبان میپردازد. سؤال کلی پژوهش عبارت است از آیا جراید استان هرمزگان از لحاظ محتوایی و آموزشی اثربخش بودهاند؟ به منظور بررسی این سؤال، سؤال جزئی مطرح شده است. جامعه آماری پژوهش شامل تمام محصلان و فارغ التحصیل حوزه و دانشگاه هستند که مخاطب جراید محلی استان هرمزگان هستند. نمونه از جامعه مذکور و با روش نمونهگیری خوشهای انتخاب شده است. برای تعیین حجم نمونه از فرمول ککران و جدول مورگان و کرجسی تعداد نمونه، 380 نفر ایست. ابزار اندازهگیری پرسشنامه محقق ساخته در مقیاس لیکرات است. روش تجزیه و تحلیل دادهها عبارت است از: روشهای آماری توصیفی شامل جداول توزیع فراوانی، درصد، میانگین، نمودار و انحراف معیار، و استنباطی شامل T تک نمونهای، تجزیه و تحلیل سوالها به طور کلی نشان میدهد که جراید محلی استان هرمزگان از لحاظ محتوایی و آموزشی اثربخش بودهاند.
روندها، عملکردها و نیازهای بخش مطبوعاتی استانی
(مطالعه موردی: مطبوعات استان کردستان)
فواد ایزدی، محسن محمدی، روح الله فلاحی گیلانی و محمد نبی آقاتقی
چکیده: مطبوعات بالاخص روزنامهها در ایران از آغاز پیدایی تا به امروز همواره «مرکزی» بودهاند تا «مجلس». این بدین معناست که بسیاری از مطبوعات به ابعاد سیاسی فرهنگی، اقتصادی و ... کلان کشور و یا به نیازهای معضلات موجود شهرهای مرکزی میپردازد و عملا نیازهای شهرهای کوچکتر در نظر گرفته نمیشود. ماهیت تأثیرپذیری مطبوعات محلی از برخی متغیرهای متناظر در مطبوعات ملی، متفاوت بوده و از این رو در بررسی مطبوعات محلی، باید به تغییرات ماهوی متغیرهای همنام در حوزه ملی نیز توجه داشت. در این پژوهش ضمن بررسی وضعیت انتشار مطبوعات در استان کردستان تلاش شده است تا به تطبیق نیازهای شهروندان این استان و محتوای پیامهای در مطبوعان استانی پرداخته شود.
این پژوهش از دو روش اسنادی و پیمایشی استفاده کرده است. در روش اسنادی از دادهها سالنامه آماری و همچنین بولتنم اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان کردستان (1390) استفاده شده؛ و در روش پیمایش دادها از طریق پرسشنامه گردآوری شده است و جامعه آماری همه افراد 16 سال ئ بیشتر ساکن استان کردستان است و حجم نمونه 500 نفر تعیین شه است.
یافتههای پژوهش نشان میدهد که 35 عنوان نشریهای که در سطح استان نشر مییابد اکثرا در قالب فصلنامه و ماهنامه بوده است. همچنین یافتهها نشان داده است که در حدود 45 درصد پاسخگویان در یک هفته قبل از پیمایش هیچگونه عنوان روزنامهای مطالعه نکردهاند و این آن را برای مجله به 60 درصد رسیده است. همچنین یافتهها نشان داده پاسخگوی که روزنامه و مجله مطالعه میکنند بیشتر شهرنشین و دارای تحصیلات بالای دیپلم هستند و اولویتشان بیشتر مطالب سیاسی، حوادث، ورزشی و اجتماعی و اقتصادی است و کمترین اولویت مطالب دینی و اندیشه و تاریخ است؛ در بین شهروندان که تحصیلات زیر دیپلم دارند مطالب حوادث، ورزشی و فرهنگی ـ هنری در اولویت اول است و این یافتهها گویای آن است که در بحث نشریات، توجه به مخاطب و ذائقه آنها از اهمیت ویژهای برخوردار است.
ارتباطات و رسانه دینی
فرح رامین
چکیده: انسان در هیچ برهه از زمان بی ارتباط نزیسته ایت. همچنان که دین در جوهره خود از مقوله ارتباط است. این مقاله، با تکیه بر ارتباط انسانها با یکدیگر به ابزار اساسی این ارتباط یعنی رسانه میپردازد و بعد از تعریف ارتباط و رسانه و ذکر اقسام رسانه، رویکردهای محتوا محور و فناوری محور به رسانه بیان و نقادی شده و رویکرد اعتدال محور در باب تأثیر رسانه بر مخاطب و پیام دینی مطرح شده است.
نظریه محتوا محور، برای رسانهها فقط جنبه ابزاری قائل است. رسانه بیهیچ دخل و تصرفی در محتوای پیام، تنها با یک کانال ارتباطی برای انتشار پیام است. طرفداران این نظریه خود دو گروهاند: برخی مخاطب را در برابر محتوای پیام منفعل میدانند و گروهی وی را تا حدودی پویا و فعال تلقی میکنند. جریانهایی اوانجلیستی و نتواوانجلسی از این قبیل هستند.
نظریه فناوری محور، معمولا به تقابل ذاتی بین دین و رسانه معتقد است. طرفداران این نظریه معتقدند که رسانه به منزله دین جدیدی خود را برای انسان امروز تحمیل میکند و در این نظریه، رسانه نه بسان کانال ارتباطی پیام، بلکه به خود پیام تبدیل شده است.
این مقاله، با پرداختن به وجوه ضعف و قوت دو نظریه بالا، از رویکرد اعتدال محور دفاع و بیان میکند که دین و رسانه در تعامل جدی با یکدیگرند؛ دین بر رسانه و متقابلا رسانه بر دین تأثیر میگذارد.
بررسی نحوه انعکاس اخبار حوادث در مطبوعات فارسی
(مطالعه موردی چهار روزنامه صبح ایران)
اسماعیل افقهی و سیدرضا نقیبالسادات
چکیده: نحوه انعکاس و بازتاب در مطبوعات منتشر شده فارسی نقش مهمی در اطلاع رسانی و آگاهی مردم دارد. این مقاله با بررسی این امر، درصدد است تا نحوه ارائه وظایف اجتماعی رسانههای جمعی و ب ه صورت خاص مطبوعات را در چهار روزنامه همشهری، جامجم، ایران و شرق (با تاکید صفحه حوادث این مطبوعات) مورد کاوش قرار دهد. جامعه مورد مطالعه را خبر اصلی صفحه حوادث این چهار روزنامه تشکیل میدهد که در سه ماه آذر، دی و بهمن 89 منتشر شدهاند. روش تحقیق روش تحلیل محتوا با رویکرد استفاده از نشانهشناسی رسانهای است؛ بدین صورت که وظایف اجتماعی، مقوله در نظر گرفته میشود و معنای (دلالت) ضمنی مستخرج از متن خبر ملاک قضاوت قرار میگیرد. نتایج به دست آمده حاکی از ا» است که تمام روزنامههای بیشتر «اطلاع و آگاهی» را مورد توجه قرار دادهاند و کمترین استقبال به مقولههای « اجبار » و «سرگرمی» صورت گرفته است. مقولههای «پرورش»، « بیان» و « همبستگی اجتماعی» در ردههای میانی جدول قرار دارند. تفاوتی بین روزنامههای از لحاظ وضعیت ارائه وظایف اجتماعی نیست؛ اما بین مقولههای وظایف اجتماعی در کل روزنامهها تفاوت وجود دارد. در این روزنامهها «اطلاع و آگاهی» و «سرگرمی» به تربیت بیشترین و کمترین مقدار را به خود اختصاص دادهاند.
گفتنی است، هشتاد و هفتمین فصلنامه رسانه ویژه تابستان 1391، در 196 صفحه، با قیمت چهار هزار تومان از سوی معاونت امور مطبوعاتی و اطلاعرسانی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی منتشر و روانه بازار نشر شده است./998/پ202/ی