مروری بر کتاب مسأله وحی و پاسخ به شبهات آن
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، این کتاب با مقدمه و فصلهای «کلیات و مفاهیم، امکان و اقسام وحی، حقیقت و ویژگیهای وحی، رابطه وحی با رؤیا، وحی و تجربه دینی، وحی در ادیان (یهود و مسیحیت)، خطاناپذیری وحی، فترت وحی وحدت یا تکرار وحی برای هر آیه و سوره و رابطه آن با نزول قرآن برهفت حرف»، گردآوری شده است.
نویسنده در مقدمه این کتاب آورده است: «وحی از گزارههای مهمی است که علم کلام، علوم قرآنی و فلسفه دین، آن را بررسی کردهاند، بسیاری از ادیان از جمله هندو، بودا، یهود، مسیحیت و اسلام اصل وحی را پذیرفتهاند؛ اگر چه در چگونگی و تعریف آن با هم اختلاف دارند؛ در دوران معاصر، مکاتب، گروهها و ایسمهای مختلف از جمله ماتریالیستها، لائیکها، و سکولارها، به ویژه مستشرقان شبهاتی مطرح نموده و به انکار وحی رسیدهاند. وظیفه هر عالم دینی است که شبهات را پاسخ دهد و از دین دفاع کند.»
چکیده فصل اول: «وحی اساس دین و رسالت پیامبران الهی است و معرفت دینی را با اندیشهها و فرهنگهای ساخته بشری جدا و متمایز می کند. وحی با حیات بشر همزمان است. ادیان پیش از اسلام با این موضوع آشنا بودهاند، و طبق تصریح قرآن (نساء آیه 163) به همه پیامبران وحی شده است. به کارگیری این واژه در شعر شاعران پیش از اسلام و نیز کاربرد آن در عهد عتیق و جدید وجود این موضوع را قبل از اسلام نشان میدهد. وحی در لغت معانی مختلفی دارد؛ از جمله، اشاره سریع، اشاره با رمز، کلام و سخن پنهانی، القا و افکندن مطلبی به دیگری، سرعت و شتاب، اقدام به کاری و نوشتن، البته معنای اصلی آن القاء علم پنهانی به دیگری، و اشاره سریع و پنهانی است. وحی در اصطلاح نیز تعریفهای متعددی دارد: که در مجموع میشود آن را چنین تعریف کرد: القاء پیام از جانب خداوند متعال به بشری (پیامبر) به واسطه فرشته یا بدون واسطه. این تعریف وحی رسالی است که به شریعت و دین مربوط میشود و از تعریف میتوان فهمید که وحی باید دارای مبدأ و فرستنده (خداوند)، گیرنده (پیامبر)، متن (مانند قرآن) و پیک (جبرییل) باشد؛ البته بدون سه عنصر نخست تحقق نمییابد؛ از این رو ارکان وحی عبارتند از: فرستنده، گیرنده و متن. نتیجه اینکه وحی به غیر پیامبران یا پیامهای غیرالهی یا الهام به افراد عادی وحی رسالی نیست.»
چکیده فصل دوم: وحی، ارتباط انسان با خداوند و عالم ماوراء طبیعت است که از مجاری عادی به دست نمیآید و فهم آن نیز بسیار مشکل مینماید؛ به همین جهت عدهای گفتهاند که انسان معدی امکان برقراری پیوند با عالم مجرد را ندارد، یا ممکن نیست پیامبران از جنس بشر باشند و وحی مردود است؛ چون به اثبات تجربه و آزمایش در نمیآید. از دیدگاه قرآن و برهانهای فلسفی، انسان علاوه بر جسم، روح مجرد نیز دارد. وحدت شخصیت انسان در طول زندگی و تغییرنیافتن ذات انسان (من) و نسبت دادن فعل به ذات نه به اعضا و جوارح، اصیل بودن روح مجرد انسان را نشان میدهد که با آن میتوان با عالم غیب ارتباط برقرار کرد. آیاتی از سورههای «سجده 7 ـ 9» و «مؤمنون 12 ـ 14»به بیان وجود روح انسان میپردازد.»
چکیده فصل سوم: «وحی ارتباط خاص خداوند با پیامبران الهی است و نوع ارتباط نیز مادی نیست تا چگونگی آن برای ما روشن باشد؛ برای همین وحی از امور سری و اسرارآمیز است؛ وحی پایههای اساسی دارد؛ از جمله: «مبدأ فاعلی (یعنی صادرکننده آن خداوند است)، مبدأ قابلی نا کیرنده (قلب پیامبر) و متن وحی» اگر هر کدام از این سه نباشند وحی تحقق نمییابد؛ افزون بر آن گاهی وحی به وسیله فرشته بر پیامبران نازل میشود. مطابق آیات قرآن پیامبران الهی مَردند و زن نمیتواند پیامبر شود. وحی از نوع برترین منبع معرفتی به حساب میآید.»
چکیده فصل چهارم: «خواب از نشانههای خدا و آیات الهی است و دریچهای از عالم غیب را به سوی انسان می گشاید و از نظر تأثیرگذاری گاهی جنبه ارشادی دارد. خواب اقسامی دارد: رؤیای صادقه که پیامبراسلام صلیالله علیه و آله آن را بشارت الهی نامیده است، خواب شیطان و خوابی که بر اثر فعالیت روزمره دیده میشود. از این سه قسم رؤیای صادقه با نبوت مرتبط است؛ رؤیای صادقه در برخی امور با وحی شباهت دارد؛ مانند ارتباط با عالم غیب، هدایت و ارشادی بودن، کسب معرفت از طریق روح؛ اما با هم تفاوتهایی نیز دارند؛ از جمله اینکه وحی همیشه همراه با یقین است و باید اجرا شود؛ اما ممکن است رؤیای صادقه الزامآور نباشد.»
چکیده فصل پنجم: «مسأله وحی و تفسیر آن به تجربه از مباحث مهم فلسفه دین است. بشر از دیرباز به ارتباط معنوی توجه کرده است. امروزه تجربه دینی به معنای احساسات درونی و عواطف به کار میرود؛ اما شلایر ماخر آن را احساس اتکاء مطلق و یکپارچه به مبدأ یا قدرتی ورای طبیعت میداند. ویلیا آلستون آن را نوعی ادراک حسی برای شناخت معرفت خدا بر اساس گزارههای صاحبان تجربه میداند. این نوع برداشت از وحی صحیح نیست؛ زیرا وحی ارتباط خاص خداوند با پیامبر از جنس بشر است که گاهی پیام را به واسطه جبرئیل بر پیامبرش میفرستد و از درون خود پیامبر سرچشمه نمیگیرد؛ حتی پیامبران در مسئله وحی اختیاری ندارند و انتخاب پیامبران تنها از جانب خداوند متعال و موهبتی است.»
چکیده فصل ششم: «اعتقاد به وحی در همه ادیان آسمانی سابقه داشته است. زرتشتیان، یهودیان و مسیحیان اصل وحی را پذیرفته و در کتابهای مقدس آنها از وحی سخن به میان آمده است. در مهمترین منبع دینی یهود (عهد عتیق) از کتاب مقدس و تلمود، مباحثی درباره وحی و ویژگیهای آن آمده است؛ همچنین در میان دانشمندان یهود، الهی بودن تورات و دیگر کتب عهد عتیق اختلاف هست. برخی آنرا کلام و الهام الهی میدانند، یا بدین معنا که پیامبران را نایب خداوند خذاوند و مخنان آنان را سخن الهی میدانند، یا این که خداوند سخنان پیامبران را به تآیید و تمسک خود در میآورد. برخی دیگر بر این باودند که این کتب سالها پس از موسی علیهالسلام نگاشته شده و الهی نیستند.»
چکیده فصل هفتم: «برخلاف متکلمان مسیحی بنا به نظر مسلمانان در وحی و متن قرآن خطا وجود ندارد؛ زیرا وحی بر جان پیامبر نازل میشود و پیامبر آن را با علم حضوری و یقین کامل دریافت میکند و دریافت وحی از طریق مفاهیم یا ادراکات حسی و عقلی نیست تا خطا در آن راه پیدا کند. دلیل دیگر قاعده لطف است، که لطف خداوند اقتضا میکند شریعت را صحیح و دور از هرگونه دستبرد به مردم برساند و نباید ذرهای باطل بر آن بنشیند.»
چکیده فصل هشتم: «ادیان آسمانی همه از یک منبع سرچشمه میگیرند و مبدأ همه آنها خداوند است. درباره الهیبودن کتاب مقدس یهود و مسیح پیش از این گذشت که اختلاف وجود دارد. مبدأ و مصدر قرآن کریم یعنی واژهها، جملهها، ترکیب آنها و آیات خداوند متعال است و مسلمانان در اینباره همنظرند. مهمترین دلیل آن تحدی، امیبودن پیامبر و تفاوت سخنان پیامبر با قرآن است که اگر کسی ادعا میکند قرآن از جانب غیرخدا است اگر میتواند در حد یک سوره کوچک مانند آن بیاورد؛ الفاظ قرآن نیز از جانب خداوند است؛ زیرا افزون بر معجزهبودن کلمات و جملات، قرآن به لغت و زبان عربی بر پیامبر نازل شده است.»
چکیده فصل نهم: « فترت به معنای سستی و کاهش یافتن است، اما در اصطلاح به معنای قطع رشته اتصال وحی در زمان یا زمانهای خاصی میباشد. درباره فترت نخستین وحی که پس از اعلان بعثت رخ داده است اختلاف وجود داردو روایات ناهمگون این اختلاف را پدید آوردهاند. برخی از آنها زمان نزول قرآن را در مکه ده سال، دستهای دیگر نزول قرآن را در مکه سیزده سال و دسته دیگر نزول قرآن رادر مکه هشتسال میداند؛ در هر صورت امکان انقطاع وحی به معنای پایان یافتن وحی، معقول نیست؛ اما به معنای تأخیر و فاصله افتادن بین دو نزول امکان دارد؛ هرچند که تکیه بر روایات برای اثبات این موضوع کار دشواری است.»
گفتنی است، کتاب مسأله وحی و پاسخ به شبهات آن تألیف حسین علوی مهر فروست در360صفحه وزیری و با شمارگان 500 جلد و به قیمت 115000 ریال از سوی مرکز نشر جامعةالمصطفی به بازار کتاب عرضه شده است./992/ن601/ی