مقاله ای از علامه مصباح یزدی درباره توسل

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، صد و هشتاد و نهمین شماره ماهنامه معرفت (ویژه تغییرات جمعیت) به مدیر مسؤولی سید احمد رهنمایی از سوی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی قدس سره الشریف چاپ و منتشر شد.

در این شماره این عناوین ر ا مطالعه می­کنیم: ‌«سخن آغازین»، «نجوای توسل جویندگان به معبود»، «ویژگیهای سیاست­گذاری مطلوب جمعیت در ایران»، «بایسته­های تغییر سیاست جمعیتی با تأکید بر نقش رسانه ملی»، «تحدید نسل شیعه؛ تهدید جامعه ایران»، «چالش­های روش شناختی و معرفتی در پژوهشهای موجود جمعیتی»، «جستاری در دیدگاه­ها، فرصت­ها و چالش­های جمعیتی بر روی شهرها با تأکید بر توسعه پایدار»، «بررسی عوامل مؤثر بر باوری با تکیه بر رویکردی چند سطحی»، «سکولاریزاسون خانواده و تأثیز آن در کاهش جمعیت» و «بررسی آثار و پیامدهای رشد سریع جمعیت بر «مضیقه ازدواج» و تجرد دختران». 

نجوای توسل جویندگان به معبود 2: توسل از منظر پیشوایان معصوم علیهم السلام

آیت الله مصباح یزدی

چکیده: این مقاله شرح و تفسیری است بر کلام امام سجاد علیه السلام که به بحث از توسل و تقرب به خدای سبحان می­پردازد و انسان از آن جهت که دارای فقر ذاتی است، هیچ چیز از آن خود برای عرضه و تقرب به خدای سبحان ندارد. ایمان هم چیزی است که خدای سبحان به او بخشیده است و انسان دلیل این فقر ذاتی، نمی­تواند وسیله­ای به سوی خدا عرضه کند و به آن وسیله تقرب جوید؛ چون واسطه باید عرضه شدنی باشد و خدای سبحان غنی مطلق است.

امام سجاد علیه السلام می­فرمایند :«ما دو وسیله برای توسل و تقرب به خدای سبحان داریم: عواطف و رحمت و شجاعت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم» تنها ابزار نیل به قرب الهی، شفاعت معصومان علیهم السلام است.

ویژگیهای سیاست­گذار مطلوب جمعیت در ایران

اسماعیل نوده فراهانی

عباس مقامی

مهدیه کاظمی

چکیده: در این مقاله، دیدگاه­های مطرح شده پیرامون «افزایش جمعیت» در قالب رویکرد سه­گانه «افزایش جمعیت به مثابه افزایش جویندگان رفاه»، «افزایش جمعیت به مثابه افزایش نیروی انسانی در خدمت توسعه» و «افزایش جمعیت به مثابه افزایش مسلمانان یا شیعیان» طبقه­بندی شده است. سپس برای صورت­بندی سیاست­گذاری مطلوب جمعیت در ایران، از نوعی مطالعه تطبیقی ـ تاریخی بهره برده­ایم.

بنابراین، بررسی اجمالی برخی رویکردهای موجود در سیاست­گذاری جمعیت، از جمله در انگلیس  هند، ترکیه، فلسطین اشغالی و لبنان و همچنین مروری تاریخی بر سیاستهای جمعیتی پس از انقلاب اسلامی طی سالهای 1357 تا 1384 و سرانجام، بررسی علل عدم توفیق رویکرد اصلاحی دولت نهم و دهم با عنایت به سایر سیاست­های مؤثر بر مقوله جمعیت در ایران، از جمله سیاست­های آموزش عالی، سیاست­های کلان اقتصادی یخش­های کلیدی این مقاله را تشکیل داده است. 

بایسته­های تغییر سیاست جمعیتی با تأکید بر نقش رسانه ملی

ابراهیم شفیعی سروستانی

چکیده: نظام جمهوری اسلامی ایران با گذشت بیست سال از اجرای سیاست تحدید و کنترل جمعیت، با توجه ملاحظات گوناگون اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و امنیتی، اینک در آن تجدید نظر کرده و سیاست افزایش جمعیت را در پیش گرفته است. بی­تردید، برای تحقق این سیاست جدید جمعیتی، باید اقدامهای متعددی در حوزه­های گوناگون انجام شود که یکی از مهمترین آنها «فرهنگ­سازی» به «افزایش» جمعیت است.

بر این اساس، رسانه ملی به منزله یکی از مهمترین دستگاههای فرهنگ­ساز کشور، باید بر مبنای طرح و برنامه دقیق، مشخص و زمان­بندی شده، برای تحقق سیاست جدید جمعیتی کشور وارد میدان شود و از همه ظرفیت­های خود در این زمینه استفاده کند. ولی پیش از هر اقدام باید راهبردها و سیاست­های رسانه در این زمینه مشخص شود تا فعالیت­های اجرایی و برنامه­هایی تولیدی، اهداف را به خوبی برآورده سازند.

تحدید نسل شیعه؛ تهدید جامعه ایران (علل کاهش جمعیت و پیامدهای آن)

زهرا سوختانلو

اعظم رحمت­آبادی

چکیده: این تحقیق،به موضوع کاهش جمعیت و پیامدهای آن می­پردازد و هدف از این پژوهش شناخت سیاست­های کنترل جمعیت، به عنوان یک معضل اجتماعی و سیاسی و پیشگیری از آن تبلیغات، ترویج مدرنیته، و تبعیت از سیاست­های بهداشتی یونسکو در کشورهای اسلامی رشد یافته و زمینه­های اجتماعی، مثل گسترش بزهکاری رواج دیدگاهای فمینیستی و طلاق، آن را حمایت کرد. کنترل جمعیت در ایران پیامدهای ناگواری را به ارمغان آورده که از جمله تأثیرات آن در دراز مدت می­توان به تضعیف نیروی دفاعی کشور، کاهش نیروهای جوانان و نخبه، برهم خوردن تعادل و تهدید مذهب شیعه اشاره کرد.

چالش­های روش شناختی و معرفتی در پژوهشهای موجود جمعیتی

فرزانه شکری

فروغ الصباح شجاع نوری

چکیده: همزمان با تحولات جمعیتی سریع در کشور، پژوهش­های مربوط به حوزه جمعیت رویکردهای متفاوتی داشته است. پژوهش حاضر به منظور مشخص شدن خلاءها و اشکالات روش شناختی تحقیقات در زمینه جمعیت، با روش فراتحلیلی به بررسی مطالعات مربوطه بین سالهای 1370-1390 در حیطه علوم انسانی پرداخته است. برای این منظور، 63 مقاله بررسی شد. نتایج فرا تحلیلی، نشان داد رویکرد 61/90 درصد کل مقالات مورد بررسی به افزایش جمعیت منفی است. همچنین، مطالعات از نظر روش تحقیق دارای اشکالات و نواقص متعددی می­باشند؛ از جمله: شیوه انجام تحقیق در 90/47 درصد مطالعات انجام شده روش اسنادی ـ کتابخانه­ای، 90/47 درصد مورد بررسی فاقد تکنیک نمونه­گیری، 63/50 درصد از مطالعات دارای میدان مطالعه نامشخص، 53/97 درصد مطالعات فاقد فرضیه یا سؤال، و 57/15 درصد مقالات فاقد تکنیک تجزیه و تحلیل بودند. با توجه به نتایج به دست آمده از پِژوهش، بجاست در زمینه افزایش یا کاهش جمعیت مطالعات وسیع با رعایت روش­شناختی تحقیق علمی صورت گیرد.

جستاری در دیدگاه­ها فرصت­ها و چالش­های جمعیتی بر روی شهرها با تأکید بر توسعه پایدار

یونش شاکری

چکیده: هدف تحقیق حاضر بررسی دیدگاه­های جمعیتی، فرصت­ها و چالش­های جمعیتی پیش روی شهر است؛ یعنی مسائلی که در راستای ارتباط منطقی جمعیت با شهرها مطرح می­باشد. برنامه­ریزان و مدیران شهری برای برنامه­ریزی در شهرها و خدمات­رسانی هرچه بهتر به شهروندان باید آنها را مد نظر قرار دهند. از یافته­های تحقیق حاضر می­توان به این موارد اشاره کرد: نظر خوش­بینانه به افزایش جمعیت در صورت آماده­سازی بسترهای لازم برای آن، توزیع مناسب فضایی جمعیت در سطح شهرها و برقراری عدالت اجتماعی در سطح شهرها، و افزایش جمعیت فعلی کشور به دلیل روند پیر شدن جمعیت کشور در سالهای آتی.

مقاله حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و یا استفاده از کتب، مقالات، گزارشات و اسناد به بررسی دیدگاه های مختلف جمعتی و فرصتهای و چالشهای جمعیتی آن بر روی محیط شهری پرداخته و در پایان برای رسیدن به شهرهای پایدار راهکارهایی ارائه نموده است.

بررسی عوامل مؤثر بر باوری با تکیه بر رویکردی چند سطحی

محمد شیری

طه نوراللهی

الهام رستمی

چکیده: کشور ایران در دهه­های اخیر تحولات چشم­گیری در زمینه تغییرات جمعیت تجربه نموده است. افزایش نرخ جمعیت به 3/9 درصد در دهه 1355-1365 و کاهش رشد جمعیت به 1/29 درصد در دوره 1385-1390 به خوبی این مهم را نشان می­دهد. تغییرات باروری مهم­ترین عامل تبیین کننده تغییرات رشد جمعیت بوده است. با توجه به تفاوت­های استانی باروری در ایران و نقش تعیین کننده تغییرات استانی در روند آتی باروری، بررسی ویژگیهای اجتماعی، اقتصادی منطقه­ای در تبیین باروری ضروری به نظر می­رسد. هدف اصلی این مقاله نقش و ویژگی­های استانی در تبیین باروری است.

به منظور نیل به این مقاله، روش تحلیل چند سطحی به کار گرفته شده است. داده­های مورد استفاده برگرفته از داده­های خام 2 درصدی سرشماری 1385 است که در دو سطح فردی و استانی طبقه­بندی شده اند. میانگین استانی تعداد و فرزندان زنده به دنیا آمده و میانگین سن زنان در معرض باروری به عنوان متغیرهای پیش­بینی سطح 2 و متغییرهای اشتغال، تحصیلات، سن و ساختار و خانواده به عنوان متغیرهای پیش­بینی سطح 1 مدل سازی شده­اند.

نتایج مبین این است که ویژگی­های سطح استانی، تأثیرات ثابت و تصادفی معناداری را در ضرایب رگرسیونی سطح فردی در تبیین باروری دارد، به گونه­ای که میانگین میزان باروری زنان از باروری استان و میانگین سن زنان در معرض باروری تأثیر پذیرند و همچنین نتایج گویای این مهم است که میزان تأثیر متغیر تحصیلات زنان بر باروری در استان­هایی که میانگین کل تعداد فرزندان زنده به دنیا آمده در سطح بالاتری قرار دارد به مراتب پایین­تر است.

سکولاریزاسون خانواده و تأثیر آن در کاهش جمعیت

 سید حامد عنوانی

چکیده: به موزات انقلابات علمی، با تغییر در مفاهیم خدا، حیات و انسان، اخلاقیات جدیدی تعریف می­شود که عنصر مشترک آن منش­ها، فقدان معنویت است. این جریان که نگرشی «سکولار» نام می­گیرد، الگویی از حیات را ارائه می­دهد که طبق آن،‌ ارتباط انسان­ها با یکدیگر بر اساس جلب منفعت شخصی رقم می­خورد. نزاع سکولاریسم با پایگاه زندگی بشر، یعنی خانواده، که به معنای سکولاریزیشن خانواده منجر می­گردد، از ایجاد انحراف در فلسفه وجودی خانواده آغاز می­شود و با تغییر جهت در اهداف تأسیس آن تا تغییر محتوایی در وظایف، رفتار و تکالیف اعضای خانواده پیش می­رود تا انسان­ها را به جدا زیستن از یکدیگر و زوج­ها را با جدا شدن و زنان را به استقلال اقتصادی و عاطفی مجاب کند؛ جریانی که سرانجام به تحدید نسل بشر خواهد انجامید. تحقیق حاضر به روش توصیفی ـ تحلیلی است و سعی دارد تا نشان دهد در این جریان با خارج شدن خانواده از سیر منطقی خود، ازدیاد نسل انسان­ها را با مخاطره روبه­رو کند.

بررسی آثار و پیامدهای رشد سریع جمعیت بر «مضیقه ازدواج» و تجرد دختران،

(تحلیلی بر تجرد قطعی دختران به مثابه یک مسئله اجتماعی؛ چالش­ها و راهکارها)

محمد رضا حسینی

چکیده: یکی از بارزترین تحولات جمعیتی کشور از سال 1370 به بعد، بالا رفتن سن ازدواج و افزایش تجرد بخصوص در بین دختران بوده است. این مسئله به بروز برخی تغییر و تحولات ساختاری به ویژه در حوزه فرهنگ و اجتماع منجر گشته و  همین موضوع، تحلیل و تبیین ابعاد این مسئله را به یک ضرورت تبدیل کرده است. پژوهش حاضر می­کوشد با روش تحلیلی و با تکیه بر آمار و اسناد و همچنین تحقیقات موجود، ضمن اشاره به برخی علل در بروز پدیده «مضیقه ازدواج» و تجرد دختران، برخی از مهمترین عوارض و پیامدهای سوء این پدیده را گزارش کند. نتایج نشان می­دهد که گرایش به استقلال اقتصادی، فشار برای ورود به دانشگاه و بازار کار، تضعیف پایبندی اخلاقی در روابط خانوادگی، گسترش روابط نامتعارف، گرایش به جرم و سوء مصرف مواد، بی­هویتی و بروز اختلالات روانی را می­توان از جمله عواقب احتمالی تجرد دختران برشمرد. در پایان نیز به برخی پیشنهادها و راهکارها برای کاهش عوارض و پیامدهای نامطلوب اشاره شده است.

صد و هشتاد و نهمین شماره ماهنامه معرفت (ویژه تغییرات جمعیتی)، در 136 صفحه با قیمت هزار تومان از سوی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی قدس سره الشریف منتشر و روانه بازار کتاب شده است./998/پ202/ق