مروری بر پنجمین شماره فصلنامه پژوهش‌های مهدوی

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا ـ پنجمین شماره فصلنامه علمی ـ تخصصی پژوهش‌های مهدوی به مدیر مسؤولی حجت الاسلام سیدمسعود پورسیدآقایی از سوی مؤسسه آینده روشن چاپ و منتشر شده است. 

در این شماره از فصلنامه پژوهش‌های مهدوی مقالات «کارکردهای اجتماعی نهاد امامت»، «گزارشی از توقیت ها در گستره تاریخ»، «تحلیل آیات و روایات مهدوی (2)»، «چشم انداز تربیت اجتماعی زنان در فرهنگ مهدویت»، «پاسخ به شبهاتی درباره نهاد وکالت»، «نگاهی راهبردی به سیاست گذاری فرهنگی مهدوی (مبتنی بر روایات)» و «شرق شناسی و مهدویت در برخی دایرة المعارف‌های بزرگ» را مطالعه می‌کنیم.

 کارکردهای اجتماعی نهاد امامت

سید محمدکاظم طباطبایی

 علی رضا بهرامی

چکیده: امامت، نهادی الهی است که تدبیر امور جامعه را با اتصال به منبع اصلی هدایت بر عهده دارد. کسب معرفت و فهم مصالح و مفاسد دین و دنیا، مسئله مهمی است که وجود حجت الهی در جامعه را ضروری می سازد. از سوی دیگر، نیاز و همراهی همیشگی بشر با عنصر هدایت، پرسش از وجود راهنما را تقویت می کند. نقش نهاد امامت در کنترل لغزش ها و انحراف ها کارکرد مهم دیگری است که روابط میان مؤمنان را تنظیم کرده و عقاید آنان و دین خدا را در میان مردم راهبری می کند. این نوشتار، به بررسی وجود و تاثیر کارکردهای نهاد امامت در جامعه پرداخته است.

گزارشی از توقیت ها در گستره تاریخ

احمد رنجبری حیدرباغی   

چکیده: از جمله آسیب های جدی جامعه مهدوی، تعیین وقت برای ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف است. در منابع مهدوی روایات متعددی درباره نکوهش تعیین وقت برای زمان ظهور امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف وجود دارد. به رغم این روایات و لحن شدید آن ها، برخی از توقیت ها در منابع یافت می شود. در مقاله حاضر، پس از مفهوم شناسی توقیت، آثار مخطوط مرتبط با این موضوع مورد توصیف قرار گرفته و گزارشی از تعیین کنندگان وقت ظهور و تاریخ های بیان شده تهیه شده است. در میان این وقت گزاران، اشخاصی چون محیی الدین عربی، صدرالدین قونوی، خواجه نصیر طوسی، شاه نعمت الله ولی، علامه مجلسی، ابن حجر هیثمی، جلال الدین سیوطی و... دیده می شوند. از آثار مهم در گزارش این توقیت ها می توان به جواهر القوانین اشاره کرد و چندین کتاب از جهان معاصر عرب نیز گزارش شده است. بخشی از نوشتار نیز به مستندات توقیت کنندگان (احادیث، علوم غریبه، کشف و شهود و اشعار) اختصاص دارد. حدیث ابولبید از امام باقرعلیه الاسلام از مهم ترین دستاویزهای موقتین در میان شیعیان و احادیث مربوط به پایان جهان و هزاره گرایانه بن مایه توقیت ها در بین برخی از اهل سنت است. بخش دیگری از این نوشتار نیز به انگیزه توقیت کنندگان و مواجهه بزرگان با توقیت ها اختصاص دارد. از آن جا که مستندات تعیین کنندگان زمان ظهور، متقن و یقین آور نیستند، نمی توان به توقیت ها اعتماد کرد. در این میان نباید از آثار مخرب توقیت در دین گریزی و القای ناامیدی و تخریب اندیشه والای مهدویت غافل بود.

تحلیل آیات و روایات مهدوی (2)

مهدی حسینیان قمی

چکیده: در روایات تفسیری، واژه «بقیة الله» در آیه مهدویِ «بَقِیَة اللَهِ خَیْرٌ لَکُمْ إِن کُنْتُمْ مُوْمِنِینَ» بر امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف و در برخی از روایات بر مطلق امام معصوم تطبیق داده شده است. این تفسیر و تطبیق در ابتدا با توجه به سیاق آیات در سوره هود، نامفهوم است، اما با اندکی دقت در آیه و روایات تفسیری آن و معنای لغوی «بقیه»، این تفسیر و تطبیق کاملا صحیح به نظر می رسد و پس از دقت و تامل، درستی این تفسیر روایی چنان جلوه می کند که حتی معنای عام «بقیه الله» که یک مصداق آن امام است را به فراموشی می سپارد و گویا واژه «بقیه الله» را درباره امام معصوم یا شخص حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف مطرح می کند.

چشم انداز تربیت اجتماعی زنان در فرهنگ مهدویت

حسن ملایی

چکیده: امروزه حضور زنان در میدان بزرگی به نام جامعه، از جمله مهم ترین موضوع های مورد توجه و اولویت بخش در بسیاری از گزینش ها و انتخاب ها در مسیر زندگی آنان به شمار می رود. در فرهنگ اصیل مهدوی نیز توجه به بعد اجتماعی زنان نه تنها مورد توجه است، بلکه برای این پدیده، با نگاه به آرمان های فرد و جامعه در عصر غیبت که از آن به آمادگی و زمینه سازی برای ظهور مهدی موعود علیه السلام تلقی می شود، تعریف، ضوابط و چارچوب خاصی به لحاظ روح تعالیم اسلامی در نظر گرفته شده است تا تربیت اجتماعی زن بر آن اساس صورت گیرد.

این نوشتار، ماهیت و چشم انداز تربیت اجتماعی زن از منظر این فرهنگ متعالی را با تکیه بر آموزه های مهدوی و به صورت توصیفی ـ تحلیلی بررسی می کند.

پاسخ به شبهاتی درباره نهاد وکالت

نصرت الله آیتی

چکیده: یکی از نویسندگان وهابی معاصر در کتابی با عنوان اصول مذهب الشیعة الامامیه؛ عرض و نقد ـ که در سال های اخیر نوشته شده و در محافل وهابیت شان والایی یافته ـ کوشیده است همه باورهای شیعه و از جمله اندیشه مهدویت را به نقد بکشد. مقاله پیش رو تلاشی برای پاسخ گویی به برخی از شبهاتی است که نویسنده یادشده درباره نهاد وکالت مطرح کرده است. وی مدعی شده است در آغاز پی ریزی این نهاد، ریاست آن بر عهده یک زن ـ مادر امام حسن عسکری علیه السلام ـ بود و همو اولین شخصی بود که به عنوان نایب امام مهدی علیه السلام رهبری شیعیان را بر عهده گرفت. سپس شیوخ شیعه به دلیل انکار تولد فرزندی برای امام حسن عسکری علیه السلام از سوی بیت آن امام، مجبور شدند نیابت را از بیت امام حسن عسکری علیه السلام خارج کنند و آن را به عثمان بن سعید بسپارند. در ادامه نویسنده یادشده مدعی شده است نایبان امام غایب، خود را معصوم می پنداشتند و برای خود حق تشریع قائل بودند، در حالی که چنین اعتقادی شرک است.

پاسخ ادعاهای مذکور این است که با مراجعه به همان منابعی که نویسنده مورد نظر به آن ها استناد کرده روشن می شود که به هیچ عنوان رهبری شیعه بر عهده مادر امام حسن عسکری علیه السلام نبوده است و او تنها در برهه ای از زمان در شهر مدینه، وکیل امام مهدی علیه السلام بوده است و در همان زمان، نیابت مطلق امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف بر عهده عثمان بن سعید ـ نخستین نایب خاص امام عصر ـ بوده است.

از آن چه گفته شد درمی یابیم که ادعای دوم نویسنده مورد نظر نیز باطل است؛ چرا که اساسا مادر امام حسن علیهما السلام هیچ گاه نایب امام زمان علیه السلام نبود تا بزرگان شیعه به سبب بروز مشکلات مجبور به انتقال قدرت به خارج از بیت امام حسن عیله السلام شوند و در نهایت با مراجعه به روایات اهل بیت علیهم السلام و سخنان اندیشه وران شیعه، روشن می شود که حق تشریعی ـ که قفاری به شیعه نسبت داده است ـ  طبق نظر شیعه نیز باطل و ناپذیرفتنی است.

نگاهی راهبردی به سیاست گذاری فرهنگی مهدوی (مبتنی بر روایات)

نجمه نجم

حسن ناصرخاکی

چکیده: چندی است مباحث مربوط به سیاست گذاری فرهنگی در نهادهای فرهنگی کشور و تلاش برای تدوین منشورهای مربوط به توسعه فرهنگ اسلامی، بیش از پیش مطرح است. مسئله اساسی در تدوین این سیاست ها، بهره گیری از الگوهای جامع و مطمئن فرهنگی است. بی شک تمسک به سیره اهل بیت، به ویژه بهره مندی از شیوه ها و راهبردهای حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف در ارتقای فرهنگی جامعه پس از ظهور، برای دوران انتظار راهگشاست؛ چرا که می توان با الگوگیری از راهبردهای فرهنگی معصومین علیهم السلام، از آن برای تقویت فرهنگ جامعه منتظر، بهره برد.

این نوشتار با روش توصیفی و با رویکرد تلفیقی مباحث سیاست گذاری و روایات ارائه شده است. بدین منظور با تکیه بر روایات و با نگاهی راهبردی و آینده پژوهانه، چشم انداز جامعه پس از ظهور، ماموریت های رهبر و کارگزاران در حکومت مهدوی و راهبردهای به کار رفته به منظور تعالی فرهنگی جامعه پس از ظهور ترسیم شده تا بتوان با توجه به مقتضیات زمانه در سیاست گذاری های فرهنگی جامعه امروز از آن ها استفاده کرد.

شرق شناسی و مهدویت در برخی دایرةالمعارف های بزرگ

خدامراد سلیمان

حمید سعادت

چکیده: مباحث مربوط به مهدی موعود عجل الله تعالی فرجه الشریف همواره باید مورد توجه اندیشمندان بوده و از منظرهای گوناگون بررسی شده است. به موازات تلاش ارزشمند دانشمندان مسلمان در تبیین صحیح آموزه های مهدوی، اسلام­شناسان غربی نیز ار این موضوع غافل نمانده و درباره این باور اصیل اسلامی به اظهار نظر پرداخته‌اند. بیشتر دیدگاه‌های مستشرقان و مهدی­پژوهان غربی، خواسته یا ناخواسته، از حقیقت حریم امامت و مهدویت را در پاسخگویی به شبهان مطرح شده طلب می‌کند. اما با وجود تلاش‌های انجام شده، روند نقد و بررسی مقالات و نوشته‌های اندیشمندان غربی، به ویژه آن‌چه در دایرةالمعارف‌های معتبر آمده، به کندی صورت پذیرفته است. نوشتار پیش‌رو، گام کوچکی در مسیر آشنایی با کلیاتی در این باره است.

گفتنی است پنجمین شماره پژوهش‌های مهدوی در 160 صفحه به قیمت دو هزار تومان از سوی مؤسسه آینده روشن چاپ و منتشر شده است./998/پ202/ق