از تربیت دینی تا تربیت سکولار

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، بیست و ششمین شماره فصلنامه علمی ـ پژوهشی مهدویت با عنوان مشرق موعود ویژه   تابستان 1392به مدیر مسؤولی سید مسعود پور آقای از سوی مؤسسه آینده روشن منتشر و روانه بازار نشر شده است.

در این شماره از فصلنامه مشرق موعود این مقالات را مطالعه می‌کنیم: «تربیت زمینه ساز عصر ظهور؛ اصول و الزامات »، «موانع تربیت زمینه ساز»، «راهکارهای تربیتی زمینه ساز ظهور؛ برگرفته از احادیث»، «تربیت حماسی، الگوی تربیت مهدوی»، «بررسی تحلیلی ـ نظری راهکارهای بهبود عملکرد نهادهای تربیتی جمهوری اسلامی ایران در تربیت زمینه ساز ظهور»، «تربیت دینی، تربیت زمینه ساز، تربیت سکولار » و « الگوی مفهومی ـ عملیاتی راه انداز راهبردهای تربیت مهدوی در نظام آموزشی کشور»

 تربیت زمینه ساز عصر ظهور؛ اصول و الزامات

سیداحمد رهنمایی    

چکیده: خداوند اراده فرمود دین مبین خود را بر همه ادیان برتری بخشد، گرچه این حقیقت کافران و مشرکان را خوش نیاید. او همچنین اراده فرمود بر مستضعفان منت گذارد و آنان را وارث زمین و زمان قرار دهد، گرچه این امر بر مستکبران جهان سخت و تنگ آید. افزون بر این، سنت حتمی و تردیدناپذیر الهی بر این تعلق گرفته که با ظهور حجتش، جهان را از عدل و قسط و احسان سرشار فرماید، پس از آن که از جور و ستم و جفا مالامال گردیده است. از آن گذشته، مشیت الهی بر این است که امور مزبور همگی به صورت عادی و از راه متعارف   و نه به طور مرموز یا اعجازگونه تحقق یابد.

بدیهی است جریان این سنت و تحقق آن مشیت در جهان، مستلزم فراهم آمدن شرایط و اوضاع و احوال مناسب و متناسبی است که فرجام خوشش فرج اسلام و مسلمانان، آن هم با ظهور سرورآفرین و بهجت افزای امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف خواهد بود. در همین راستا می‌توان گفت تربیت زمینه­ساز بیشترین سهم را در فراهم کردن آن شرایط و اوضاع مسرت زا و سرعت بخشیدن به تحقق این فرجام شیرین بر عهده دارد. تبیین اصول و الزامات چنین تربیتی دغدغه اصلی این نوشتار است. از این رو اموری همچون مقام و منزلت آخرین پیشوای الهی انسان و جهان، عدالت جهانی، برترین‌ها برای برترین پیشوای عصر و جهان در دوره آخرالزمان، رسالت خطیر نجات و سعادتمندی انسان، کمال نهایی بشر، تحولات شگرف فراروی انسان و جهان در عصر ظهور، حق تقوا، حق جهاد، تربیت زمینه ساز با الهام از زیارت عاشورا و جایگاه اراده و مشیت الهی در اثربخشی تربیت زمینه ساز، سرلوحه اندیشه و تدبیر برنامه ریزان، مجریان و متصدیان تربیت زمینه ساز قرار می‌گیرد. توجه به این امور اهمیت تربیت زمینه ساز را در نظر مربیان صدچندان می‌کند. از این مضامین بلند و حیاتی که به نوعی حد نصاب لازم در فرایند تربیت زمینه­ساز به شمار می‌روند، اصول و الزامات ده‌گانه فوق، با محوریت: 1. جایگاه امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف و رسالت جهانی ایشان، 2. هنگامه ظهور و تحولات چشم گیر و فراگیر، 3. مسؤولیت خطیر تربیت یافتگان عصر ظهور برای ورود به عصر ظهور، به روش توصیفی­ـ­تحلیلی و با رویکرد اسنادی قابل استنباط و استخراج هستند.

موانع تربیت زمینه ساز

سیدمحمد مرتضوی    

 چکیده: در اندیشه دینی پایان تاریخ، دوران استقرار عدالت و حاکمیت مستضعفان است که این تحول جهانی به دست حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف و یاران مخلص او انجام می‌گیرد. در روایات اسلامی از یاران مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف با ویژگی‌هایی یاد شده است، که تا این یاران یافت نشوند و خداوند نخواهد، آن حرکت آغاز نخواهد شد. به جز امام که معصوم و دارای عنایت ویژه خداوندی است، یاران او از بین همین انسان‌ها برمی خیزند.

نوشتار حاضر درباره موانع تربیت زمینه ساز چنین یارانی است که با تعریفی خاص از تربیت اسلامی و عوامل آن، از موانع تربیت زمینه ساز در حوزه افکار، گفتار و رفتار بحث می‌کند. همچنین با استناد به آیات و روایات اسلامی، در حوزه اندیشه و ارتباط با خداوند از کفر و شرک به عنوان دو مانع مهم، در حوزه ارتباط با امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف از نشناختن جایگاه حقوقی آن حضرت به عنوان مانعی مهم، و در ارتباط با خود از نداشتن بصیرت دینی به عنوان مانع مهم تربیت زمینه ساز یاد شده است.

در حوزه گفتار از بین موانع متعدد، به ده مانع اشاره شده است و در حوزه رفتار از تبعیت از هوای نفس، دلبستگی به دنیا، ضعف بینش اسلامی، ضعف ولایت پذیری   به عنوان موانع تربیت زمینه ساز یادشده است.

راهکارهای تربیتی زمینه ساز ظهور؛ برگرفته از احادیث

علی نقی فقیهی

 رضا جعفری هرندی

 حسن نجفی    

 چکیده: موضوع راهکارهای تربیتی زمینه ساز ظهور از دغدغه های مهم مکاتب فرهنگی، ادیان آسمانی و به ویژه دین اسلام است. هدف نوشتار حاضر، بررسی تعدادی از راهکارهای تربیتی است که در احادیث به صورت مستقیم یا غیرمستقیم به عنوان زمینه ساز ظهور پرفروغ مهدوی مطرح شده است. روش پژوهش، توصیفی­ـ­تحلیلی بوده و به منظور گردآوری داده های لازم برای نیل به اهداف پژوهش، منابع حدیثی موجود و مرتبط با راهکارهای تربیتی زمینه ساز ظهور با استفاده از فرم‌های فیش برداری از منابع جمع­آوری شده و با شیوه­های کیفی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. از راهکارهای تربیتی مورد تاکید در این پژوهش می‌توان به تمهید شرایط رشد شخصیت افراد، معرفی تجربیات و الگوهای برتر مهدوی، فرهنگ سازی مهدوی و آسیب شناسی با هدف آسیب­زدایی اشاره کرد.

تربیت حماسی، الگوی تربیت مهدوی

سیدمهدی موسوی    

چکیده: تنها الگوی تربیتی برای ساختن انسان منتظر و زمینه ساز ظهور، الگوی «تربیت حماسی» است. به عبارت دیگر تربیت حماسی، الگوی جامع تربیت مهدوی است؛ زیرا عصر غیبت، عصر ظهور بلاها و مشکلات است و هر کسی نمی‌تواند با ابتلائات بزرگ آخرالزمان روبه رو شود و کبریت احمر بماند، بلکه نیازمند الگویی ویژه و متفاوت است که بتواند ویژگی‌هایی که معصومان علیهم السلام برای مؤمنان عصر غیبت و یاران امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف بیان کرده‌اند را در بر بگیرد. از آن جا که صدر و ساقه آموزه مهدویت با حماسه و مجاهدت، صلابت و ایثار و شور و شعور گره خورده است، باید چگونگی انتظار، زمینه سازی ظهور و آمادگی برای درک حضور، بر اساس الگوی حماسه و حماسه­سازی شکل گیرد.

 بررسی تحلیلی‌ـ‌­ نظری راهکارهای بهبود عملکرد نهادهای تربیتی جمهوری اسلامی ایران در تربیت زمینه ساز ظهور

یوسف ادیب

اسکندر فتحی آذر

 اصغر ابراهیمی هرستانی    

چکیده: تربیت زمینه­ساز در اسلام، جایگاهی بسیار والا دارد. حکومت اسلامی همچون دیگر امور جامعه، مسئول این گونه تربیت، نیز هست. روایات متعدد از پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله وسلم  و ائمه اطهار عجل الله تعالی فرجه الشریف درباره وظایف منتظران و جایگاه آنان نزد خداوند، بیان­گر اهتمام آنان به تربیت زمینه ساز ظهور است.

پژوهش‌ها بر ضعف عملکرد نهادهای تربیتی در تربیت، با این رویکرد اذعان دارند. بر همین اساس، هدف این نوشتار، بررسی راهکارهای بهبود عملکرد نهادهای تربیتی جامعه در تربیت زمینه ساز ظهور، بر اساس نظریات محققان و صاحب نظران این حوزه است. در این نوشتار، پس از بررسی پژوهش‌های مربوط به این موضوع، با روش نظری‌ـ‌تحلیلی به پرسش‌هایی درباره راهکارهای نهادهای جامعه در تربیت زمینه‌ساز ظهور، روش‌های پیشنهادی برای عملی کردن راهکارها و میزان امکان عملی شدن آن‌ها پاسخ داده شده است.

تربیت دینی، تربیت زمینه ساز، تربیت سکولار

طیبه توسلی    

چکیده : در این نوشتار، مفاهیم، ریشه­های تاریخی و مؤلفه های تربیت دینی به عنوان تربیتی زمینه ساز برای دست­یابی به ایمان و ثمرات آن، و مقایسه این نوع تربیت با آموزه های سکولار برای شناخت بهتر چالش‌ها و آسیب‌ها بررسی می‌شود. از آن جا که در جامعه اسلامی ایران، آموزه و تربیت سکولار جایگاهی نداشته و ندارد، چندان هم شناخته شده نیست. معرفی تربیت سکولار و مقایسه آن با تربیت دینی به ویژه تربیت ساز با محوریت امام ـ که ریشه ای کهن در تاریخ و فرهنگ کشور ما دارد ـ مهم‌ترین هدفی است که در این نوشتار پی گرفته می‌شود.

روش تحقیق در این کار، مطالعه نظری ـ تطبیقی است که بررسی و نتیجه گیری مطالب، پایه­های اصلی آن را تشکیل می‌دهند. نتایج به دست آمده از تحقیق، بیان گر این حقیقت است که سکولاریسم و برخی تبعات آن مانند تربیت سکولار، ریشه در فرهنگ مغرب زمین دارند. اساساً تربیت سکولار بر آموزش و گسترش علوم تاکید دارد و در برنامه­های درسی خود، آموزش تعالیم دینی را نمی‌گنجاند. برعکس تربیت دینی در کشورهای اسلامی، به ویژه کشور ما ریشه های عمیق دارد و بین آموزش تعالیم دینی و علوم گوناگون مغایرتی نمی‌بیند. مقایسه بین مؤلفه‌ها و دستاوردهای این دو نوع تربیت، مقصد اصلی این نوشتار است.

الگوی مفهومی ـ عملیاتی راه انداز راهبردهای تربیت مهدوی در نظام آموزشی کشور

حسین بقایی

حمید میهمان‌دوست

 فاضل قهرمانی فرد

کامیار قهرمانی فرد    

چکیده:   پرداختن به تربیت الهی نوآموزان و فراگیران جامعه اسلامی اعم از کودکان، نوجوانان و جوانان و تلاش برای تحقق حیات طیبه و قرب الهی، همواره از دغدغه های نظام تعلیم و تربیت کشورمان بوده است. در این راستا از گذشته تا کنون گام‌هایی هرچند نمادین و نه چندان بنیادین در ابعاد گوناگون تربیت اسلامی، دینی و قرآنی برداشته شده است. روشن است که محور مشترک و تاکید قاطع ابعاد گوناگون تربیت الهی مبتنی آموزه های دینی و فقه شیعی، همانا کوشش برای تربیت انسان‌هایی موحد، پویا، امیدوار به آینده و منتظر مصلح جهانی است که ضمن دوری از اندیشه های پوچ‌گرایانه، در تکاپوی دستیابی به حیات طیبه و ساختن جامعه زمینه ساز و منتظر گام برمی دارند. در سال‌های اخیر با همت برنامه ریزان تربیتی و مسئولان فرهنگی کشورمان، به ویژه با تولید «سند تحول بنیادین آموزش و پرورش»، اقدامات برنامه­ای کلان و ریل گذاری اساسی در حوزه تربیت مهدوی فراگیران صورت گرفته است. اما لازم است برای تحقق اهداف برنامه‌ها و راه اندازی الگوی تربیت مهدوی، گام‌های اجرایی و عملیاتی مهمی برداشته شود که در این راستا، الگوی معرفی شده در پژوهش حاضر، با هدف شناسایی، تبیین و نهادینه ساختن راهبردهای عملیاتی تربیت مهدوی در حوزه های سه‌گانه مغزافزار، نرم افزار و سخت افزار نظام تعلیم و تربیت کشورمان ارائه شده است.

گفتنی است، بیست و ششمسن فصلنامه مشرق موعود با شمارگان 1000 نسخه  در 190 صحفه و با قیمت سه هزار تومان منتشر شده است./998/پ202/س