سناریوهای آخرالزمان و ظهور «جهان قلعه ای»
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، بیست و هفتمین شماره فصلنامه علمی ـ پژوهشی مهدویت با عنوان مشرق موعود ویژه با مدیر مسؤولی سید مسعود پور آقای از سوی مؤسسه آینده روشن منتشر و روانه بازار نشر شده است.
در این شماره از فصلنامه مشرق موعود این مقالات را مطالعه میکنیم: «طرح اندیشه مهدویت از امام علی علیه السلام تا امام سجاد علیه السلام»، « سناریوهای آخرالزمان و ظهور جهان قلعه ای به رهبری امریکا »، « بررسی برخی ادله روایی احمد بصری؛ یمانی دروغین»، «مقایسه نقش موعود باوری در ایجاد فرقه های نو در اسلام و مسیحیت (در دو قرن اخیر)»،
طرح اندیشه مهدویت از امام علی تا امام سجاد علیهما السلام
امیر غنوی
چکیده: این نوشتار تأملی است در چگونگی طرح آموزه های مهدویت از سوی ائمه علیهم السلام از زمان امیرالمؤمنین تا عصر حضرت سجاد علیه السلام. ارائه معارف مهدوی از سوی قرآن و اهل بیت علیهم السلام با توجه به اهداف کلی دعوت دینی، نیازهای مخاطبان عصر صدور و همچنین نیازهای شیعه در اعصار متأخر شکل گرفته است. بررسی محورهای مورد تاکید در این بیانات و تأمل در نسبت آنها با اهداف کلی و نیازهای هر عصر میتواند از یک سو طرح کلانی را نشان دهد که در این شکل از تعلیم و تربیت تعقیب شده است و از سوی دیگر، تأثیر تربیتی و اخلاقی هر یک از آموزه های مهدوی را نمایانتر کند.
این پژوهش بر تحلیل محتوایی روایات صادره از چهار امام نخستین شیعه تکیه دارد و میکوشد با توجه به شرایط عصر صدور، آثار آموزه های مهدوی بر شیعیان را معلوم کند. از این رو، با تعیین محورهای مورد تاکید در سخنان هر یک از معصومین علیهم السلام همراه با ارائه نمونه ای از آن و تأمل در نسبت این سخنان با شرایط مخاطبان، تلاش دارد به حکمت و جهت طرح هر یک از آموزهها دست یابد.
پیشتر در مقالهای از پیش فرضها و روشهای این تحقیق گفتوگو کردهایم. این مقاله، روشن گر این سخن است که تعلیم آموزه های مهدوی در این برهه از تاریخ ائمه علیهم السلام افزون بر ارائه معارف مهدوی و آخرالزمانی، به نکاتی مهم در تربیت مخاطبان توجه دارد و نوعی زمینه سازی برای جلوگیری از آفات بحث مهدویت و نیز انحرافات را متناسب با عصر ائمه نخستین دنبال میکند.
سناریوهای آخرالزمان و ظهور جهان قلعه ای به رهبری امریکا
سید وحید عقیلی
فواد حبیبی
چکیده: در نوشتار پیش رو، ابتدا سناریوهای اصلی درباره آینده جهان مطرح میشود، آن گاه با توجه به تداوم وضعیت موجود در سطح جهان، سناریوی «جهان قلعه ای» به عنوان محتملترین سرنوشت بشر تشریح و تبیین میگردد. در ادامه نقش ایالات متحده در حفظ هژمونی «سرمایه داری فاجعه» بررسی میشود و خواهیم دید که تداوم وضع موجود میتواند عامل سقوط در آستانه بربریت باشد. در نهایت نیز با تحلیل فیلمهای پرفروش و بحث برانگیزی چون 2012، آرماگدون و روز استقلال، نمایش این آخرالزمان جهان قلعهای را به مثابه ایماژی تلخ، اما روشن گر از آینده جهان در صورت به چالش نکشیدن هژمونی مذکور مورد واکاوی قرار خواهیم داد.
بررسی برخی ادله روایی احمد بصری؛ یمانی دروغین
مهدی یوسفیان
محمد شهبازیان
چکیده: هدف این نوشتار، بررسی برخی ادله روایی یکی از مدعیان نیابت، با عنوان احمد بن اسماعیل بصری است. این فرد خود را فرزند با واسطه امام مهدی علیهم السلام، رسول و زمینه ساز ظهور معرفی کرده و مدعی است پس از آن حضرت به حکومت و خلافت خواهد رسید.
وی کوشیده است با بهره گیری از روایات معصومین علیهم السلام ادعای خود را اثبات کند. همچنین مریدان این شخص ادعا دارند تمام بیانات و ادله او برگرفته از علم الهی وی بوده و امکان نقد هیچ یک از آنها وجود ندارد. اما پس از بررسی ادله مطرح شده، درمی یابیم که این فرد با تمسک به روایات غیرمستند، بهره گیری از منابع غیرعلمی، تقطیع روایات و تحریف معنا و دلالت آنها، قصد فریب مخاطبان خود را داشته است. نو بودن این جریان در ایران و احساس نیاز به تحلیلی علمی و برگرفته از منابع مورد اعتماد این گروه، موجب شد پس از معرفی این فرد و روش تبلیغاتی او، به نقد برخی از ادله رواییاش بپردازیم.
روش این نوشتار، توصیفی ـ تحلیلی است و آن چه به دست آمده، نسبتهای دروغ این فرد به ائمه علیهم السلام و سوء استفاده از نداشتن سواد حدیثی طرفدارانش است. همچنین تلاش شده با بررسی برخی از ادله مورد ادعا و با توجه به این که وصی و جانشین امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف باید از علم و عصمت برخوردار باشد، بطلان ادعای او اثبات شود.
مقایسه نقش موعود باوری در ایجاد فرقه های نو در اسلام و مسیحیت (در دو قرن اخیر)
مهراب صادق نیا
رضا کاظمی راد
چکیده: آخرالزمان فصل مشترک میان همه ادیان به شمار میرود و در تعالیم تمامی ادیان بزرگ از دوره ای به نام آخرالزمان یاد شده است. از جمله ویژگیهای مهم این دوره، ظهور منجی آخرالزمان است. آموزه ظهور موعود آخرالزمان به خصوص در دو دین اسلام و مسیحیت جایگاهی ویژه ای دارد. نظر به اهمیت این موضوع برای پیروان این ادیان و شوق و انتظار همیشگی آنان برای درک واقعه ظهور، همواره در طول تاریخ، افرادی از این رغبت عمومی سوء استفاده کرده و به نام منجی موعود به فرقه سازی دست زدهاند. از این رو در طول دو سده گذشته در هر دو دین اسلام و مسیحت، بسته به عوامل مختلف و البته با پیش فرض اعتقاد به ظهور منجی موعود، فرقه های گوناگونی شکل گرفتهاند. نکته درخور توجه در این مسئله، این است که عوامل و فاکتورهای مشترکی در دو دین مورد سوء استفاده رهبران فرقهها قرار گرفته است که بعضاً این فرقهها را تحت عامل مشترکی قرار میدهد.
در این نوشتار به بررسی عواملی میپردازیم که بر پایه ظهور منجی موعود، سبب پیدایش فرقه های متعدد در دو دین اسلام و مسیحیت شدهاند؛ عواملی همچون طرح ادعای منجی موعود بودن، ادعای نیابت از جانب شخص منجی، تاریخ پنداری برای ظهور و نقش شرایط اجتماعی در ظهور موعود. بدین منظور به سراغ فرقه های شیخیه، بابیه، بهاییت، قادیانیه و جنبش مهدی سودانی در اسلام و سه فرقه ادونتیسم، مورمونیسم و شاهدان یهوه در مسیحیت رفتهایم.
استخلاف و مهدویت
حسین الهی نژاد
چکیده: نوشتار پیش رو، با بیان مقدمه و مفهوم شناسی واژگان کلیدی همچون سنت، استخلاف و مهدویت آغاز میشود. بیان شاخصه های سنت الهی مانند قطعیت، ابدیت و تخلف ناپذیری، بخش بعدی نوشتار را به خود اختصاص داده است. تقسیم بندی سنتهای الهی به مطلق و مقید، اصلی و فرعی، و فردی و اجتماعی، بخش سوم بحث را تشکیل میدهد. در بخش چهارم به تبیین استخلاف و کیفیت رابطه آن با مهدویت پرداخته شده است و در ادامه به دلایل توجیهی ارتباط استخلاف با مهدویت ـ که مهمترین بحث این تحقیق است ـ توجه شده و مستندات این ارتباط از سه منظر آیات، روایات و عقل توجیه میشود؛ یعنی در بیان دلایل توجیهی ارتباط استخلاف با مهدویت، علاوه بر آیات و روایات پر شماری که در منابع دینی آمده، عقل و دلایل عقلی نیز به این مسأله ورود پیدا کرده و از منظر حکمت الهی به اثبات استخلاف و رابطه آن با مهدویت پرداخته است.
تحلیل روایی «ایستادن هنگام شنیدن لقب قائم»
خدامراد سلیمیان
چکیده: بیگمان سنتهای اجتماعی به ویژه در فرهنگ دینی، بر پایه برخی آموزهها شکل میگیرد. این آموزهها آن گاه که برخاسته از آیات نورانی قرآن و روایات معصومان علیهم السلام یا خرد انسانی باشد، دارای ارزش و اعتبار است، وگرنه اهمیت چندانی نخواهند داشت.
از آن جا که گویاترین و گستردهترین مستند در جزئیات معارف مهدویت روایات صادر شده از پیامبر و امامان معصوم علیهم السلام است، پژوهش و پرداختن اساسی به محتوای آنها بر فهم آموزه های موجود در آن افزوده، باورهای مهدوی را به ثبات و استواری میرساند.
در این نوشتار کوتاه، تلاش شد تا یکی از رفتارهای رایج جامعه شیعی مربوط به حضرت مهدی، یعنی ایستادن هنگام شنیدن لقب قائم را با توجه به روایات موجود بررسی کنیم. از این رو، با ردیابی عبور روایت از گاه صدور تا امروز که فراز و فرودهایی را پشت سر نهاده میتوان به حقایقی دست یافت.
بررسی علل و داوم غیبت امام زمان عجل الله تعالی فرجه تعالی الشریف در دوران شکوفایی دولتهای شیعی
نعمت الله صفری فروشانی
مجید احمدی کچایی
چکیده: در نیمه سده های سوم و چهارم هجری، شیعیان با دو مسئله اساسی روبه رو شدند؛ نخست شیعیان امامی از دیدار امام خویش محروم ماندند و جریان غیبت برای امامشان پدید آمد. در عرصه سیاسی نیز دولتهایی نوظهور در جهان اسلام به وجود آمدند که گرایش آشکاری به تشیع داشتند و بیشتر این دولتها بر این گمانه تکیه داشتند که باید باورهای شیعیان در عرصه اجتماعی حاکم شود؛ حتی برخی از آنان آشکارا مدعی امامت امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف بودند. به همین دلیل این گمانه تقویت میشد که با توجه به تحول پدید آمده، امام شیعیان به زودی ظهور خواهد کرد و زمام حکومت را به دست خواهد گرفت. این نظریه از آن رو بااهمیت است که از جمله شرایط ظهور آن حضرت، آماده بودن دولتها و ملتها ذکر شده است؛ امری که به ظاهر در آن زمان فراهم شده بود، اما آن بزرگوار ظهور نکردند.
از این رو، نوشتار حاضر در پی آن است که غایب شدن امام زمان را در عصری که پدیده ظهور دولتهای قدرتمند شیعی و گسترش فکری و جغرافیایی آنان در سراسر جهان اسلام رخ نموده را بررسی کند و به این مسئله بپردازد که چرا آن حضرت در آن زمان که به ظاهر همه شرایط به نفع شیعیان بود، از پس پرده غیبت خارج نشد. به همین دلیل لازم است ابتدا فضای سیاسی آن عصر ترسیم گردد و از چگونگی ظهور و افول دولتهای شیعی بحث شود، سپس روابط سیاسی و اجتماعی دولتهای شیعی با یکدیگر مورد بررسی قرار گرفته و به انگیزه رهبران این دولتها در چگونگی دست یابی آنان به قدرت اشاره خواهد شد. همچنین به این مهم خواهیم پرداخت که افزون بر تشتت آرای این دولتها نسبت به پدیده مهدویت، انگیزه این حکومتها نیز به طور عمده فرای مذهب بوده و باورمندی آنان به پدیده منجی بسیار کم رنگ بوده است.
گفتنی است، بیست و ششمسن فصلنامه مشرق موعود با شمارگان 1000 نسخه در 190 صحفه و با قیمت سه هزار تومان منتشر شده است./998/ن601/س