پژوهشگر حوزه علمیه قم مطرح کرد؛
حکمت متعالیه پویابخش فلسفه اسلامی
خبرگزاری رسا ـ نظریه حدوث جسمانی نفس در فلسفه ملاصدرا و ارزیابی آراء منتقدان اثر ابوالحسن غفاری است که با عنوان «حدوث جسمانی نفس» به عنوان کتاب سال حوزه در سال 92 برگزیده شد.
حجتالاسلام ابوالحسن غفاری، نظریهپرداز حدوث جسمانی نفس در فلسفه ملاصدرا و ارزیابی آراء منتقدان، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری رسا به تبیین تحقیق خود پرداخت که با عنوان «حدوث جسمانی نفس» در سال 92 و در پانزدهمین همایش کتاب سال حوزه به عنوان اثر برگزیده انتخاب شد.
مدیر گروه فلسفه پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در ابتدا با بیان این که حقیقت انسان جز نفس او و مکتسبات نظری و عملیاش نیست، گفت: اندیشهها، نیات و اعمال آدمی نمایانگر هویت او در همه نشئات وجودی است و قیامت عرصه ظهور و بروز کامل حقیقت انسان است.
وی، عشرت و نکبت، سرور و رنج، خوشبختی و شوربختی را نتیجه و رهآورد نفس انسان عنوان و اظهار کرد: معرفت و شناخت نفس، ویژگیها، چگونگی پیدایش آن و بقا و یا عدم بقای نفس و بسیاری از مسائل دیگر که در پیرامون نفس طرح و گفتوگو میشود از اهمیت زیادی برخوردار است.
حجتالاسلام غفاری غفلت از نفس و خود فراموشی را سبب خدا فراموشی دانست و تصریح کرد: اگرگوهر گرانبهای نفس به تاراج رود سرمایه حقیقی آدمی به تاراج رفته است؛ از اینرو شیخ الرئیس معرفت و علم النفس را مرقاه معرفت رب می داند و ملاصدرا آن را امّ الحکمة و اصل فضایل معرفی میکند.
وی در ادامه با اشاره به جایگاه مبحث نفس در میان علوم، متذکر شد: این علم بعد از علم توحید و معرفت حق تعالی و صفات و اسماء او شریف ترین معارف بوده و به تعبیر صدرالمتالهین کلید معرفت رستاخیز و مراتب آن و همواره مورد توجه متفکران قرارگرفته و تالیفات ارزشمندی در اینباره انجام است.
این استاد حوزه و دانشگاه بیان کرد: نوآوری ها و ابتکارات حکمای اسلامی در سایه تشویق و تحریض کتاب و سنت به مباحث عقلی صورت گرفته و در این میان تحولی که در حکمت متعالیه روی داد، آثار و نتایج شگرفی در نفس شناسی گذاشته است.
وی افزود: صدرالمتالهین تحلیل افلاطون، ارسطو، ابن سینا و شیخ اشراق و متکلمین را در باره نفس و چگونگی پیدایش آن قانع کننده ندانسته و پس از نقد نظریه قدم نفس و حدوث روحانی آن، به نظریه جدید وابتکاری "النفس جسمانیه الحدوث و روحانیه البقا" دست یافت.
حجتالاسلام غفاری خاطرنشان کرد: در سایه این نظریه علم النفس فلسفی متحول شده و بسیاری از مباحث علوم انسانی مانند روانشناسی، علوم تربیتی، معرفت شناسی، اخلاق و دیگر علوم مستقیم یا غیر مستقیم تحت تاثیر ره آوردهای نفس شناسی صدر المتالهین قرار گرفت.
عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی گفت: از سوی دیگر مسأله مرگ و معاد و بقای نفس و فرایند روحانی شدن امر جسمانی که یکی از مهمترین پرسشهای انسان بوده و در ادیان نیز بر آن تاکید شده است، با رویکرد صدرالمتالهین درباره نفس معنی و تفسیر دیگری مییابد.
فلسفه اسلامی با ظهور حکمت متعالیه همچنان در مسیر رشد و بالندگی
وی با بیان اینکه طرح نظریه حدوث جسمانی نفس نشان دهنده قوت و قدرت فلسفه اسلامی به ویژه فلسفه صدرایی در حل و فصل چالشها و معضلات فلسفی در جهان کنونی است، تأکید کرد: فلسفه اسلامی با ظهور حکمت متعالیه همچنان در رشد و بالندگی بوده، افزون براثبات توانایی خویش در مواجه با نحلههای فلسفی، گواهی گویا و شاهدی زنده بر بطلان ادعای غربیان مبنی بر توقف فلسفه اسلامی پس از ابن رشد است.
وی که روشی تبیینی، تحلیلی و انتقادی را برای پژوهش خود برگزیده است، یادآور شد: این تحقیق پس از مباحث مربوط به کلیات در دو بخش سامان یافته است، در مبحث کلیات مفهوم شناسی نفس، روح و واژه های مرتبط و سپس جایگاه علم النفس فلسفی در میان علوم و تطورات آن بررسی شده است.
حجتالاسلام غفاری خاطرنشان کرد: بخش اول پژوهش به بحث از دیدگاه حکمای قبل از صدرالمتالهین درباره نفس اختصاص دارد؛ این بخش شامل دو فصل است، در فصل نخست تصور متفکران مشرق زمین، یونان باستان، حکمای مشاء، اشراق درباره نفس بحث شده است و فصل دوم حدوث نفس از دیدگاه حکمای قبل از صدرالمتالهین را شامل میشود.
وی با اشاره به بخش دوم کتاب که به بحث از دیدگاه و نظریه ملاصدرا درباره نفس اختصاص دارد، افزود: این بخش چهار فصل را شامل میشود، در فصل اول مهمترین مبانی نظریه ملاصدرا شامل اصالت وجود، تشکیک وجود، حرکت جوهری و هویت تعلقی نفس بیان شده است.
مدیر گروه فلسفه پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی ادامه داد: پس از آن و در فصل دوم نظریه اختصاصی ملاصدرا درباره نفس تحلیل شده و مسأله وجود نفس پیش از بدن نیز بررسی شده و منتقدان ملاصدرا در این خصوص نیز معرفی و آرای آنان ارزیابی شده است.
وی گفت: فصل سوم به معرفی منتقدان نظریه ملاصدرا اختصاص دارد؛ این فصل و فصل بعدی از نوآوریهای این پژوهشاند؛ در این بخش منتقدان ملاصدرا درباره حدوث جسمانی نفس معرفی و نظرات آنان ارزیابی شده است.
حجتالاسلام غفاری با اشاره به فصل چهارم که به بیان نتایج و ثمرات نظریه حدوث جسمانی نفس اختصاص دارد، گفت: در این بخش امتیاز و ثمرات نظریه ملاصدرا تبیین شده و آثار و نتایج این نظریه در مسائلی همچون رابطه نفس و بدن، معاد جسمانی، تناسخ، تاثیر نظریه حدوث جسمانی نفس در طراحی نظامهای اخلاقی و تربیتی مورد بحث قرار گرفته است.
وی تصریح کرد: گرچه تحقیقات زیادی از سوی متفکران اسلامی و غربی درباره فلسفه صدرالمتألهین انجام شده است، امّا تحقیق درباره مساله حدوث نفس انسان از دیدگاه صدرالمتألهین و نقد و بررسی نظرات رقیب و بیان ابعاد و نتایج نظریه وی، کمتر مورد توجه واقع شده است.
میزان کامیابی ملاصدرا در اثبات نظریه حدوث جسمانی نفس
وی گفت: این نوشتار به دنبال تحلیل نظریه ملاصدرا و میزان کامیابی او در اثبات نظریه حدوث جسمانی نفس و معرفی منتقدان صدرالمتالهین و تحلیل نظریههای رقیب است که برای دستیابی به آن با اجتناب و دوری از به کاربردن عبارات دشوار و مغلق، ابتدا تحلیل و تبیین روشن و شفاف از نظریه حدوث جسمانی نفس و نظریههای رقیب ارائه میشود.
مدیر گروه فلسفه پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در پایان افزود: پس از تحلیل نظریه ملاصدرا و میزان کامیابی او در اثبات نظریه حدوث جسمانی نفس، منتقدان ملاصدرا درباره حدوث نفس معرفی میشوند و آثار و نتایج نظریه حدوث جسمانی نفس در عرصههای گوناگون تبیین میشود.
کتاب حدوث جسمانی نفس به قلم حجتالاسلام ابوالحسن غفاری در گروه فلسفه پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در 480 صفحه و قطع رقعی، با تیراژ هزار نسخه و با قیمت 15 هزار تومان منتشر شده است./920/ت301/س
ارسال نظرات