راههای فقهی رهایی از مخالفت با احکام شرع
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، رهایی از مخالفت با احکام شرع همواره مورد توجه متدینان بوده است. در متون فقهی راههایی برای این منظور مطرح و از آنها به حیلههای شرعی تعبیر شده است. از آنجا که حکم خدا قابل تغییر نیست راههایی از نظر فقه قابل پذیرشاند که موجب تغییر موضوع و در نتیجه تغییر حکم شوند. در اکثر ابواب فقهی راههایی برای رسیدن به این منظور بیان شده است.
کتاب راههای فقهی رهایی از مخالفت با احکام شرع از «مقدمه و فصلهای کلیات، جریان حیلههای شرعی در ابواب مختلف فقه، ربا و حیلههای ربا» گردآوری شده است.
در مقدمه این کتاب آمده است: «مراد از حیلههای شرعی، راههای مباح و مجازی است که برای رهایی از مخالفت با احکام شرع انتخاب میشود. این راهها کم و بیش بین پیروان ادیان آسمانی رایج بوده است. از آنجا که حکم خدا، قابل تغییر و تبدیل نیست، حیلههایی از نظر فقه اسلام مجاز هستند که حکم خدا را تغییر ندهند، بلکه موجب تغییر موضوع گردند.»
نویسنده در فصل اول مطالبی را در رابطه با «پیشینه حیله، معنای لغوی و اصطلاحی حیله، اقسام حیلههای شرعی، حیله و واژههای مترادف آن در قرآن، واژه حیله در قرآن، واژه مکر در قرآن، واژه خدعه در قرآن، واژه کید در قرآن، فرق حیله و امور مشابه و حکم حیله» آورده است.
نگارنده درباره پیشینه حیله نوشته است: «استفاده از حیلههای شرعی برای رهایی از مخالفت با احکام شرع، بین پیروان ادیان آسمانی پیشین رایج بوده است. در کهنترین و معتبرترین نص اسلامی، قرآن، مواردی از حیلههای شرعی رایج در ادیان پیشین نقل شده است. شماری از حیلههای شرعی بین پیروان ادیان آسمانی پیشین عبارت است از:
1ـ حیله در کفاره شکستن قسم، داستان حضرت ایوب علیهالسلام در سورههای انبیا و ص در روایات آمده است. 2ـ راه چاره حضرت ابراهیم علیهالسلام برای هدایت بتپرستان و رهایی از عقوبت اهانت به بتها 3ـ نقشه حضرت یوسف علیهالسلام برای موجه جلوهدادن نگهداشتن برادرش بنیامین نزد خود. 4ـ رفتار حضرت عبدالمطلب علیهالسلام به پیشنهاد بزرگان قریش، برای نجات فرزندش حضرت عبدالله علیهالسلام از قربانیشدن.»
عناوین «حیله در عبادات، حیله در باب طهارت، حیله در باب صوم، حیله در باب حج، حیله در باب خمس، حیله در باب زکات، حیله در باب حقوق، حیله در باب رضاع، حیله در باب شفعه، حیله در باب عقود، حیله در باب خرید و فروش کنیز، حیله در باب دَین، حیله در باب رهن، حیله در باب سبق و رمایه، حیله در باب شرکت، حیله در باب مزاعه، حیله در باب نکاح، حیله در باب وکالت، حیله در ضمانت و کفالت، حیله در عقد حواله، حیله در باب ایقاعات، حیله در باب طلاق و حیله در باب یمین» در فصل دوم این کتاب مورد بررسی قرار گرفته است.
فصل سوم موضوعات «پیشینه ربا، ربا در جهان، ربا در ادیان، معنای لغوی و اصطلاحی ربا، معنای لغوی ربا، استعمال ربا در قرآن در معنای لغوی آن، ربا در اصطلاح قرآن، ربا در اصطلاح فقیهان، ربای قرضی، حقیقت ربای قرضی، اشکال در حقیقت ربای قرضی، حقیقت ربای جاهلی، ربای معاملی، حقیقت ربای معاملی، ربای معاملی در روایات، تعریف ربای معاملی، حکم ربا، حکم ربا در قرآن، حکم ربا در روایات و خروج از حرمت ربا» را در خود جای داده است.
درباره تعریف ربای معاملی در این کتاب میخوانیم: «ربای معاملی عبارت است از دریافت زیادی در مبادلات دوکالای همجنسی که مکیل یا موزوناند. بنابر روایات و تعریفی که از روایات استفاده میشود، تحقق ربای معاملی سه شرط دارد: 1ـ همجنسبودن عوضین (اتحاد در جنس)، 2ـ مکیل و موزونبودن عوضین، 3ـ زیادی یک طرف نسبت به طرف دیگر.»
فصل چهارم به «پیشینه بحث حیلههای ربا، اشکالات عمومی وارد بر حیلهای ربا، حیلههای ربای معاملی، واسطه قراردادن کالای غیرهمجنس، هبه طرفینی، هبه زیادی، قرض و ابراء، صلح مقدار زائد، حیلههای ربای قرضی، بیع عینه، خرید و فروش یا هبه به شرط قرض، ضمیمه کردن، اخذ زیادی در برابر قرض، تبدیل عملیات قرض به غیر قرض، گرفتن زیادی در برابر تغییر مکان، تبدیل قرض به دین (خرید و فروش اسکناس)، تبدیل قرض به معامله و خرید و فروش ارزهای مختلف، گرفتن زیادی برای شخص دیگری غیر از قرضدهنده، پرداخت زیادی به عنوان حق بیمه دین، بیعالخیار و معامله سفته» پرداخته است.
علاقهمندان جهت تهیه این کتاب میتوانند با شماره تلفن 37832303 ـ 37744271 ـ 025 تماس بگیرند.
گفتنی است، کتاب راههای فقهی رهایی از مخالفت با احکام شرع تألیف محمدرضا فیاضی از سوی انتشارات مرکز فقهی ائمه اطهار علیهمالسلام در 400 صفحه قطع وزیری با تیراژ 1000 نسخه و به قیمت 18000 تومان به چاپ رسیده است./992/پ202/ق