تفاوت بنياد گرايي و سنت گرايي
به گزارش خبرنگار خبرگزاري رسا، «اسلام سنتي در دنياي متجدد» (Traditinal Islam in the Modern World) عنوان کتابي است مهم از سيد حسين نصر، که به تازگي و به همت محمد صالحي ترجمه شده است.
اين کتاب، كه بنابر کتاب شناسي آثار نويسنده به ترتيب زمان انتشار، سي و ششمين اثري است که از وي انتشار يافته، نخستين بار در سال 1987 از سوي دو انتشارات Routledge و Kegan Paul به طور همزمان در لندن و نيويورک، در 335 صفحه به چاپ رسيد.
«اسلام سنتي در دنياي متجدد» در سال هاي 1989، 1993 و 1994 به ترتيب به زبان هاي ترکي، فرانسوي و "بوسنيايي ـ صرب ـ کرواتي" ترجمه و چاپ شد، و اينک ترجمه فارسي آن در دسترس علاقه مندان قرار ميگيرد.
اين کتاب در بر دارنده يک مقدمه، يک پيشگفتار و هجده فصل است که در قالب پنج بخش با عناوين زير تنظيم شده است: «جوانبي از سنت اسلامي»، «اسلام سنتي و تجدد گرايي»، «سنت و تجدد گرايي (تنش هايي در حيطه هاي مختلف فرهنگي)»، «مفسران غربي سنت اسلامي» و «مؤخره (جهان اسلام: گرايش هاي کنوني، جريان هاي آينده)».
نويسنده، چنانکه در پيشگفتار کتاب مي گويد، اين کتاب را همچون ديگر آثار خود، «در پاسخ به نياز مبرم به شرح و تبيين اسلام سنتي» نگاشته است. او در برخي از کتاب هاي پيشين خود به بررسي«پاره اي از ديدگاه هاي اسلام سنتي، که در تقابل با دنياي متجدد قرار دارد»، پرداخته بود و در اين کتاب نيز «با تمرکز کامل تر حول محور تقابل ميان اسلام سنتي و مظاهر احياگرانه و "بنيادگرايانه" ي آن و پرداختن به مباحثي که براي جهان اسلام و براي فهم غرب از اسلام اهميت ويژه اي دارد» به اين کار ادامه داده است.
نصر در اين پيشگفتار تحت عنوان «اسلام سنتي چيست؟» با بيان اينکه ظهور پديده نو ظهور اسلام «بنيادگرايان» يا احياگرايانه در چند دهه گذشته، تفکيک دقيق ميان اسلام سنتي، تجدد گرايي و اسلام «بنيادگرايانه» (يا احياگرايانه) را ضروري ساخته، به ذکر پاره اي توضيحات پيرامون اصطلاح سنت (tradition)، به معنايي که سنت گرايان از اين واژه فهم مي کنند، مي پردازد و سپس وجوه تفاوت و تشابه سه ديدگاه ياد شده درباره قرآن، احاديث، شريعت، طريقت (عرفان و تصوف)، هنر، سياست، زندگي اجتماعي، اقتصاد، معرفت (knowledge)، علم تجربي (science) و تکنولوژي را مورد بررسي قرار مي دهد. به گفته وي «اسلام سنتي عليرغم حضور تجدد گرايي و بنياد گرايي نوظهور، کماکان به حيات خود ادامه مي دهد ... حتّا ميتوان گفت اسلام سنتي در طيّ چند دهه اخير در عرصه هاي معنوي، فکري و هنري به نوعي احيا شده، که البته به دليل جنجال رسانه هاي خبري و فقدان بصيرت بسياري از محققان علاقه مند به جهان اسلام، از نظرها دور مانده است.»
نويسنده سپس نصر در بخش اول کتاب به «بعضي از وجوه اساسي سنت اسلامي، که امروزه به طور گسترده اي مورد بحث است»، مي پردازد: «معناي باطني جهاد در اسلام»، «اخلاق کار در اسلام»، «وجوه مردانه و زنانه در منظر اسلامي» و «تشيع سنت در ايران عصر صفوي».
بخش سوم با عنوان «اسلام سنتي و تجدد گرايي»، شامل سه فصل به نامهاي «مروري بر وضعيت اسلام در جهان اسلامي معاصر»، «تأملاتي در باب اسلام و انديشه ي متجدد» و «ارزش و توسعه در جهان اسلامي معاصر» است، که مؤلّف در آنها «مستقيماً به کند و کاو در مسأله مواجهه اسلام سنتي با تجدد گرايي» مي پردازد.
نصر در بخش سوم کتاب، که داراي هفت فصل و مفصل ترين بخش کتاب است، «تنش هاي موجود ميان اسلام سنتي و تجدد گرايي در زمينه هاي مختلف فرهنگي» را مورد بررسي قرار داده است.
بخش چهارم کتاب به بحث درباره «سه تن از مفسران بي نظير اسلام در غرب، که سهم عمده اي در مطالعات اسلامي داشته اند»، اختصاص يافته است. اين سه تن عبارتند از لوئي ماسينيون، هانري کُربن و تيتوس بورکهارت، که به ترتيب کاتوليک، پروتستان و مسلمان هستند. نويسنده در مقدمه کتاب، هدف از نوشتن اين بخش را «نه تنها آشکار ساختن ارزش آثار اين سه محقق» بلکه نشان دادن اين مطلب دانسته است که «اسلام سنتي برخلاف تجدد گرايي و بنيادگرايي، داوري خود در مورد تحقيقات غربيان را، نه صرفاً بر اساس تمايزات جغرافيايي، بلکه بر پايه حقيقت بنا نهاده است.»
در بخش پاياني کتاب، که در واقع فصل هيجدهم است، نصر با بيان اين نکته که «بنا به نظراسلام، آينده از آن خداست و تنها او از آن آگاه است»، «موضوع بحث برانگيز آينده جهان اسلام و پيشبيني آن با نظر به گرايش هاي کنوني» را مورد توجه قرار داده است و «با وقوف کامل به عجز علوم و معارف بشري از درک مراحل دقيق بسط و ظهور اراده الاهي در تاريخ بشر»، اين مسأله را بررسي مي کند که «گرايش هاي موجود، در آينده نزديک احتمالاً چه سمت و سويي خواهند داشت» و البته در پايان مي افزايد که «خداوند اَعلم به امور است».
کتاب همچنين شامل يک واژه نامه انگليسي ـ فارسي و نمايه اعلام و موضوعات است که باعث استفاده بيشتر و بهتر از آن مي شود.
«اسلام سنتي در دنياي متجدد» زمستان 1386 در 543 صفحه، 5100 نسخه و به قيمت 5500 تومان از سوي «دفتر پژوهش و نشر سهروردي» منتشر شده است.
طاهري