گزارشي از همايش كتاب استاندارد
به گزارش خبرنگار خبرگزاري رسا، اولين همايش تخصصي کتاب استاندارد، روز گذشته، به همت انجمن قلم حوزه و کتاب سال حوزه، با حضور حجتالاسلام عماد، معاون پژوهش معاونت پژوهش حوزه علميه قم و شماري از نويسندگان و پژوهشگران حوزوي در قم برگزار شد.
محمد اسفندياري، مؤلف اثر «کتابپژوهي» و حجج اسلام رضا مختاري، رييس مؤسسه کتابشناسي شيعه، و سيد محمد کاظم شمس، مسؤول مؤسسه بوستان کتاب قم، در اين همايش به تبيين مؤلفههاي کتاب معيار و بررسي آسيبهاي فراروي بازار نشر پرداختند.
اسفندياري در ابتداي اين همايش گفت: انتشار کتاب در کشور ما بر پايه موازين فني و حرفهاي نيست؛ اگر هدف از استانداردسازي کالا، حمايت از حقوق مصرف کننده و ارتقاي کالا است، چرا کتاب و خواننده از آن محروم باشند.
وي در ادامه افزود: عدهاي دوست دارند بيشتر بنويسند و ميپندارند که بيشترنويسي به معناي بهترنويسي است.
مؤلف اثر«کتاب پژوهي» با بيان روايتي مبني بر اين که در آخرالزمان علم رختبرميبندد؛ اما نويسنده بسيار ميشود، تصريح کرد: امروزه شاهد پديده«آنارشيسم فرهنگي» و «ابتذال علمي» در عرصه انتشارات کتاب هستيم.
وي صداقت و صلاحيت را از مؤلفههاي تأليف کتاب دانست و اظهار داشت: استقبال مردم از کتابهاي ديني و گسترش صنعت چاپ و نشر سبب شده افرادي بدون صلاحيت وارد عرصه نشر و نوشتن کتابهاي ديني شوند.
اسفندياري در بخش ديگري از سخنانش ابراز داشت: اگر کسي کتاب شيخ عباس قمي را به نام محدث نوري چاپ کند و يا کتاب راغب اصفهاني را به نام ابوالفرج اصفهاني چاپ کند که اتفاق نيز افتاده است، جلوگيري نميشود.
وي راه گريز از اين آسيبها را تبيين مرزهاي انتشار کتاب و تعريف استاندارد کتاب و کتاب استاندارد برشمرد و افزود: اگر کتابي منتشر شود که هزار غلط چاپي داشته باشد، هيچ قانوني براي جلوگيري از آن وجود ندارد.
سردبير مجله شهاب تأکيد کرد: کتاب ضعيف و بازاري در همه جاي دنيا وجود دارد؛ اما در عرصه نشر آثار ديني، يک کتاب ضعيف ديني آسيب بزرگي بر اعتقادات مردم برجاي ميگذارد.
وي وجود آثار ضعيف بسيار را سبب تغيير ذائقه خواننده دانست و گفت: ذائقه علمي خواننده کتابهاي ديني تغيير کرده است؛ چون کتاب معيار تنزل پيدا کرد اگر روزي آثار شهيد مطهري در اوج بوده است؛ اما امروزه کتابهاي ضعيف ديني از چاپهاي پانزدهم هم گذر کردهاند و اين نشان از تغيير ذائقه خواننده امروزي است.
همچنين حسين عليزاده، کارشناس و مجري همايش کتاب استاندارد، به کار بردن واژه«معيار» را به جاي واژه لاتين«استاندارد» زيباتر دانست و در ادامه با بيان سؤالي از حجتالاسلام مختاري، تبيين شاخصهاي کتاب معيار را جويا شد.
حجتالاسلام مختاري در پاسخ به سؤال يادشده، اولين شرط کتاب معيار را اطلاع و اشراف در مسأله پژوهش دانست و گفت: اگر اصول و سير تحقيق در اثري ناديده گرفته شود به کتاب معيار نميتوان دست يافت، کتاب معيار بايد نتيجه پژوهشگرانه نويسنده باشد.
اين نويسنده و پژوهشگر حوزه علميه قم اظهار داشت: شرط اصلي براي پژوهشگر در خلق اثر معيار، نگاه و بررسي آثار پيشينيان است؛ وگرنه کتاب يک نويسنده با پژوهشهاي ناقص و نامطلوب همراه است؛ از اين رو پژوهش بدون تحقيق در آثار گذشتگان به معناي در جازدن و ايستايي است.
وي افزود: اگر انديشههاي ديگران بازخواني نشود نميتوان به نظريه جديدي دست يافت و چه بسا يک مؤلف، نظريه باطلشدهاي را در کتاب خويش درج کند.
رييس مؤسسه کتابشناسي شيعه بيان داشت: براي نمونه در موضوع رؤيت هلال ماه، هفتاد رساله وجود دارد؛ اما کسي آمده بدون نگاه و رجوع به اين آثار درباره رؤيت هلال ماه کتابي نوشته است و اين مسأله بسيار نگران کننده است.
حجتالاسلام مختاري دارا بودن تخصص را دومين شرط کتاب معيار خواند و تصريح کرد: تخصص درباره همان موضوعي که قلم ميزنيم، بسيار مهم است. گاهي اوقات برخي به ترجمه نهجالبلاغه و يا صحيفه سجاديه دست ميزنند در حالي که اهل فن نيستند.
وي در ادامه سخنانش درباره رواج نوشتار نادرست در كتابها به شدت انتقاد کرد و افزود: امروزه قبح نوشتههاي پر از غلط و نادرست از بين رفته است و کسي درست ننوشتن را بر خود عيب نميداند؛ حتي بر تصحيح آثار مغلوط خود همت نميگمارد که اين آسيبي جدي در مقوله نوشتن و نشر آن است.
استاد حوزه علميه قم در ادامه اين مطلب تصريح کرد: در هر نوشتهاي به ويژه کتابهاي چند جلدي و قطور وجود غلط، بسيار طبيعي است؛ همچون اين که علامه قزويني درباره لغتنامه دهخدا گفته بود که در اين کتاب چند جلدي و با اين حجم، وجود ده هزار غلط بخشيده است.
وي تأکيد کرد: اما کسي که اديب نيست نبايد به ترجمه بپردازد، همچنين انسانهاي کماطلاع از موضوعي، نبايد درباره آن اظهار نظر کنند؛ چون دارابودن ويژهگيهاي معمول يک نويسنده، ضروري است، اگر هر کسي در محدوده علم خود اظهار نظر کند، آنگاه شاهد مشکلات نشر نخواهيم بود.
حجتالاسلام مختاري رعايت انصاف و اخلاق علمي را از مؤلفههاي کتاب معيار عنوان کرد و بيان داشت: استاد شهيد مطهري در نقل نظريه مخالفان چنان نظريه را مطرح ميکرد گويا اينکه موافق آن نظريه است؛ در حالي که پس از نقل کامل نظريه، آن را نقد و بررسي ميکرد؛ از اين رو نويسنده نبايد براي پاسخگويي آسان به نظريات ديگران، در انتقال انديشههاي آنان کاهلي و کاستي صورت دهد.
وي ادامه داد: امروزه از بلاياي دنياي نشر، سرقت علمي است.
رييس مؤسسه کتابشناسي شيعه در پايان سخنانش گفت: از آسيبهاي معياربودن يک نوشته اين است که بسياري از اصطلاحات نشر تعريف نشده است. واژههايي همچون تأليف، تصنيف، گردآوري، به اهتمام، زير نظر، و به کوشش، هنوز تعريف دقيقي از آنها وجود ندارد.
در ادامه کارشناس و مجري اين همايش گفت: بسياري مي پندارند که دخالت دولت در معيار بودن کتاب، از توليد علم و فکر جلوگيري مي کند و عرصه تبادل اطلاعات محدود ميشود.
حجت الاسلام شمس نيز بيان داشت: متوليان کتاب کشور سالانه در دو نوبت درباره کتاب برنامه هايي دارند که برگزاري هفته کتاب و نمايشگاه بين المللي کتاب اين برنامه ها را تشکيل مي دهد؛ اما انتظار اين است که در مجامع خصوصي تر و تشکل هاي کوچکتر بايد کتاب و کتاب استاندارد بررسي شود.
مسؤول مؤسسه بوستان کتاب قم در ادامه افزود: تا ميتوانيم بايد معيارهاي کتاب را گسترش دهيم و آن را به مراکز و متوليان عرصه نشر يادآوري کنيم.
اين محقق حوزه علميه قم مخاطبشناسي و مخاطبمحوري را از مؤلفههاي مهم کتاب معيار دانست و اضافه کرد: سنجش نياز مخاطب و اولويت اين نياز در چاپ کتاب بسيار ضروري است.
وي تأکيد کرد: شکل بيان اثر و دارا بودن نثر معيار و همچنين ويرايش اثر در ساختار کتاب معيار نقش ويژهاي دارند.
حجت الاسلام شمس ابراز داشت: همچنين در اين ميان بايد به اقتصاد نشر و تأمين معيشت مؤلف و نويسنده توجه داشت.
وي در پيشنهادي مبني بر اين که صنعت نشر بايد خودکفا و مستقل باشد، اظهار داشت: صنعت نشر بايد از وابستگي خارج شود و اين هدف با راهاندازي تشکلها و سازماندهي آن امکان پذير است.
مسؤول مؤسسه بوستان کتاب قم در پايان سخنانش گفت: راهاندازي بانک اطلاعات از سوي معاونت پژوهش حوزه علميه قم ميتواند در راستاي نشر ديني و ارتقاي عرصه نشر راهگشا باشد.
همچنين اسفندياري در بخش ديگر همايش کتاب استاندارد گفت: وجود تاجران فرهنگي همان کساني که مکسب و مکتب را به هم آميختهاند، در اين ميان بسيار آسيبزا است؛ چون روش دفاع از دين را نميدانند و نميدانند چگونه دين را به مردم عرضه کنند، اينان به جاي عموميکردن فرهنگ و متون ديني، به عاميانهکردن متون و محتواي ديني دست زدهاند؛ در حالي که بين عموميکردن دانش و عاميانهکردن آن بسيار تفاوت است.
مؤلف کتاب«از عاشوراي حسين تا عاشوراي شيعه» بدعرضهکردن دين را کاري ضدديني خواند و تصريح کرد: مشهور است که اگر ميخواهيد حقيقتي را خراب کنيد با بدترين شيوه از آن دفاع کنيد.
وي بيان داشت: امروزه نخبگان و نويسندگان علمي، موضوعات خود را از مردم ميگيرند و در قالب نوشتار به آنها عرضه ميکنند؛ در واقع به دلخواه عوام مينويسند؛ از اين رو سطح علمي بيان گفتاري در منابر و سخنرانيها بالاتر از سطح بيان نوشتاري در جامعه است.
اين پژوهشگر حوزه علميه قم بر اهتمام به عناويني چون سوگندنامه نويسندگان، حقوق خواننده و مهمتر از همه نقد کتاب تأکيد کرد و اظهار داشت: در نقد بايد حرمت کتاب و صاحب اثر حفظ شود. نقد بايد اخلاقي باشد؛ و از سوي ديگر نقد سبب شود تا ناشران و نويسندگان بدانند که در اين بازار چشم ناظر و محتسبي نيز وجود دارد.
سردبير مجله شهاب در پايان سخنانش اضافه کرد: اگر در عرصه نشر ديني به کتاب معيار و اثر درخور دين توجه نشود، نسل جوان ما به کتابهاي معيارِ غريبه پناه ميبرند؛ از اين رو بايد کاري شود که نويسندگان ناکارآمد و ناآشنا با تخصصهاي ديني، قلم کنار بگذارند و پا در بازار نشر نگذارند.
در پايان اين همايش عبدالحسين طالعي، عضو هيأت علمي دانشگاه قم گفت: يکي از عوامل انحراف و ابتذال علمي، آلودگي اطلاعات است.
وي افزود: وجود آيين نامههاي ترفيع و سيطره کميت از آسيبهاي مهم عرصه نشر کتاب و تدوين مقالات علمي است.
گفتني است، همايش کتاب استاندارد درباره شناخت راهکارهاي استانداردسازي کتاب و شناسايي آسيبهاي موجود در بازار نشر بوده است که هفدهم بهمن، در ادامه سلسلهنشستهاي تخصصي انجمن قلم حوزه، در سالن همايش ساختمان انجمنهاي علمي حوزه علميه قم برگزار شد.