رهیافتی به شناخت دعا

از کارکردهای دوست داشتنی دعا، برگرداندن قضای الهی است. این مساله در بسیاری از روایات به روشنی بیان شده است. پیامبر خدا (ص) به انس بن مالک فرموده است:« یا انس اکثر من الدعاء فان الدعاء یرد القضاء المبرم1؛ ای انس، بسیار دعا کند، زیرا دعا{حتی} قضای حتمی را بر می گرداند».

عبادة بن صامت نقل می کند که پیامبر خدا در سایه حطیم(جایی میان رکن حجرالاسود و در کعبه) نشسته بود که شخصی آمد و گفت: ای پیامبر خدا، اموال ابو فلان در ساحل دریا، دچار حادثه شد و از بین رفت. پیامبر خدا فرمود:« هیچ مالی در خشکی و دریا تلف نشد مگر به سبب ندادن زکات.

 

پس، اموال خود را با دادن زکات، حفظ نمایید و بیمارانتان را با صدقه دادن، درمان کنید، و مصیبت های بلا را با دعا کردن از خود برانید که دعا برای آنچه نازل شده و آنچه نازل نشده ، سودمند است: آنچه نازل شده است برطرف می کند و از آنچه نازل نشده است، جلوگیری می کند2».

نیز امام کاظم (ع) فرموده است:« تا می توانید دعا کنید؛ زیرا خواندن خدا و درخواست از خداوند، بلایی را که قلم تقدیر و قضا بر آن رفته، اما هنوز امضا نشده است، بر می گرداند؛ در این صورت هر گاه به درگاه خداوند دعا شود و برگرداندن آن بلا درخواست گردد، آن را بر می گرداند3».

زندگانی آدمی با بلاهای فراوان همراه است. مهم آن است که انسان در برابر بلاها و آزمایش ها صبور باشد و از امتحان الهی سربلند بیرون آید؛ اما آنچه برای دفع بلا سودمند است، دعاست؛ همانگونه که پیامبر گرامی اسلام (ص) فرموده است:« ادفعوا امواج البلاء بالدعاء4؛ موج های بلا را با دعا برگردانید».

نیز بر طبق روایات، آن هنگام که دعا کم یا فراموش شود، بلا نازل می شود. در حدیثی از پیامبر گرامی اسلام حضرت محمد (ص) آمده است: « و هر گاه درمیان امت من، ده خصلت پدیدار گردد ،خداوند آنان را به ده چیز مجازات می کند». گفته شد: آنها چیست، ای پیامبر خدا؟ فرمود: « هر گاه دعا کم کنند، بلا نازل می شود...5».

این حقیقت شگرف در سخن مولای متقیان امیرالمومنان علی (ع) چنین آمده است:« هیچ نعمت و خرمی زندگی ای به زوال نیامد، مگر به سبب گناهانی که صاحبانش مرتکب شدند. خداوند، هر گز به بندگان ستم نمی کند. اگر با دعا و توبه به استقبالش می رفتند، آن نعمت ها و خوشیها به زوال نمی آمدند، و اگر زمانی که عذاب ها برایشان فرود آمد و نعمت هایشان گرفته شد با خلوص نیت به خداوند پناه می بردند و سستی و زیاده روی {و ستم برخویشتن} نمی کردند، بی گمان خداوند، تباهی های آ«ان را به سامان می آورد و نعمت ها را به ایشان باز می گرداند6».

داستان عذاب قوم یونس (ع) داستان شگفتی است. در بسیاری از روایات ما به مساله برگرداندن عذاب از قوم یونس (ع) به سبب دعا اشاره شده است. در روایتی از امام صادق (ع) آمده است:« خداوند، عذاب را تنها از قوم یونس (ع) برگرداند.... زیرا در آن روز که عذاب برایشان فرود آمد، آن مرد دانا به آنان گفت: ای قوم من! به خدا پناه ببرید، شاید بر شما رحم آورد و عذاب را از شما بازگرداند.

مردم گفتند: چه کنیم؟ گفت: همگی فراهم آیید و به بیابان بروید و زنان و کودکان و اشتران و بچه هایشان ، گاو ها و گوساله هایشان، گوسپندان و بره ها یشان را از هم جدا سازید. سپس گریه و دعا کنید. مردم رفتند و چنین کردند و فغان و مویه سر دادند. پس خداوند برایشان رحمت آورد و عذاب را از آنان برگرداند و آن را بر کوهها پراکند7».
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1. کنزالعمال، ج2ف ص69، ح3161
2. کنزالعمال، ج6،ص525، ح16833
3. کافی، ج2،ص470، ح8؛ فلاح السائل، ص74، ح9
4. قرب الاسناد، ص117،ح410؛ بحارالانوار، ج93، ص288،ح3
5. جامع الاخبار، ص509، ح1420
6. خصال،ص624،ح10؛ تحف العقول، ص114
7. تفسیر قمی، ج1، ص317؛ بحارالانوار، ج14، ص380، ح2