سخن پایانی

رهیافتی به شناخت دعا

سخن آخر همان سخن نخست است:

دعا دریای مواج و خروشانی است که آدمی با نظاره اش شگفت زده می شود. نگاه انسان باید به دعا بسی عمیق تر و پر رنگ تر باشد و نباید از فلسفه دعا و ذکر غافل شد. دعا سفره گسترده ای است که اهل آسمان بر روی زمینیان گشوده اند و راه تسلط بر سرنوشت خود را فراهم آورده اند و با آن بنده را از کبر و غرور و سستی و خداگریزی رهانیده اند.

درباره استجابت دعا نیز باید با درنگ بیشتری مساله را بررسی کرد. در حدیثی از پیامبر خدا می خوانیم: « هیچ مومنی نیست که دعایی کند، مگر آنکه دعایش مستجاب می شود. اگر در دنیا به او داده نشد، در آخرت به او داده می شود1».

نیز پیامبر خدا فرموده است:« هرگاه خداوند بخواهد بنده ای از بندگانش را خالص گرداند، باران بلا را فرو می ریزد و سیلاب بلا را بر او جاری می سازد. (بنده مخلص) هر گاه دعا کند، فرشتگان می گویند: صدایی آشناست؛ و جبرئیل می گوید: پروردگارا، بنده ات فلانی است که تو را می خواند. پس اجابتش فرما. خداوند تبارک و تعالی می فرماید: دوست دارم صدایش را بشنوم. پس هرگاه بگوید: ای پروردگار من، خداوند می فرماید: بله بنده من! هر چیزی از من بخواهی به یکی از سه شکل برایت مستجاب می کنم؛ یا آنچه را از من می خواهی، در همین دنیا به تو می دهم، یا بهتر از آن را برای آخرتت ذخیره می کنم و یا به همان مقدار بلا را از تو دفع می کنم2».

آنچه در پیش آمد، بسیاری از شبهات را از ذهن می زداید و غبار وهم و ناامیدی را از صفحه دل پاک می سازد. آری، بنده مومن هیچ گاه نباید ناامید باشد و از خدای خویش ناخشنود گردد. چنانچه خداوند حاجت او را برآورد، به عهده خویش در اجابت وفا کرده است و چنانچه حاجت او را برنیاورد، باز به عهد خویش در اجابت وفا کرده است.

اجابت مقوله ای فراتر از برآوردن حاجت است. چنانچه به ظاهر حاجت فرد برآورده نشود به معنای عدم اجابت نیست ؛ بلکه پروردگار، صلاح کار بنده خودرا در چیز دیگری دیده یا آنکه قصد داشته بهتر از آن را در قیامت به او عطا کند.

بنابراین مقوله دعا را باید با دید گسترده تری نگریست و از عوام گرایی و عوام ذهنی در آن جلوگیری کرد. به امید آن روز که جامعه ما با مفاهیم دعا انس بگیرد و اجابت پروردگار را برای خود رقم بزند.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. نهج الدعاء، ج1، ص499
2. همان