قم در قحطی بزرگ 1288 قمری

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، کتاب قم در قحطی بزرگ 1288 قمری پژوهشی است از متن گسترش یافته و تجدید نظر شده رساله «وقایع قحط در یک هزار و دویست و هشتاد و هشت» که توسط میرزا علی اکبر فیض نوشته شده است.

قحطی بزرگی که در سال 1288 قمری روی دارد آثار ویرانگری در شهر قم باقی گذاشت. آن زمان یک نویسنده محلی با نام میرزا علی اکبر فیض رساله ای با نام وقایع سال قحط در یک هزار و دویست و هشتاد و هشتاد نگاشت که نسخه ای از آن در کتابخانه مرعشی نگهداری می شود. آقای گرنی مقاله ای در باره این رساله در گنجینه شهاب (3: 131 – 200) نوشتند که اندکی مبسوط تر در این کتاب درج شده است.

 

کتاب حاضر متن اصلی رساله فیض و چندین پیوست و تحلیل این رساله را در بر می گیرد. بخش تحلیلی خود به چند قسمت تقسیم شده است. در نخستین قسمت، فضای فرهنگی قم در عهد ناصر الدین شاه و آثار مورخان عمده قمی مورد بحث قرار گرفته اند. سپس کوشش شده تا روشن شود که چرا علی اکبر فیض با معاصران خود تفاوت دارد و چگونه درصدد برامد تا رساله ای چنین غیر معمول را تالیف کند.

در اخرین قسمت بخش اول این تحلیل، تاثیر دراز مدت قحطی ارزیابی شده و مراحل بهبود آهسته و تدریجی اوضاع در شهر و منطقه طی دهه های بعدی، توضیح داده شده است.

بخش دوم این کتاب، متن رساله فیض همراه با توضیحات و سه ضمیمه ونیز جدولی از تعداد در گذشتگان در اثر قتل و یا آدمخواری را در بر می گیرد.

در پیوست یک فهرستی از منابع دست اول ایرانی هماره با توضیحاتی درباره آنها آورده شده است.

در پیوست دوم، بررسی منابع دست اول اروپایی عرضه شده در سومین پیوست در برگیرنده مطلبی درباره دیدگاه مورخان معاصر در زمینه این قحطی است.

در گزیده ای از این کتاب آمده است: «فیض نیز مانند هرکس دیگری نسبت به شایعات پخش شده خوش باور بود و بدون شک از وحشت و هراسی که شهر را فراگرفته بود، آگاهی داشت، ولی آن مطالب را به عمد، جهت فریب دادن ننوشته و یا خود، این رویدادها را سرهم نکرده است، بلکه فقط چیزهایی را که از دیگران شنیده بود، نقل می کند. برخی دلایل قوی است، ولی بیشتر آنها اگر تخیلی نباشند، حدسی است. احتمالا پاره ای اغراق گویی در تعدد آدمخوری ، مقدار گوشت انسانی ذخیره یا مخفی شده و یا کباب شده در منقل زیر کرسی، وجود داشت.»

کتاب قم در قحطی بزرگ 1288 قمری تالیف جان گرنی و منصور گل صفت در 226 صفحه و با شمارگان 1000 نسخه برای نخستین بار از سوی انتشارات کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی(ره) منتشر شده است./ن601