آسیب شناسی سیاسی روحانیت و قدرت تبیین شد

دکتر عبدالوهاب فراتی، عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری رسا به تبیین طرح پژوهشی آسیب شناسی سیاسی روحانیت و قدرت پرداخت و گفت: روحانیت پس از سه دهه تجربه مشارکت در ارکان حکومتی، تحولات مهمی را پشت سر گذاشته که لازم است به مطالعه آسیب‌ها و پیامدهای فراروی روحانیت پرداخته شود.

وی افزود: روحانیت در سال‌های پیش از انقلاب همواره در امور سیاسی مشارکت کرده و تعاملاتی نیز با نظام سیاسی و قدرت سیاسی داشته است، اما هیچ‌گاه به اندازه آنچه پس از انقلاب اتفاق افتاد، در ارکان حکومتی مشارکت نکرده و این پدیده جدیدی بود که در ذیل و سایه انقلاب اسلامی اتفاق افتاد.

عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی یادآور شد: حضرت امام خمینی‌(ره) در سال‌های قبل از انقلاب با دفاع از نظریه ولایت فقیه آن را به عنوان نظام بدیل برای سلطنت پهلوی و اصل نظام شاهنشاهی مطرح کرد.

فراتی با بیان این‌که در نظریه ولایت فقیه، ولی فقیه تنها کسی بود که در مدل پیشنهادی حضرت امام خمینی‌(ره) مشارکت می کرد، گفت: حضرت امام خمینی‌(ره) در نظریه ولایت فقیه سخن صریحی از حضور روحانیان و مشارکت آنان در ارکان حکومتی نکرده است و آن به دلیل وضعیت نظام آموزشی حوزویان بود.

وی اضافه کرد: در کتاب ولی فقیه پاسخ به این پرسش که آیا غیر از ولی فقیه، سایر روحانیان هم در قدرت مشارکت می کنند یا خیر، مسکوت مانده است.

عضو گروه سیاست پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی ابراز داشت: زمانی که انقلاب اسلامی به پیروزی رسید، ابتدا قدرت به افراد مکلا و نیروهای ملی مذهبی واگذارده شد اما پس از بروز مشکلاتی در این زمینه، امام راحل‌(ره) بنا به ضرورت های سیاسی و اجتماعی، روحانیان را به قدرت دعوت و بخشی از ارکان حکومتی را به آنها واگذار کرد.

فراتی با بیان این‌که لازم است بین شئونات صنفی روحانیت و ورود روحانیت به ارکان حکومت و دولت تمایز گذاشته شود، گفت: روحانیت از این نظر که نائبان امام زمان(عج) در عصر غیبت هستند و وظایف امام معصوم را در کلیت عصر غیبت جریان می بخشند دارای یک سری شئوناتی هستند که به صورت واجب کفایی و عینی متوجه آنها است.

وی تصریح کرد: بحث در مورد ورود روحانیت به قدرت ناظر به این شئونات نیست هرچند ممکن است این شئونات آفت‌ها و پیامدهایی را فراروی روحانیت قرار دهد اما بیشتر مربوط به پست‌های سازمانی و دولتی است که روحانیان فارغ از آن شئونات صنفی خود در دولت جمهوری اسلامی پذیرفته‌اند.

عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی خاطرنشان کرد: امام خمینی‌(ره) در صحیفه نور، بیش از دویست حکم انتسابی برای روحانیان آورده است که اغلب مربوط به شئونات صنفی روحانیت است که به صورت واجب عینی و کفایی متوجه قشر روحانیان است.

دکتر فراتی با طرح این سؤال که آیا تصدی‌گری روحانیت در عرصه قدرت جزو وظایف روحانیت به حساب می آید یا نه؟ بیان داشت: روحانیت نسبت به پذیرش شئونات صنفی خود وظیفه‌مند است، اما آیا نسبت به پذیرش پست‌های دولتی و مشارکت در ارکان حکومت وظیفه ای دارد یا خیر، به صورت تفصیلی در این پژوهش مورد مطالعه درون دینی و برون دینی قرار گرفته است.

وی ابراز داشت: اکنون روحانیت به گفته متفکران غربی و داخلی، قدرتمندترین و تاریخی‌ترین نهاد مدنی در جامعه شیعی و ایرانی است و کارکردها و وظایف مهم و پیچیده‌ای را در تاریخ انجام داده است که بررسی پیامدهای منفی و مثبت این حضور ضروری است.

عضو گروه سیاست پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با بیان این‌که در بخش پیامدهای منفی که از آن به پاتولوژی یا آسیب شناسی حضور روحانیت در قدرت تعبیر شده است که در سه بخش ابتدایی تأثیرات قدرت بر کارکرد، سازمان و مدنیت روحانیت مورد مطالعه قرار گرفته و در بخش چهارم نیز پیامدهای مثبت و منفی ورود روحانیت در سیستم سیاسی بررسی شده است.

فراتی تصریح کرد: در نهایت الگویی از تعامل روحانیت با دولت اسلامی یا نظام سیاسی و یا حکومت شرعی با توجه به آرای حضرت امام خمینی‌(ره) ترسیم شده که قلمرو و حدود تعامل روحانیت و ورود او در ارکان حکومت را با اشاره به آسیب‌هایی که حضرت امام خمینی‌(ره) فرموده‌اند در بر می گیرد./920/ت302/ع