«امّی» بودن پیامبر؛ از مفهومشناسی تا دلیل قرآنی
اصغر طهماسبی بلداجی در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری رسا در چهارمحال و بختیاری با تبریک بعثت پیامبر گرامی اسلام حضرت محمد مصطفی (ص) و در پاسخ به پرسشی مبنی بر صفت امّی بودن حضرت به مفهوم این واژه پرداخت و اظهار کرد: واژه امّی در لغت درباره کسی که بر اصل خلقت از مادر باقی مانده و نوشتن نمیداند، همچنین درباره کسی که نمینویسد و فرد نادان و کمسخن به کار میرود.
عضو هیئت علمی گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه شهرکرد ادامه داد: راغب اصفهانی در مفردات قائل است که امّی از ریشه «امّیه» به معنای «اندکی معرفت» گرفته شده و امّیون کسانی هستند کتاب خواندن نمیدانند، مگر اینکه کتاب بر آنها خوانده شود. امّیون در قرآن کریم به کسانی گفته میشود که از عربهای مشرک باشند و کتاب آسمانی ندارند.
طهماسبی در خصوص تعریف طبرسی از واژه امّی، بیان کرد: وی مینویسد: امّی کسی است که ناآشنا به نوشتن باشد، چنین فردی را به یکی از این چند دلیل امّی مینامند: نخست آنکه از «امت» به معنی خلقت گرفته شده و به کسی اطلاق میشود که بر خلقت و طبیعت اصلی خود باقی بماند. دوم، مأخوذ از امت به معنای جماعت است یعنی فردی که مانند توده مردم با نوشتن سر و کار ندارد و سوم، برگرفته از «ام» و اشاره به کسی است که به همان حالت و طبیعت که از مادر زاییده شده، بماند.
امّی بودن پیامبر (ص) به چه معناست
این قرآنپژوه تأکید کرد: با این توضیحات متوجه میشویم اقرب قریب به اتفاق اندیشمندان واژه امی را به معنای کسی که نمیتواند بخواند و بنویسد معنا کردهاند که بین تعریف لغوی و مفهوم اصطلاحی آن رابطه دوسویه وجود دارد یعنی همان شخصی که بر اصل ولادت از مادر و طبیعت خویش باقی مانده و نتوانسته چیزی اکتسابی را کسب کند و به دست آورد.
طهماسبی اظهار کرد: امّی بودن پیامبر (ص) در معارف قرآنی و روایی تصریح شده و مفهوم آن، عدم خواندن و نوشتن ایشان است که اندیشمندان اسلامی نیز بر این نکته که حضرت قبل از بعثت نه میخواند و نه مینوشت و نزد هیچ معلمی هم تعلیم ندید، متفقالقول هستند.
عضو هیئت علمی گروه قرآن و حدیث دانشگاه شهرکرد با ذکر اینکه قرآن کریم توسط انسانی که تا قبل از بعثت نه میخواند و نه مینوشت به انسانها ابلاغ شد، ادامه داد: اعجاز قرآن را زمانی درک میکنیم که به تصریح خودش، کسی قادر به آوردن آیهای از آن نخواهد بود و اعجاز بالاتر آنکه این کتاب آسمانی پرمضمون از سوی انسانی بر زمینیان منتقل شد که نزد هیچ معلمی تعلیم ندیده است.
طهماسبی بیان کرد: خداوند متعال علوم اولین و آخرین را به رسولش عطا کرد و حقایقی به ایشان تعلیم داد که هیچ بشری نیاموخته است. یعنی پیامبری که خط و نوشتن را نمیدانست را به اذن خداوند دارای قدرت شگرف فهم حقایق شد.
چرایی امی بودن پیامبر (ص) از نگاه قرآن
این نویسنده و پژوهشگر قرآنی تصریح کرد: بر طبق نص صریح قرآن در آیه «وَمَا كُنْتَ تَتْلُو مِنْ قَبْلِهِ مِنْ كِتَابٍ وَلَا تَخُطُّهُ بِيَمِينِكَ ۖ إِذًا لَارْتَابَ الْمُبْطِلُونَ» (عنکبوت/۴۸)، پیامبر (ص) قبل و حتی بعد از بعثت نخواند و ننوشت تا هر گونه شبههافکنی منکران رسالت ایشان ابطال شود. حضرت اگر خواندن و نوشتن میدانستند، متهم میشدند که کتابهای گذشتگان را مطالعه کرده است.
طهماسبی تأکید کرد: روایات در زمینه خواندن و نوشتن پیامبر (ص) مختلف است، برخی روایات البته خواندن بعد از بعثت را برای پیامبر (ص) تایید میکنند و برخی دیگر توانایی بر خواندن و نوشتن را برای ایشان بیان میکنند.
وی با یادآوری اینکه میان خواندن و نوشتن پیامبر (ص) و توانایی بر خواندن و نوشتن باید تفکیک قائل شویم و مراد از خواندن، خواندن از روی قرآن نیست، گفت: ایشان به عنایت الهی توانایی تام بر خواندن و نوشتن داشتند اما به امر الهی نخواندند و ننوشتند تا راه بر شبههافکنی معاندان دین بسته شود.