صفوی:
انیمه فقط کارتون کودکانه نیست؛ ژانرهای پیچیده و فلسفی دارد
فعال رسانهای و طراح انیمیشن، در نشست «جایگاه انیمیشن در انتقال عرفان و معنویت به کودکان» که در یکی از مراکز پژوهشی برگزار شد، به واکاوی لایههای پنهان فلسفی و عرفانی در انیمههای ژاپنی پرداخت.
به گزارش خبرنگار گروه فرق و ادیان خبرگزاری رسا، سید احمد صفوی، فعال رسانهای و طراح انیمیشن، در نشست تخصصی «جایگاه انیمیشن در انتقال عرفان و معنویت به کودکان» که با همکاری دبیرخانه همایش ملی «کودک، عرفان و سلامت معنوی» و مرکز تولید آثار هنری و رسانهای در روز سه شنبه ۱۵ اردیبهشت ماه ۱۴۰۵، در پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی برگزار شد، به واکاوی لایههای پنهان فلسفی و عرفانی در انیمههای ژاپنی پرداخت.
صفوی در ابتدای سخنان خود با اشاره به تقسیمبندی مکاتب انیمیشن در جهان گفت: انیمیشن جهان به سه مکتب اصلی تقسیم میشود: مکتب دیزنی (غربی)، مکتب زاگرب (اروپای شرقی) و مکتب شرقی یا انیمه (ژاپنی). مکتب زاگرب امروزه عملاً در مکتب غربی هضم شده و اکنون دو محور اصلی انیمیشن جهان، سبک غربی-دیزنی و سبک ژاپنی-انیمه هستند.
این فعال رسانهای و طراح انیمیشن، برای درک بهتر محتوای انیمههای ژاپنی، به تبیین ریشههای فرهنگی و اعتقادی ژاپن پرداخت و اظهار داشت: ژاپنیها به آیینی به نام «شینتو» یا «شینتوییزم» معتقد هستند. این آیین را نمیتوان به معنای دقیق کلمه «دین» نامید، زیرا چارچوب ادیان ابراهیمی (اعتقادات، اخلاقیات و قوانین) را ندارد. شینتو در واقع مجموعهای از باورهای اساطیری، طبیعتگرایی و اعتقاد به موجودات ماورایی به نام «کامی» است.
وی ادامه داد: کامیها موجودات ماوراییای هستند که نماد قدرتهای طبیعت محسوب میشوند و تعداد آنها بسیار زیاد است. اولین بار در سال ۷۲۰ میلادی در کتاب «کوجیکی» اسطورههای ژاپن تدوین شد. در این اساطیر، داستانهایی مشابه داستان آدم و حوا (با نام ایزانامی و ایزاناگی) و همچنین داستان خدای خورشید (آماتوراسو) وجود دارد.
ترکیب شینتو با بودیسم و مسیحیت
صفوی با اشاره به تحولات تاریخی این آیین تصریح کرد: با ورود بودیسم به ژاپن و همچنین مکاتب چینی مانند کنفوسیوس و بعدها الهیات مسیحی، این باورها دستخوش تغییر شدند. فرهنگ ژاپنی این آموزهها را در خود هضم کرد، اما تا جایی که به هویت ملی و فردی ژاپنیها آسیب نزند.
وی به یک جمله معروف در این زمینه اشاره کرد و گفت: میگویند «یک ژاپنی، شینتو زندگی میکند، مسیحی ازدواج میکند و بودایی میمیرد». یعنی سبک زندگی ژاپنی همان شینتو است، اما برای مراسم ازدواج به کلیسا میرود (بدون اعتقاد به مسیحیت) و جنازه خود را به صورت بودایی سوزانده میشود. حتی برخی آداب اسلامی مانند مصرف غذای حلال نیز در میان ژاپنیها دیده میشود. انیمههای ژاپنی به شدت از این باورهای ترکیبی الهام گرفته و آنها را ترویج میکنند.
انیمه؛ نه فقط برای کودکان
صفوی با انتقاد از نگاه رایج در ایران که انیمه را صرفاً کارتون کودکانه تلقی میکند، گفت: در دنیای انیمه، ابتدا داستان به صورت تصویری (مانگا) منتشر میشود و سپس به انیمه تبدیل میگردد. انیمهها دارای سبکها، ژانرها و ردهبندیهای سنی متفاوتی هستند. ما انیمههایی داریم که برای کودکان ۳ ساله ساخته شده و انیمههایی داریم که بسیار پیچیده و فلسفی هستند.
وی به چند نمونه اشاره کرد و افزود: انیمه «گوپروکسی» درباره مفهوم خدا و خلقت بحث میکند، «اکسپریمنت لاید» به مسائل پیچیده اجتماعی و روابط انسانی میپردازد و «اشتاینگیت» فلسفه زمان را مطرح میکند. برخی انیمهها نیز دارای محتوای جنسی صریح هستند و در ساعات پخش شبانه نشان داده میشوند. اما متأسفانه در ایران، همه این آثار در قالب یک پکیج به نام «انیمه» عرضه میشوند و کودکان به راحتی به آنها دسترسی دارند.
صفوی در ادامه به تحلیل سه انیمه پرمخاطب و تأثیرگذار پرداخت: انیمه «وان پیس» با نزدیک به ۱۴۰۰ قسمت و ۲۷ سال پخش، آنارشیسم را ترویج میکند و قهرمانانی دزد و آدمکش را الگوی کودکان معرفی مینماید. انیمه «فول متال آلکمست» نیز با محوریت کیمیاگری و طلسمات شیطانی، کشوری به شکل پنتاگرام را ترسیم میکند که با قتلعام در نقاط مختلف، به دنبال باز کردن دروازه ورود شیطان به زمین است. همچنین انیمه «رنکینگ پادشاهی» صحنه معامله با جن را به تصویر میکشد که در آن شاهزاده ناتوان، جان فرزند آینده خود را در ازای کسب قدرت تقدیم میکند.
گستردگی بیسابقه مخاطبان انیمه در ایران
وی با اشاره به سابقه دیدن انیمه در ایران گفت: بنده دهه هفتادی هستم. در دهه شصت تعداد مخاطبان بسیار کم بود، در نیمه اول دهه هفتاد این تعداد چند برابر شد، در نیمه دوم دهه هفتاد باز هم افزایش یافت و امروز در دهه هشتادی ها، به ضرس قاطع میگویم در هر کلاس و مدرسهای در ایران، حداقل تعداد قابل توجهی از دانشآموزان بیننده ثابت انیمه هستند و بقیه نیز حداقل یک یا دو انیمه دیدهاند. این حجم از استقبال در مقابل واکنش فرهنگی و انتقادی ما بسیار ناچیز است.
این فعال رسانهای و طراح انیمیشن، در این زمینه خاطرهای نقل کرد و گفت: من این انیمه را دیده بودم و یک روز به شوخی، یکی از اداهای طلسمهای آن را درآوردم. فردی که با این مباحث آشنایی داشت، بسیار جدی گرفت و اصرار کرد استاد من کیست و چه کتابی خواندهام. این نشان میدهد که سازندگان این انیمهها به صورت مسلم بر روی علوم غریبه و مباحث ماورایی مطالعه و کار کردهاند.
صفوی در پایان تأکید کرد که خطای راهبردی بزرگ ما این است که انیمه را صرفاً کارتون کودکانه میدانیم و برای نقد و بررسی محتوای آن هیچ ساختار منسجمی نداریم. این آثار با داستانپردازی جذاب، شخصیتپردازی قوی و همراهی طولانی مدت با مخاطب (گاهی بیش از ۲۰ سال)، تأثیری عمیق بر هویت، باورها و سبک زندگی کودکان و نوجوانان میگذارند و مفاهیم شرکآمیز، علوم غریبه، آنارشیسم و عرفانهای کاذب را به آنها منتقل میکنند.
ارسال نظرات