رسانه باید «انتقام» را به مطالبهای عقلانی و مسئولانه تبدیل کند
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی اجتماعی خبرگزاری رسا، حجت الاسلام عبدالله جلالی، استاد و پژوهشگر رسانه، با تأکید بر نقش رسانهها در تبیین صحیح مفهوم انتقام، گفت: نخستین وظیفه رسانه در این زمینه، تبیین مفهوم انتقام برای افکار عمومی است و رسانه زمانی میتواند به تحقق مطالبه رهبری کمک کند که «انتقام» را به یک مطالبه عقلانی، حقوقی، مشروع و مسئولانه تبدیل کند.
وی با اشاره به عناصر شکلدهنده روایت رسانهای درباره انتقام، اظهار داشت: این روایت حداقل باید هفت عنصر اساسی داشته باشد که نخستین آن «حقیقت» است؛ به این معنا که رسانه باید اصل جنایت، عاملان، زمینه و ابعاد آن را با دقت برای مخاطبان تبیین کند.
حجت الاسلام جلالی «حق» را دومین عنصر روایت انتقام دانست و افزود: باید برای افکار عمومی روشن شود که اساساً چه حقی تضییع شده و مطالبه پاسخ بر چه مبنایی شکل گرفته است.
این استاد و پژوهشگر رسانه، «عدالت» را سومین عنصر دانست و تصریح کرد: رسانه باید نشان دهد که پاسخ، تابع عدالت است و از منطق رفتارهای خارج از چارچوب پیروی نمیکند.
وی همچنین با اشاره به اهمیت «مشروعیت» در روایت رسانهای انتقام گفت: مخاطب باید بداند چه مرجعی و بر اساس چه مبنایی حق تصمیمگیری و اقدام دارد.
حجت الاسلام جلالی ادامه داد: پنجمین عنصر، «مصلحت» است؛ چراکه در فقه سیاسی، اقدام در جامعه صرفاً با عنوان «حق» سنجیده نمیشود و مصلحت عمومی و دفع مفسده بزرگتر نیز اهمیت دارد.
وی «تناسب» را ششمین عنصر روایت انتقام عنوان کرد و گفت: سطح پاسخ باید با توجه به اهمیت و ابعاد جنایت و جایگاه شخصیتهای به شهادت رسیده، مورد ملاحظه قرار گیرد.
این استاد و پژوهشگر رسانه افزود: هفتمین عنصر نیز «مسئولیت» است؛ چراکه رسانه تنظیمکننده فهم عمومی از پاسخ مشروع به یک ظلم بزرگ است و باید در انتقال این مفهوم، مسئولانه عمل کند.
رسانه نباید جایگزین نهادهای حقوقی، سیاسی و امنیتی شود
حجت الاسلام جلالی با بیان اینکه رسانه نباید جایگزین نهادهای حقوقی، سیاسی یا امنیتی شود، اظهار داشت: نقش اصلی رسانه در این زمینه، تبیین و صورتبندی افکار عمومی است و رسانه صرفاً خبررسان نیست، بلکه در شکلدهی به فهم عمومی از «حق و تکلیف» نیز نقش دارد.
وی در تبیین ابعاد حقوقی موضوع انتقام گفت: رسانه باید مسائلی همچون حق دفاع، مقابله با تجاوز، مسئولیت عاملان و تفاوت پاسخ مشروع با رفتار خارج از چارچوب را برای افکار عمومی تبیین کند.
این پژوهشگر رسانه افزود: در بعد سیاسی نیز رسانه باید نشان دهد که پاسخ چگونه میتواند معادلات قدرت و محاسبات دشمن را تغییر دهد و در بعد امنیتی نیز تبیین مفهوم بازدارندگی، هزینه تجاوز و ضرورت جلوگیری از تکرار حمله، اهمیت ویژهای دارد.
جنگ روایتها بر سر معنای انتقام و کیفیت پاسخ است
وی با اشاره به جنگ روایتها درباره پیام انتقام در عرصه داخلی و بینالمللی تصریح کرد: جنگ روایتها در این زمینه در حقیقت جنگ بر سر «معنای انتقام» و «کیفیت پاسخ» است.
حجت الاسلام جلالی ادامه داد: ممکن است یک طرف تلاش کند اینگونه القا کند که ایران به دنبال انتقام و خشونت است، اما روایت مقابل باید نشان دهد که ایران مطالبه پاسخ به جنایت را در چارچوب عدالت، قانون، حق دفاع و مسئولیت بینالمللی مطرح میکند.
رسانههای حوزوی مبانی شرعی انتقام را تبیین کنند
این استاد و پژوهشگر رسانه درباره نقش رسانههای حوزوی در این زمینه نیز گفت: رسانههای حوزوی باید ضمن تولید مبنای معرفتی و شرعی برای روایت انتقام، فرآیند استنباط، ضوابط شرعی و کیفیت انتقام را برای مخاطب توضیح دهند.
وی افزود: از مفهومشناسی گرفته تا تعیین حدود و ضوابط شرعی انتقام، باید از سوی رسانههای حوزوی و با بهرهگیری از ظرفیت علما برای افکار عمومی تبیین شود.
اعلام اراده پاسخ میتواند بخشی از بازدارندگی باشد
حجت الاسلام جلالی در ادامه با اشاره به تأثیر برجستهسازی مطالبه انتقام بر بازدارندگی اظهار داشت: از منظر ارتباطات راهبردی، اعلام اراده پاسخ میتواند بخشی از بازدارندگی باشد؛ چراکه به طرف مقابل نشان میدهد هزینه اقدام او نادیده گرفته نخواهد شد.
وی تأکید کرد: رسانهها باید در اصل پاسخ، بهصورت شفاف و صریح از انتقام سخن بگویند، اما زمان و شیوه پاسخ را به اهل آن بسپارند. چنین رویکردی میتواند به تقویت بازدارندگی کمک کرده و در عین حال، خطر افزایش هیجان اجتماعی را مدیریت کند.
حجت الاسلام جلالی در ادامه پیشنهاد کرد رسانههای حوزوی با طراحی یک «دیپلماسی رسانهای دینی»، زمینه گفتوگو، مصاحبه و نشستهای مشترک با رهبران و اندیشمندان دینی جهان را فراهم کنند.
وی گفت: این گفتوگوها میتواند با محورهایی همچون صلح و عدالت، کرامت انسان، حمایت از مظلومان، انتقام از عاملان جنایت و نقش ادیان در حل بحرانهای جهانی دنبال شود.
این پژوهشگر رسانه با اشاره به ظرفیت گفتوگوی میان ادیان افزود: تجربههای بینالمللی نشان میدهد گفتوگوی رسانهای با رهبران ادیان میتواند از سطح ارتباط نخبگانی فراتر رفته و به ایجاد روایتهای مشترک درباره مسائل جهانی کمک کند.
پیشنهاد راهاندازی «رسانه گفتوگوی ادیان»
وی پیشنهاد داد رسانههای حوزوی یک «باشگاه گفتوگوی رهبران ادیان جهان» یا «رسانه گفتوگوی ادیان» راهاندازی کنند و بهصورت مستمر با شخصیتهای دینی اثرگذار در جهان به گفتوگو بپردازند.
حجت الاسلام جلالی خاطرنشان کرد: اهمیت این اقدام در آن است که حوزه علمیه صرفاً مصرفکننده روایتهای رسانهای درباره ادیان نباشد، بلکه خود به تولیدکننده گفتوگوی دینی در مقیاس جهانی تبدیل شود.
وی ادامه داد: برگزاری مصاحبهها و نشستهای تخصصی با شخصیتهای مسلمان، مسیحی، یهودی و دیگر ادیان درباره موضوعاتی همچون عدالت، ظلمستیزی، دفاع از مظلوم، صلح، کرامت انسان و مسئولیت ادیان در برابر جنایت و تجاوز، میتواند هم به تبیین دیدگاه اسلام کمک کند و هم روایت رسانهای حوزه را از سطح داخلی به سطح بینالمللی ارتقا دهد.
این استاد و پژوهشگر رسانه در پایان گفت: رسانههای حوزوی میتوانند از ظرفیت رهبران و اندیشمندان دینی جهان برای گفتوگوی مستقیم و تولید روایت مشترک استفاده کنند تا ضمن تبیین نگاه اسلام به مسائل جهانی، امکان شنیدن مستقیم دیدگاههای دیگر ادیان نیز فراهم شود.