شب‌های بی‌خوابی پلیس برای روزهای آرام مردم

به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی اجتماعی خبرگزاری رسا، هفته نیروی انتظامی، فرصتی است برای دیدن و روایت کردن تلاش‌های مجموعه‌ای که بخش بزرگی از آرامش و امنیت روزمره جامعه، مرهون حضور شبانه‌روزی آنان است؛ مردانی که در مرزهای کشور، جاده‌ها، شهرها و حتی در سخت‌ترین و پرتنش‌ترین صحنه‌های اجتماعی، برای برقراری نظم و امنیت در کنار مردم ایستاده‌اند. امسال نیز شعار «پلیس مجاهد، ملت مبعوث، ایران سرافراز» می‌تواند بهانه‌ای باشد برای بازخوانی نقش نیروی انتظامی در تأمین امنیت اجتماعی و پاسداشت مجاهدت‌های خاموش و بی‌ادعای نیروهای پلیس.

اگر بخواهیم تصویری واقعی از گستره فعالیت نیروی انتظامی ارائه کنیم، باید نگاه خود را از نقطه صفر مرزی آغاز کنیم؛ جایی که مرزبانان و نیروهای انتظامی، دور از هیاهوی شهرها و در شرایط دشوار جغرافیایی و آب‌وهوایی، شب و روز از مرزهای کشور حراست می‌کنند. امنیتی که شهروندان در خانه، محل کار و خیابان تجربه می‌کنند، از همین نقاط دورافتاده آغاز می‌شود؛ از مناطقی که شاید بسیاری از مردم حتی نام آنها را نشنیده باشند، اما نیروهای انتظامی در آنها حضور مستمر دارند.

این حضور اما در مرزها متوقف نمی‌شود. از دورترین روستاها و جاده‌های کشور تا شلوغ‌ترین خیابان‌ها و مراکز شهری، پلیس بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی اجتماعی مردم است. مأمور انتظامی ممکن است در یک لحظه در حال تأمین امنیت یک محله باشد و ساعتی بعد برای رسیدگی به یک حادثه یا برقراری نظم در نقطه‌ای دیگر مأموریت داشته باشد. همین گستردگی مأموریت‌ها نشان می‌دهد که پلیس صرفاً یک نهاد برخوردکننده با جرم نیست، بلکه یکی از مهم‌ترین نهادهای حافظ نظم و سرمایه اجتماعی در جامعه به شمار می‌رود.

یکی از جلوه‌های کمتر دیده‌شده این تلاش‌ها، فعالیت شبانه‌روزی پلیس راه و نیروهای راهور است. زمانی که بسیاری از شهروندان در ساعات شب در کنار خانواده خود به سر می‌برند، مأموران پلیس راه در جاده‌ها حضور دارند تا امنیت سفرها را تأمین کنند. در گرما و سرما، در بارندگی و برف و در جاده‌های طولانی و بعضاً خطرناک، این نیروها وظیفه سنگینی بر دوش دارند. هر تصادفی که پیشگیری می‌شود، هر راننده‌ای که از یک رفتار پرخطر بازداشته می‌شود و هر حادثه‌ای که با حضور به‌موقع نیروهای پلیس مدیریت می‌شود، بخشی از همین مجاهدت خاموش است.

واقعیت این است که امنیت، تا زمانی که وجود دارد، کمتر دیده می‌شود. مردم معمولاً زمانی متوجه اهمیت امنیت می‌شوند که برای لحظاتی نظم عمومی دچار اختلال شود. این مسئله درباره فعالیت پلیس نیز صادق است. بخش زیادی از تلاش‌های نیروی انتظامی زمانی دیده نمی‌شود که نتیجه آن، «اتفاق نیفتادن» یک حادثه، «رخ ندادن» یک جرم یا «برهم نخوردن» آرامش عمومی است.

در این میان، شهدای نیروی انتظامی جایگاهی ویژه دارند؛ شهدایی که شاید مظلومیت آنان کمتر از آنچه شایسته است روایت شده باشد. مأمور پلیس برای تأمین امنیت مردم، گاه جان خود را در معرض خطر قرار می‌دهد و در همین مسیر، خانواده‌ای داغدار می‌شود تا خانواده‌های بسیاری دیگر بتوانند در آرامش زندگی کنند. شهادت یک مأمور انتظامی فقط از دست رفتن یک نیروی سازمانی نیست؛ بلکه از دست رفتن عضوی از یک خانواده، پدری، همسری، فرزندی یا برادری است که برای حفظ امنیت جامعه از جان خود گذشته است.

مظلومیت شهدای نیروی انتظامی از آنجا بیشتر به چشم می‌آید که بسیاری از آنان در صحنه‌هایی به شهادت می‌رسند که شاید کمتر در قاب رسانه‌ها دیده شود؛ در درگیری با اشرار، مبارزه با قاچاقچیان، مقابله با جرائم سازمان‌یافته، حفاظت از مرزها، تأمین امنیت شهرها و یا در جریان مأموریت‌هایی که برای عموم مردم عادی و روزمره به نظر می‌رسد. این شهدا باید بیش از گذشته در روایت فرهنگی جامعه حضور داشته باشند تا نسل جدید بداند امنیت امروز، محصول تلاش و فداکاری انسان‌هایی است که گاه نامشان کمتر شنیده شده است.

یکی دیگر از عرصه‌های مهم فعالیت نیروی انتظامی، مواجهه با ناآرامی‌ها و اغتشاشات است. در چنین شرایطی، مأموران انتظامی در خط مقدم حفظ نظم عمومی قرار می‌گیرند؛ شرایطی که فشار روانی، خستگی جسمی و خطر آسیب و شهادت را به همراه دارد. پلیس در این موقعیت‌ها باید همزمان میان حفظ امنیت عمومی، صیانت از جان و مال مردم و مدیریت صحنه‌های پرتنش اجتماعی تعادل برقرار کند. شاید بسیاری از مردم تنها تصاویر چند دقیقه‌ای از این حوادث را ببینند، اما پشت همان تصاویر، ساعت‌ها و روزها مأموریت، بی‌خوابی و حضور مستمر نیروهای انتظامی قرار دارد.

نگاه فرهنگی و اجتماعی به پلیس اقتضا می‌کند که این نیرو را تنها از زاویه مأموریت‌های انتظامی نبینیم. پلیس بخشی از ساختار اجتماعی کشور است و کیفیت ارتباط آن با مردم، در احساس امنیت عمومی و اعتماد اجتماعی تأثیر مستقیم دارد. هر اندازه مردم بدانند که مأمور انتظامی، خود را خدمتگزار امنیت آنان می‌داند و هر اندازه تلاش‌های نیروهای پلیس بهتر روایت شود، سرمایه اجتماعی میان مردم و پلیس نیز تقویت خواهد شد.

هفته نیروی انتظامی بنابراین نباید صرفاً به مجموعه‌ای از مراسم، برنامه‌ها و تقدیرها محدود شود. این هفته فرصتی برای گفت‌وگوی اجتماعی درباره مفهوم امنیت است؛ فرصتی برای اینکه از خود بپرسیم چه کسانی امنیت جاده، مرز، محله، بازار و شهر را در تمام ساعات شبانه‌روز حفظ می‌کنند و چه هزینه‌ای برای این امنیت پرداخت شده است.

از نقطه صفر مرزی تا شلوغ‌ترین خیابان‌های کشور، از جاده‌های خلوت و خطرناک تا مراکز پرتردد شهری، از ساعات آرام نیمه‌شب تا لحظات پرتنش اغتشاشات، پلیس در میدان است. این حضور مستمر، اگرچه گاهی به چشم نمی‌آید، اما یکی از پایه‌های اصلی زندگی عادی جامعه است.

«پلیس مجاهد، ملت مبعوث، ایران سرافراز» زمانی به یک شعار زنده و اجتماعی تبدیل می‌شود که مجاهدت‌های این نیرو را بشناسیم، شهدای مظلوم آن را فراموش نکنیم و تلاش‌های شبانه‌روزی مأمورانی را که برای امنیت مردم از آسایش خود می‌گذرند، به یک مطالبه فرهنگی برای روایت درست امنیت تبدیل کنیم.

هفته نیروی انتظامی، در حقیقت هفته پاسداشت کسانی است که بسیاری از ما، آرامش شبانه و امنیت روزانه خود را مدیون ایستادگی آنان هستیم؛ مردانی که شاید کمتر دیده شوند، اما حضورشان برای ادامه زندگی عادی مردم، ضروری و حیاتی است.

علی حاج آخوند