شماره 71 فصلنامه فقه منتشر شد

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، تازه ترین شماره فصلنامه فقه، کاوشی نو در فقه اسلامی با هشت مقاله فقهی منتشر شد.

در این شماره می خوانید: «نقش حکمت احکام در حل تعارض و تزاحم»، «ضابطه شناسی صحت و فساد شرط»، «تشبه به جنس مخالف»، «اصالت دیه در قتل عمد»، «جستارگشایی در فقه پژوهی شیخ بهایی»، «تأملی در ادله شیخ انصاری رحمه الله بر اصالت عدم حجیت ظن»، «نقد کتاب (نظریه حق الطاعة»، «معرفی اجمالی کتاب (بررسی فقهی حقوقی مسؤولیت مدنی ناشی از تصمیمات قضایی با نگاهی به برخی نظام های حقوقی)»

نقش حکمت احکام در حل تعارض و تزاحم

حسنعلی علی اکبریان

چکیده: حکمت احکام کاربردهای متعددی در فقه امامیه در استنباط احکام شرعی دارد. دخالت حکم احکام در حل تعارض، یکی از این کاربردها است، که چگونگی آن در این مقاله بررسی می شود. همچنین اجرای احکام، گاه با تزاحم مواجه می شود. تشخیص اصل تزاحم و تطبیق مرجحات آن، در احکام فردی به عهده مکلفی است که در تزاحم قرار گرفته است؛ اما تبیین کلیات و مرجحات آن در علم اصول فقه بررسی می شود. دخالت حکمت احکام در حل تزاحم نیز در این مقاله بررسی می گردد.

ضابطه شناسی صحت و فساد شرط

محمد حسن نجفی راد

چکیده: واژه شرط در دانش های گوناگون، همچون نحو، فلسفه، اصول، فقه و حقوق به کار می رود و در هر یک، معنای مخصوصی دارد. در این تحقیق، شرط در اصطلاح فقهی محل بحث است و منظور از آن (تعهدی تبعی است که متعاقدین آن را ایجاد می کنند.) از دیگر سو، شرط را به اعتبار های مختلفی می توان تقسیم کرد؛ از جمله، تقسیم شرط به اعتبار (صراحت در متن عقد) است. به این اعتبار شرط به بنایی، ضمنی و مصرح تقسیم می شود و مشهور در فقه شیعه، آن است که شرط باید در متن عقد، به صراحت ذکرشود تا لازم الوفا باشد و دیگر آثار شرط را به دنبال داشته باشد؛ این شرط را شرط ضمن عقد نیز می نامند.

از آن جا که شروط به عنوان تعهدات تبعی ـ همانند خود عقود ـ از موضوعات امضائی شارع مقدس هستند، برای اعتبار شرعی شروط، ضوابط و خصوصیاتی مشخص شده است که فقها از آن ها با عنوان (شرایط صحت و فساد شرط) بحث می کنند و بخش عمده مباحث مشروط، به این موضوع اختصاص می یابد.

پس از تعیین ضوابط صحت و فساد، احکام وآثاری بر هر یک از این شرایط، مترتب می شود؛ بخش دیگری از مباحث شرط در متون فقهی به این مباحث اختصاص یافته است.

در این تحقیق در پی آنیم که با محوریت (شرط ضمن عقد) یا همان (شرط مصرح) ضوابط صحت و فساد آن را بررسی کنیم.

تشبه به جنس مخالف

ابوالفضل محمدی مجد

چکیده: تشبه به جنس مخالف، از جمله مسائلی است که در جوامع امروزی با ظهور فرهنگ های نو پیدا، اهمیت بیش تری یافته است، و جای بحث تفصیلی در تنقیح موضوع و حکم آن، در کتب استدلالی خالی است. این مقاله در پاسخ به این مسأله که آیا هرگونه تشبه به جنس مخالف حرام است، به بررسی ادله و وجوهی پرداخته است که می تواند در این مسأله مورد استناد قرار گیرد. پس از ذکر تمام روایات این باب و ادله دیگر، حرمت مطلق تشبه به جنس مخالف را نقد، و اثبات می کند که استفاده از مختصات جنس مخالف جایز است، مگر در موارد خاصی که بر عدم جواز استفاده از آن، نص داشته باشیم.

اصالت دیه در قتل عمد

سید سجاد موسوی کرمانشاهی

چکیده: این مقاله درصدد بررسی این مسأله است که آیا دیه در قتل عمد، اصالت دارد یا خیر؟

به همین جهت در فصل اول این نوشتار به بررسی کلمات فقها از گذشته تاکنون در این مسأله پرداخته ایم، که به وجود دو نظریه مهم اشاره می کنند. عده ای از فقها، دیه را یک اصل در قتل عمد می دانند؛ اما مشهور، آن را تنها در صورت رضایت قاتل به پرداخت دیه، بدل از قصاص می شمارند و اصالتی برای آن قائل نیستند. در فصل دوم به بررسی ادله دو نظریه پرداخته و در نهایت پس از بیان کلام مرحوم خوئی رحمه الله و نقد آن، تحقیق در مطلب را که مخالف با نظریه مشهور است، بیان نموده ایم.

جستارگشایی در فقه پژوهی شیخ بهایی

سیف الله صرامی

چکیده: شیخ بهایی رحمه الله دانشمندی است عمیق و دارای ابعاد مختلف فقهی، اصولی، تفسیری، حدیثی، ریاضی، معماری و غیره.

شاهکارهای او در هر یک از این ابعاد نیازمند پژوهش های متعدد و متنوع است. این مقاله در آمدی است بر فقه پژوهی او در چند بعد: ساختار فقه، نقش قرآن و حدیث و رابطه این دو در فقه، نقش اصول فقه، جایگاه علوم حدیث به ویژه رجال.

و در نهایت، نوع توجه او به اقوال فقها. پس از این پنج محور، نگاهی به یک نمونه از فقه او در موضوع اجتماعی امر به معروف و نهی از منکر انداخته شده است.

تأملی در ادله شیخ انصاری رحمه الله بر اصالت عدم حجیت ظن

احمد طغرلی پور

چکیده: شیخ انصاری رحمه الله در آغازین مباحث علم اصول، آیات و روایات تبعیت از علم و ظن را ناظر به نوع منطقی آن ها می داند؛ اما در ادبیات دین، علم به معرفتی اطلاق می شود که احتمال خطای کاربردی و محسوسی نداشته باشد؛ ظن نیز حالت تحیری است که دلیل عقلایی و قابل قبول بر هیچ طرف نتوان اقامه کرد. پس این آیات نمی توانند بر اصالت عدم حجیت ظن دلالت کنند؛ بلکه بهترین دلیل بر حجیت علوم عرفی همچون ظاهر و خبر ثقه و ... هستند و به نحو مطابقی و صریح، بر آن ها دلالت دارند.

هفتاد و یکمین شماره فصلنامه فقه به صاحب امتیازی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم و مدیر مسؤولی عبدالرضا ایزد پناه در 244  صفحه با قیمت 1300 تومان منتشر شده است./913/پ202/ق