گفتوگوهایی در باب تاریخ شناسی و تاریخ نگاری

به گزارش خبرگزاری رسا به نقل از انتشارات پژوهشکده تاریخ اسلام، «گفتوگوهایی در باب تاریخشناسی و تاریخنگاری» مشتمل بر هشت گفتوگو مستخرج از نشستهای تخصصی گروه جریانهای فکری در باب تاریخنگاری از سوی انتشارات پژوهشکده تاریخ اسلام به بازار نشر عرضه شده است.
در دیباچه این کتاب آمده است: «در چند سال اخیر، اهل تاریخ در ایران توجه قابل ملاحظهای به مباحث نظری دانش تاریخ داشتهاند. اگرچه از این حیث در ابتدای راهیم، اما پیداست که این توجهات، چه تأثیرات تعیینکنندهای در پژوهشهای تاریخی به جا گذاشته است. حال در دپارتمانهای تاریخ، غلبه با رویکرد علمی و روشمحور به دانش تاریخ است. عموم رسالههای دانشگاهی که در رشته تاریخ نوشته میشود، اگر بر پایه اسلوبهای روشی مطلوبی هم نگارش نیافته باشند، حداقل دغدغه روش و به کار گیری آن را با خود به یدک میکشند. معنای این اتفاق میمون آن است که حرکت به سمت تاریخورزی علمی و روشمند آغاز شده است.»
این کتاب در دو فصل و هشت گفتار تنظیم شده است: فصل نخست با عنوان «تاریخ شناسی» مشتمل بر چهار گفتوگو و فصل دوم «تاریخ نگاری مسلمانان» حاوی چهار گفتوگو است.
بخش نخست این اثر، با عنوان تاریخشناسی مشتمل بر چهار اقتراح و گفتوگو در باب مباحث بنیادین دانش تاریخ است. گفتار نخست، با عنوان «مفاهیم بنیادین دانش تاریخ» گفتوگو با محمدعلی اکبری است. در این گفتوگو مفاهیم اساسی علم تاریخ همچون تاریخ، علم تاریخ، تاریخنگاری، وقایعنگاری، تاریخ نظری را تشریح شده است.
گفتار دوم فصل نخست «معرفت شناسی و روششناسی تاریخی» گفتوگو با حسین مفتخری است؛ این گفتوگو به دنبال تبیین روششناسی و معرفتشناسی تاریخی است، دو مفهوم اساسی در مباحث روشی دانش تاریخ که تبیین درست و دقیق آنها میتواند بینش نظری تاریخپژوهان را در مواجهه با مقولات تاریخی ارتقا بخشد.
گفتار سوم با عنوان «پارادایم تاریخنگری و تاریخنگاری مدرن»، گفتوگو با داریوش رحمانیان و گفتار چهارم «پست مدرنیسم و تاریخنگاری»، گفتوگو با حسینعلی نوذری است؛ این دو گفتوگو، به تاریخنگری و تاریخنگاری مدرن و پستمدرن اختصاص یافته است.
بخش دوم این مجموعه، به چهار گفتوگو در باب تاریخنگاری مسلمانان اختصاص دارد.
صادق آیینهوند در گفتوگوی نخست با عنوان «جایگاه تاریخ و علم تاریخ در نصوص اسلامی و تمدن مسلمانان»، به جایگاه علم تاریخ در نصوص اسلامی به ویژه قرآن کریم پاسخ داده است. آیینهوند با اشراف به جدیدترین پژوهشها در جهان عرب درباره علم تاریخ و جایگاه آن در قرآن کریم، به تبیین دیدگاههای جدیدی در جهان عرب در باب تاریخشناسی و تاریخنگاری پرداخته است.
«تاریخنگری و تاریخنگاری مسلمانان در سدههای نخست هجری»، موضوع گفتوگوی دوم این فصل با علیمحمد ولوی است؛ بدون تردید دو سده نخست هجری از حیث بستر شکلگیری تاریخنگاری مسلمانان و سمت و سویی که نگرش تاریخی مسلمانان پیدا میکند، بسیار حائز اهمیت است. در این گفتوگو، سعی شده است رویکردهای نخستینی که در نگرش و نگارش تاریخی مسلمانان تکون یافته، تبیین شود.
«مؤلفههای تاریخنگاری در سرزمینهای مغرب اسلامی»، موضوع گفتوگوی سوم با حجتالله جودکی و عبدالله ناصری طاهری است. تحولات مغرب اسلامی از حیث تاریخنگاری به شدت متأثر از آثار و اندیشههای ابنخلدون است، از همین رو این گفتوگو نیز سمت و سوی ابنخلدونی یافته است.
بالاخره گفتوگوی پایانی این بخش به «مؤلفههای تاریخنگاری هند اسلامی»، با فتحالله مجتبایی اختصاص یافته است؛ ویژگیهای تاریخنگاری هند اسلامی و شکلگیری نحلههای ناسیونالیستی در تاریخنگاری هند معاصر، از مهمترین پرسشهای این بخش است.
این گفتوگوها به کوشش حسن حضرتی و عباس برومند اعلم از سوی انتشارات پژوهشکده تاریخ اسلام و با قیمت هشت تومان در 236 صفحه چاپ و در اختیار علاقمندان قرار گرفته است./992/د101/ی