شماره یازدهم دوفصلنامه آموزههای فلسفه اسلامی به چاپ رسید
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا، یازدهمین شماره دوفصلنامه علمی ـ پژوهشی آموزههای فلسفه اسلامی ویژه پاییز و زمستان 1391 به صاحب امتیازی دانشگاه علوم اسلامی رضوی و مدیر مسؤولی محمدباقر فرزانه از سوی انتشارات آستان قدس رضوی منتشر شد.
در این دو فصلنامه مقالههای «سیر تفکرات پیرامون مدینهفاضله در جهان اسلام / حسن احمدی ـ کاظم افرادی»، «رابطه علت و معلول در دیدگاه سهروردی و ملاصدرا؛ شباهتها و تفاوتها/ رضا اکبریان ـ نفیسه نجبا»، «تأملی در اندیشه سیاسی ملاصدرا/ حسین بهروان ـ معصومهسادات حسینی»، «نقد تحلیلی نظریه ملاصدرا در جمع بین حدوث و بقای نفس/ محمد اسحاق عارفی»، «تحلیل معناشناختی حرکت در حرکت (نظریه ابداعی علامهطباطبایی)/ محمدمهدی کمالی» و «نگرشی منطقی به برهان حفظ و نقل شرع/ علیرضا کهنسال ـ نفیسه تحریرچی» گردآوری شده است.
سیر تفکرات پیرامون مدینه فاضله در جهان اسلام
حسن احمدی
کاظم افرادی
چکیده: آرمانخواهی در زندگی انسان به گونههای مختلف تبلور یافته و اندیشمندان هر عصری آن را در قالب (اتوپیا) یا (مدینه فاضله) مطرح کردهاند. پژوهش حاضر با بررسی افکار آرمانشهرگرایان مسلمان نشان میدهد که عبودیت خداوند، توجه به معنویت و روحانیت حیات انسان، احترام به انسانیت انسان و سعی در رشد کرامتهای انسانی، وحدت و عدالت از جمله ویژگیهای مهم آرمانشهرهای اسلامی است. تعابیری مثل مدینه فاضله، اسلامشهر، دارالسلام، شهرصالحان، خوبستان و ... جامعه مدنظر اندیشمندان مسلمان است، نه ناکجاآباد، هیچستان یا لامکان یا اتوپیا. شهر آرمانی اسلام، کالبد و شکلی ثابت ندارد و متفکران اسلامی بیشتر ابعاد ذهنی شهر آرمانی را اراده میکنند. آنان اصول را مدنظر قرار میدهند و بعدا کالبد با توجه به آن اصول و منطبق با شرایط زمانی، تاریخی، اجتماعی و فرهنگی به وجود خواهد آمد. لذا در اسلام یک آرمانشهر و یک شیوه شهرسازی اسلامی داریم، اما به تعداد شهرها میتوانیم شهر اسلامی داشته باشیم.
رابطه علت و معلول در دیدگاه سهروردی و ملاصدرا؛ شباهتها و تفاوتها
رضا اکبریان
نفیسه نجبا
چکیده: دیدگاه سهروردی با ارائه تفسیر و تبیین جدیدی از علیت مورد استقبال متفکران پس از وی قرار گرفت. اما طرح دیدگاه ملاصدرا پس از سهروردی نقطه عطف دیگری در تاریخ فلسفه به شمار میآید و زیربنای تأملات بعدی محسوب میشود. سهروردی اگر چه رابطه عمیقتری بین علت و معلول نسبت به دیگر فلاسفه در نظر می گرفت، اما به عقیده او باز هم برای معلول میتوان هویتی مستقل از علت در نظر گرفت. اما از نظر ملاصدرا چنین استقلالی هم مورد اشکال است. عقیده ملاصدرا در خصوص رابطه بین علت و معلول متأثر از اندیشه سهروردی است، اما با مبانی خاص وی، تفسیر جدیدی مییابد و شکل متفاوتی به خود میگیرد. اصالت وجودی بودن ملاصدرا و یگانهدانستن حقیقت وجود در عین داشتن مراتب شدید و ضعیف از دلایل متفاوتبودن و در عین حال متکاملتر بودن اندیشه صدرا نسبت به سهروردی است.
تأملی در اندیشه سیاسی ملاصدرا
حسین بهروان
معصومه سادات حسینی
چکیده: سیاست مدن، همواره از مباحث جدی فلاسفه بوده است و آنان پابهپای انبیاء، به این اندیشه توجه کردهاند. باید خاطرنشان کرد که انبیا به صورت نظری و عملی، و فلاسفه به صورت نظری به این مسئله پرداختهاند.
از میان فلاسفه یونان، فیلسوفان پیش از سقراط به مسئله سیاست توجه داشته و افلاطون و ارسطو، بسیاری از آثار خود را به این بحث اختصاص دادهاند. در فلسفه اسلامی نیز فارابی لقب (فیلسوف سیاست) را به سیاست مدن اختصاص داده است. فلاسفه دیگر همچون ملاصدرا، پس از این دو، نکتهای جدید را در اینباره نیفزودهاند و میتوان گفت که تنها به تفصیل و بسط مباحث مجمل فارابی و ابن سینا همت گماشتهاند.
نقد تحلیلی نظریه ملاصدرا در جمع بین حدوث و بقای نفس
محمد اسحاق عارفی
چکیده: یکی از مباحث مهم و پیچیده در باب نفسشناسی مسئله حدوث و بقای نفس است. مجرد بودن یک شیء با حدوث زمانی و مسبوق بودن آن با عدم، سازش ندارد و نیز حدوث آن با بقا و جاودانگی آن سازگار نیست؛ زیرا حکما آنچه را که مسلم دانستهاند این است که هر موجودی که فاقد حامل امکان استعدادی وجود و عدم باشد(مجرد باشد) ازلی و ابدی است، به حادث میگردد و نه فاسد و موجودی که دارای استعداد و حامل امکان استعدادی است در معرض کون و فساد بوده و ازلی و ابدی نخواهد بود. بنابراین، مسئله اساسی این است که چگونه ابن سینا نفس مجرد انسانی را حادث میداند و در عین حال انعدام آن را امکانپذیر نمیداند؟این دو امر چگونه قابل جمعاند؟
تحلیل معناشناختی حرکت در حرکت (نظریه ابداعی علامه طباطبایی)
محمدمهدی کمالی
چکیده: عموم فلاسفه از دیرباز، حرکت در سه مقوله کم، کیف و أین را پذیرفتهاند. ابنسینا اثبات کرد که حرکت در مقوله وضع نیز ممکن است، اما به شدت با وقوع حرکت در جوهر و دیگر مقولات مخالف بود. صدرالمتألهین با طرح نظریه بدیع حرکت جوهری، جوهر را نیز از مقولاتی قرار داد که حرکت در آنها رخ میدهد. اما او نیز همچون دیگر فلاسفه، حرکت در سایر مقولات را نپذیرفت، به ویژه در مقولاتی که افراد آنها تدریجیالحصول است؛ چرا که حرکت در آنها باعث به وجودآمدن پدیده حرکت در حرکت میشود که از دیدگاه همه فلاسفه، امری محال است.
با وجود این، به اعتقاد علامه طباطبایی پذیرش حرکت جوهری، مستلزم پذیرش وقوع نوعی حرکت تبعی اما حقیقی در همه مقولات نهگانه عرضی است. لذا از دیدگاه ایشان حرکت در حرکت نه تنها محال نیست، بلکه تبیین چگونگی سرعت و کندی حرکات در پرتو پذیرش حرکت در حرکت ممکن است. این مقاله به تبیین زوایای نظریه ایشان و نقد و بررسی آن پرداخته است.
نگرشی منطقی به برهان حفظ و نقل شرع
علیرضا کهنسال
نفیسه تحریرچی
چکیده: احراز یقین در دین اسلام، مطلوب است. با توجه به اهمیت موضوع امامت و اینکه تنها استدلالهای برهانی یقینآورند، در این پژوهش سعی شده است تا به تطبیق شرایط برهان در دلیل حفظ و نقل شرع که منتج به وجوب نصب و اثبات عصمت است، پرداخته شود. مراد از این امر، اثبات ملازمات و مقدمات استدلال نیست، بلکه مطابقت شرایط منطقی برهان بر آن است. متکلمان اندیشمند در این مسئله بیشتر به قاعده عقلی لطف، و کمتر به قاعده حفظ و نقل شرع تمسک کردهاند. با توجه به اعتباریبودن لطف و وجوب آن بر خداوند، قاعده حفظ و نقل شرع اهمیت بیشتر مییابد؛ چرا که هم روایات بر آن تأکید دارند و هم با بهرهگیری از میراث گرانبهای منطق، شرایط برهان بر آن منطبق است.
گفتنی است انتشارات آستان قدس رضوی یازدهمین شماره دوفصلنامه علمی ـ پژوهشی آموزههای فلسفه اسلامی ویژه پاییز و زمستان 1391 را در 148 صفحه و با شمارگان 500 نسخه و با قیمت تک شماره 3000 تومان به صاحب امتیازی دانشگاه علوم اسلامی رضوی و مدیر مسؤولی محمدباقر فرزانه به چاپ رسانده است./992/پ202/ق