ضرورت نگاه فلسفی در کنار نگاه کلامی به مسائل مختلف

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا در اصفهان، محمدحسن یعقوبیان، ظهر امروز در کرسی علمی ترویجی عدل و شر از منظر فلسفه و کلام، با بیان اینکه مسأله شر در فلسفه اسلامی ذیل مسائل الهی و دینی بررسی می‌شود و در بحث فلسفی مسأله شر تقریر می‌گردد و تلاش می‌کنند ناسازگاری صفات شر با خداوند را دارای سازگاری توصیف کنند، گفت: تعریف شر بر دو صورت می‌تواند باشد، یا عدمی و وجودی خواهد بود یا به صورت مصداقی، تعریف مصداقی برای مخاطب عام نیز راحت‌تر خواهد شد و غرب نیز بیشتر به سراغ تعریف مصداقی هستند.

افلاطون و ارسطو نظر یکدستی پیرامون خیر و شر ندارند

وی در ادامه خاطرنشان کرد: اقسام شر نیز یکی دیگر از مسائلی است که در فلسفه مورد بررسی قرار می‌گیرد، اشکالی که وجود دارد این است که افلاطون نظر یکدستی در زمینه شر و خیر ندارد و ارسطو نیز چنین است و فلسفه شناسان غرب نیز به این موضوع اذعان دارند که دسته بندی‌های که از دیدگاه‌های ارسطو و افلاطون در زمینه خیر و شر ارائه می‌شود در آثار این دو فیلسوف وجود ندارد و حاصل برداشتهای افراد است.

یعقوبیان با اشاره به دسته نبدی‌های شر و عدل در منظر فلاسفه اسلامی و غربی، عنوان کرد: گاهی ممکن است شر مانع شر بزرگتری شود یا باعث پیدایش خیر بزرگتر و کثیری شود و نگاه برخی فلاسفه به موضوع خیر و شر از این جهت است، برخی مطرح می‌کنند خداوند به افراد شری می‌رساند و جبران آن را در آخرت به او خواهد بخشید، یا اگر ظلمی به مظلومی شود خداوند حق مظلوم را به او خواهد افزود، در اینجا چرایی این عوض خسارت شر از سوی خداوند مطرح می‌شود که متکلمین پاسخ می‌دهند که این جبران مضاعف و براساس قاعده لطف خواهد بود و کاری عبث و بیهوده نیست و آن را نظریه جبران می‌نامند.

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم و حدیث مباحث مطرح شده در حوزه خیر و شر را دارای فایده برای قائلین به توحید برشمرد، و تصریح کرد: گاهی رویکردهای فلاسفه و متکلمین باهم در تضاد و تقابل هستند و لازم است به بررسی دقیق میان این نظریه‌ها پرداخت و مشخص شود که متکلمین و فلاسفه از چه منظرهایی باهم اختلاف دارند و نقاط مشترک و وجوه صحیح مباحث آنها تبیین شود.

مباحث روانشناسی در زمینه پاسخگویی به شبهات خیر و شر می‌تواند مفید باشد

وی با تأکید بر ضرورت پرهیز از ارائه پاسخ عقلی به مخاطبی که درگیر احساس است، اظهار کرد: گاهی سؤال می‌شود آیا شر با صفات خدا سازگار است یا نه، ولی گاهی سؤال می‌شود که سازگاری مقبول اما چرایی وجود شر چیست؟ سؤال دیگر این است که در مواجهه با شر و عدل باید چه کرد و چگونه باید با موضوع مواجه شد؟ بحث‌های خوب روانشناسی در حوزه نگرشی در این زمینه بسیار می‌تواند مؤثر باشد.

یعقوبیان با اشاره به وجود دعا درمانی در مبانی دینی اسلام، اظهار کرد: باید شر و خیر را به صورت فلسفی و از تمام جهات و تعاریف مورد توجه قرار داد و در نهایت مشخص شود تعریف ما از این دو مفهوم چیست و باید بتوانیم آن را اثبات کنیم، نباید بر استقرا یا استشهادات ناقص تکیه کرد، باید ادله به صورت برهانی باشد، اگرچه براهینی که ملاصدرا ارائه داده است به نحوی مصادره به مطلوب بوده و باید این موضوع در استدلال حل شده و موجب تقویت استدلال باشد.

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم و حدیث خاطرنشان کرد: اگر اینطور فرض شود که هرچیزی که عدمی است شر خواهد بود، اشکالات زیادی به مسأله وارد خواهد شد، مثلا اگر بگوییم عوامل ظلم در خداوند نیست و عدل یعنی عدم ظلم با این تعریف که شر حاصل عدم خواهد بود دچار تضاد خواهد بود، باید مسائل مربوط به قوه و فعل و وجودشناسی در حوزه عدل و شر نیز به خوبی بررسی و حل شود.

وی با اشاره به وجود اشکالات مختلف و مطرح شده از سوی اندیشمندان و فلاسفه غربی به برخی مباحث کلامی در حوزه عدل و شر، تصریح کرد: چرا ما قائل هستیم که شر از اضافات است و در آفرینش ناگزیر به وجود شرور هستیم، گاهی لازم است حتی در کلام نیز فلسفی‌تر به مسأله خیر و شر و دیگر مسائل نگاه شود و اینطور نباشد که صرفا هرموضوعی را بخواهیم کلامی و بدون دیدگاه فلسفی مطرح کنیم./1304/پ203/ب1