توشه مبلغان محرم

ماه محرم، ماه عزا و ماتم حضرت اباعبدالله الحسین ـ علیه السلام ـ است. ایشان با خون خود، درخت اسلام را آبیاری نمود. از نکات مهم حادثه کربلا، پیام رسانی این حرکت می باشد. این امر را سیدالشهداء از قبل از شهادت خود شروع کردند و بعد از شهادت ایشان، حضرت سجاد و حضرت زینب و ائمه معصومین ـ علیهم السلام ـ این رسالت را به خوبی انجام دادند. در طول تاریخ، حوزه و روحانیت در ابلاغ پیام کربلا و بیان معارف اهل بیت، پیروی از آن بزرگان نموده اند.

منبر رفتن و سخنرانی کردن، از بهترین ابزار تبلیغ است؛ اما مهم تر محتوای سخنرانی است. هر خطیبی در سخنرانی خود روشی دارد. یکی از روش های تبلیغی در محرم، محور قرار دادن یکی از سخنان حضرت سیدالشهداء ـ علیه السلام ـ و بحث پیرامون آن موضوع است. برای دسترسی آسان سخنرانانی که از این روش استفاده می کنند مجموعه 30 سخن از آن حضرت انتخاب شده که تقدیم می گردد:

پای درس حضرت اباعبدالله الحسین ـ علیه السلام ـ

1. خَطَبَ الْحُسَیْنُ ـ علیه السلام ـ فَقَالَ:

«أَیُّهَا النَّاسُ نَافِسُوا فِی الْمَکَارِمِ وَ سَارِعُوا فِی الْمَغَانِمِ وَ لَا تَحْتَسِبُوا بِمَعْرُوفٍ لَمْ تَعْجَلُوا وَ اکْسِبُوا الْحَمْدَ بِالنُّجْحِ وَ لَا تَکْتَسِبُوا بِالْمَطْلِ ذَمّاً فَمَهْمَا یَکُنْ لِأَحَدٍ عِنْدَ أَحَدٍ صَنِیعَةٌ لَهُ رَأَى أَنَّهُ لَا یَقُومُ بِشُکْرِهَا فَاللَّهُ لَهُ بِمُکَافَاتِهِ فَإِنَّهُ أَجْزَلُ عَطَاءً وَ أَعْظَمُ أَجْراً وَ اعْلَمُوا أَنَّ حَوَائِجَ النَّاسِ إِلَیْکُمْ مِنْ نِعَمِ اللَّهِ عَلَیْکُمْ فَلَا تَمَلُّوا النِّعَمَ فَتَحُورَ نِقَماً وَ اعْلَمُوا أَنَّ الْمَعْرُوفَ مُکْسِبٌ حَمْداً وَ مُعَقِّبٌ أَجْراً فَلَوْ رَأَیْتُمُ الْمَعْرُوفَ رَجُلًا رَأَیْتُمُوهُ حَسَناً جَمِیلًا تَسُرُّ النَّاظِرِینَ وَ لَوْ رَأَیْتُمُ اللُّؤْمَ رَأَیْتُمُوهُ سَمِجاً مُشَوَّهاً تَنْفِرُ مِنْهُ الْقُلُوبُ وَ تُغَضُّ دُونَهُ الْأَبْصَارُ أَیُّهَا النَّاسُ مَنْ جَادَ سَادَ وَ مَنْ بَخِلَ رَذُلَ وَ إِنَّ أَجْوَدَ النَّاسِ مَنْ أَعْطَى مَنْ لَا یَرْجُوهُ وَ إِنَّ أَعْفَى النَّاسِ مَنْ عَفَا عَنْ قُدْرَةٍ وَ إِنَّ أَوْصَلَ النَّاسِ مَنْ وَصَلَ مَنْ‏ قَطَعَهُ وَ الْأُصُولُ عَلَى مَغَارِسِهَا بِفُرُوعِهَا تَسْمُو فَمَنْ تَعَجَّلَ لِأَخِیهِ خَیْراً وَجَدَهُ إِذَا قَدِمَ عَلَیْهِ غَداً وَ مَنْ أَرَادَ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى بِالصَّنِیعَةِ إِلَى أَخِیهِ کَافَأَهُ بِهَا فِی وَقْتِ حَاجَتِهِ وَ صَرَفَ عَنْهُ مِنْ بَلَاءِ الدُّنْیَا مَا هُوَ أَکْثَرُ مِنْهُ وَ مَنْ نَفَّسَ کُرْبَةَ مُؤْمِنٍ فَرَّجَ اللَّهُ عَنْهُ کُرَبَ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ وَ مَنْ أَحْسَنَ أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَیْهِ وَ اللَّهُ یُحِبُّ الْمُحْسِنِینَ‏»[1]

امام حسین ـ علیه السلام ـ سخنرانى کرد و فرمود: مردم در کسب اخلاق پسندیده رغبت نمایید و در به دست آوردن غنائم (عملى) سرعت بگیرید.‏ کار نیکى را که در آن عجله نکرده باشید به حساب نیاورید. ستایش را با رستگارى بدست آورید. مبادا با سهل انگارى سرزنش را بخرید. هر گاه شخصی به شخصی دیگر نیکى کرد و مى‏بیند که آن شخص به شکر آن قیام نمی نماید خداوند، عوض او را خواهد داد؛ زیرا خدا بهترین پاداش‏دهنده و بیشترین عطا را مى‏بخشد. بدانید که نیازهاى مردم به شما از نعمت هاى خدا براى شما است مبادا از نعمت ها ملول شوید که تبدیل به بلا خواهند شد. بدانید کار نیک موجب ستایش است و از پس آن پاداش. اگر کار نیک را در نظر خود مجسم کنید مردى خوش‏صورت و زیبا خواهید دید که از چهره‏اش انسان شاد مى‏شود؛ اما اگر پستى و خست را به نظر آورید شخصى را خواهید دید بد شکل و زشت و منفور که دل از دیدنش تنفر دارد و چشم با دیدنش بسته مى‏شود. مردم، هر کس جود داشته باشد سیادت و بزرگوارى مى‏یابد و هر کس بخل ورزد رذل و پست مى‏شود. باسخاوت‏ترین مردم کسى است که ببخشد به کسى که امیدوار از او نیست و باگذشت‏ترین مردم کسى است که گذشت کند با قدرت، و پیوندگرترین مردم و موفق ترین انسان ها در روابط خویشاوندی، کسى است که پیوند خویشاوندى را برقرار کند با شخصی که از او بریدند که ریشه ها پس از بریده شدن شاخه ها، دوباره جوانه می زند. هر کس در نیکی کردن به برادران خود شتاب کند فردا که وارد قیامت شد نتیجه آن را خواهد دید و هر که برای خدا به برادر خود کمک کند خداوند در موقع احتیاج و نیازش پاداش او را خواهد داد و بیشتر از آن نیکى که به برادر خود کرده بلاهاى دنیا را از او برمی گرداند و هر که اندوهى از دل مؤمنى بزداید خداوند اندوه هاى دنیا و آخرت را از او برطرف می کند و هر که نیکى کند خدا به او نیکى خواهد نمود و خداوند نیکوکاران را دوست می دارد.

 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

2. عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ ـ علیهم السلام ـ قَالَ الْحُسَیْنُ ـ علیه السلام ـ : «مَنْ سَرَّهُ أَنْ یُنْسَأَ فِی أَجَلِهِ وَ یُزَادَ فِی رِزْقِهِ فَلْیَصِلْ رَحِمَه‏.» [2]

هر کسى دوست دارد مرگش به تأخیر افتد و روزیش زیاد گردد باید صله رحم به جاى آورد.

 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

3. «مَا کُنَّا نَعْرِفُ الْمُنَافِقِینَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ إِلَّا بِبُغْضِهِمْ عَلِیّاً وَ وُلْدَهُ.» [3]

ما در عهد رسول خدا منافقین را نمى‏شناختیم مگر به بغض ایشان نسبت به على و فرزندان او ـ علیهم السلام ـ .

4. « شَرُّ خِصَالِ الْمُلُوکِ الْجُبْنُ مِنَ الْأَعْدَاءِ وَ الْقَسْوَةُ عَلَى الضُّعَفَاءِ وَ الْبُخْلُ عِنْدَ الْإِعْطَاء.»[4]

بدترین خصال پادشاهان ترس از دشمنان و قساوت قلب داشتن نسبت به ضعفاء و بخل‏ورزیدن در موقع بخشش است.

 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

5. «إِنَّ قَوْماً عَبَدُوا اللَّهَ رَغْبَةً فَتِلْکَ عِبَادَةُ التُّجَّارِ وَ إِنَّ قَوْماً عَبَدُوا اللَّهَ رَهْبَةً فَتِلْکَ عِبَادَةُ الْعَبِیدِ وَ إِنَّ قَوْماً عَبَدُوا اللَّهَ شُکْراً فَتِلْکَ عِبَادَةُ الْأَحْرَارِ وَ هِیَ أَفْضَلُ الْعِبَادَة.»[5]

مردمى به طمع عبادت خدا کنند، این عبادت بازرگانان و تاجران است و جمعى از ترس، خدا را بپرستند، این عبادت بردگان است (که از ترس فرمان مى‏برند)، و برخى به شکرانه نعمت ها، خدا را عبادت می کنند، این عبادت آزادمردان، و بهترین عبادت است.

 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

6. «مَنْ عَبَدَ اللَّهَ حَقَّ عِبَادَتِهِ آتَاهُ اللَّهُ فَوْقَ أَمَانِیِّهِ وَ کِفَایَتِه‏.»[6]

هر کس خداوند را آن طور که شایسته است عبادت کند پروردگار بیشتر از آن که آرزو دارد و بیشتر از آن چه نیاز دارد به او خواهد داد.

 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

7. « دِرَاسَةُ الْعِلْمِ لِقَاحُ الْمَعْرِفَةِ وَ طُولُ التَّجَارِبِ زِیَادَةٌ فِی الْعَقْلِ وَ الشَّرَفُ التَّقْوَى وَ الْقُنُوعُ رَاحَةُ الْأَبْدَانِ وَ مَنْ أَحَبَّکَ نَهَاکَ وَ مَنْ أَبْغَضَکَ أَغْرَاک.»‏[7]


درس دادن علم، موجب پیدا شدن معرفت مى‏شود و طول تجربه، عقل را افزایش می دهد. شرافت، تقوى است، و قناعت، آسایش بدن ها است. هر که تو را دوست داشته باشد تو را (از کار ناپسند) باز می دارد و هر که با تو دشمن باشد فریبت می دهد (و تشویقت می کند).

 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

8. «إِیَّاکَ وَ مَا تَعْتَذِرُ مِنْهُ فَإِنَّ الْمُؤْمِنَ لَا یُسِی‏ءُ وَ لَا یَعْتَذِرُ وَ الْمُنَافِقُ کُلَّ یَوْمٍ یُسِی‏ءُ وَ یَعْتَذِر.» [8]

از کارى که باید از آن پوزش خواست حذر کن که مؤمن نه بد می کند و نه عذر می خواهد، و منافق هر روز بد می کند و معذرت خواهی می کند.

 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

9. به امام حسین ـ علیه السلام ـ عرض شد: چقدر خوف شما از پروردگارت بزرگ است؟

فرمود: « لَا یَأْمَنُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ إِلَّا مَنْ خَافَ اللَّهَ فِی الدُّنْیَا.» [9]
فرداى قیامت کسى در امان نیست مگر آن کسى که در دنیا از خدا خوف داشته باشد.

 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

10. «الْبُکَاءُ مِنْ خَشْیَةِ اللَّهِ نَجَاةٌ مِنَ النَّارِ.» [10]


گریه از ترس خدا باعث رهایى از آتش است.

11. سُئِلَ عَنِ الْجِهَادِ سُنَّةٌ أَوْ فَرِیضَةٌ؟

فَقَالَ الحسین ـ علیه السلام ـ :« الْجِهَادُ عَلَى أَرْبَعَةِ أَوْجُهٍ فَجِهَادَانِ فَرْضٌ وَ جِهَادٌ سُنَّةٌ لَا یُقَامُ إِلَّا مَعَ فَرْضٍ وَ جِهَادٌ سُنَّةٌ فَأَمَّا أَحَدُ الْفَرْضَیْنِ فَجِهَادُ الرَّجُلِ نَفْسَهُ عَنْ مَعَاصِی اللَّهِ وَ هُوَ مِنْ أَعْظَمِ الْجِهَادِ وَ مُجَاهَدَةُ الَّذِینَ یَلُونَکُمْ مِنَ الْکُفَّارِ فَرْضٌ وَ أَمَّا الْجِهَادُ الَّذِی هُوَ سُنَّةٌ لَا یُقَامُ إِلَّا مَعَ فَرْضٍ فَإِنَّ مُجَاهَدَةَ الْعَدُوِّ فَرْضٌ عَلَى جَمِیعِ الْأُمَّةِ لَوْ تَرَکُوا الْجِهَادَ لَأَتَاهُمُ الْعَذَابُ وَ هَذَا هُوَ مِنْ عَذَابِ الْأُمَّةِ وَ هُوَ سُنَّةٌ عَلَى الْإِمَامِ وَ حَدُّهُ أَنْ یَأْتِیَ الْعَدُوَّ مَعَ الْأُمَّةِ فَیُجَاهِدَهُمْ وَ أَمَّا الْجِهَادُ الَّذِی هُوَ سُنَّةٌ فَکُلُّ سُنَّةٍ أَقَامَهَا الرَّجُلُ وَ جَاهَدَ فِی إِقَامَتِهَا وَ بُلُوغِهَا وَ إِحْیَائِهَا فَالْعَمَلُ وَ السَّعْیُ فِیهَا مِنْ أَفْضَلِ الْأَعْمَالِ لِأَنَّهَا إِحْیَاءُ سُنَّةٍ وَ قَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ: مَنْ سَنَّ سُنَّةً حَسَنَةً فَلَهُ أَجْرُهَا وَ أَجْرُ مَنْ عَمِلَ بِهَا إِلَى یَوْمِ الْقِیَامَةِ مِنْ غَیْرِ أَنْ یَنْقُصَ مِنْ أُجُورِهِمْ شَیْئا.»  ‍[11]
از امام حسین ـ علیه السلام ـ پرسش شد که جهاد فریضه است یا سنت؟

امام فرمود: جهاد بر چهار گونه است: دو تا فرض است و جهاد دیگر سنتی است که جز با فرض تحقّق نیابد و یکى جهاد سنت است؛ اما یکى از دو جهاد فرض: جهاد شخص است با نفس خود در کناره‏گیرى از معاصى خدا و آن بزرگترین جهاد است،

و جهاد با آن کفارى که هم ‏مرز با شمایند که این نیز فرض است.

و اما جهادى که سنت است و جز با فرض انجام نشود جهاد با دشمن است که بر همه امّت فرض است و اگر آن را ترک نمایند عذاب بر آنها فرود آید و این عذاب شامل همه امّت گردد و آن جهاد بر امام سنّت است و حدش این است که امام با امت بر سر دشمن رود و با آنها جهاد کند.

و امام جهادى که سنت مطلق است پس آن مبارزه براى برپاداشتن هر سنتى است (که از بین رفته چه واجب باشد چه مستحب) که مرد مسلمان آن را برپا دارد و در اقامه آن بکوشد و در اجرا و زنده کردن آن مبارزه کند و کار و کوشش در آن از بهترین اعمال است؛ زیرا زنده داشتن سنت است و رسول خدا ـ صلی الله علیه و آله ـ فرمود: هر که قانون و روش خوبى به وجود آورد ثواب آن را ببرد و ثواب هر که تا روز قیامت بدان عمل کند بدون ‏آن که از ثواب آنها هم چیزى کاسته شود.

 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

12. قَالَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ـ علیه السلام ـ لَمَّا اشْتَدَّ الْأَمْرُ بِالْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ ـ علیهما السلام ـ نَظَرَ إِلَیْهِ مَنْ کَانَ مَعَهُ فَإِذَا هُوَ بِخِلَافِهِمْ لِأَنَّهُمْ کُلَّمَا اشْتَدَّ الْأَمْرُ تَغَیَّرَتْ أَلْوَانُهُمْ وَ ارْتَعَدَتْ فَرَائِصُهُمْ وَ وَجَبَتْ قُلُوبُهُمْ وَ کَانَ الْحُسَیْنُ ـ علیه السلام ـ وَ بَعْضُ مَنْ مَعَهُ مِنْ خَصَائِصِهِ تُشْرِقُ أَلْوَانُهُمْ وَ تَهْدَأُ جَوَارِحُهُمْ وَ تَسْکُنُ نُفُوسُهُمْ فَقَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ انْظُرُوا لَا یُبَالِی بِالْمَوْتِ فَقَالَ‏ لَهُمُ الْحُسَیْنُ ـ علیه السلام ـ :

« صَبْراً بَنِی الْکِرَامِ فَمَا الْمَوْتُ إِلَّا قَنْطَرَةٌ تَعْبُرُ بِکُمْ عَنِ الْبُؤْسِ وَ الضَّرَّاءِ إِلَى الْجِنَانِ الْوَاسِعَةِ وَ النَّعِیمِ الدَّائِمَةِ فَأَیُّکُمْ یَکْرَهُ أَنْ یَنْتَقِلَ مِنْ سِجْنٍ إِلَى قَصْرٍ وَ مَا هُوَ لِأَعْدَائِکُمْ إِلَّا کَمَنْ یَنْتَقِلُ مِنْ قَصْرٍ إِلَى سِجْنٍ وَ عَذَابٍ إِنَّ أَبِی حَدَّثَنِی عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلی الله علیه و آله ـ : أَنَّ الدُّنْیَا سِجْنُ الْمُؤْمِنِ وَ جَنَّةُ الْکَافِرِ وَ الْمَوْتُ جِسْرُ هَؤُلَاءِ إِلَى جَنَّاتِهِمْ وَ جِسْرُ هَؤُلَاءِ إِلَى جَحِیمِهِمْ مَا کَذَبْتُ وَ لَا کُذِبْت‏.»  [12]
حضرت زین العابدین ـ علیه السلام ـ فرمود: هنگامى که روز عاشورا کار بر امام حسین ـ علیه السلام ـ تنگ و سخت شد یاران آن حضرت به وى نظر کردند دیدند روحیه آن بزرگوار بر خلاف آنان قوى است؛ زیرا هر چه کار مشکل‏تر می شد رنگ آنان دگرگون و اعضای آنها لرزان و قلب‏هاى آنان بیشتر ترسان می گردید؛ ولى رنگ صورت حضرت امام حسین ـ علیه السلام ـ و یاران خصوصى ایشان بر خلاف دیگران، درخشنده‏تر می شد، اعضای آنان آرام‏تر می گردید و قلب‏هاشان تسکین بیشترى مى‏یافت. بعضى از آنان به یکدیگر می گفتند: امام حسین ـ علیه السلام ـ را بنگرید که اصلا باکى از مرگ ندارد.

امام حسین ـ علیه السلام ـ به آنها ‏فرمود: پایدارى کنید! اى گرامى زادگان، مرگ چیزى نیست جز پلى که شما را از سختى و آسیب مى‏گذراند و به بهشت عظیم و نعمت هاى جاودان مى‏رساند. کدام یک از شما دوست ندارد که از زندانى به قصر منتقل گردد؛ در حالى که مرگ، براى دشمنانتان همانند پلى است که آنها را از کاخ به زندان و شکنجه‏گاه مى‏رساند؛ زیرا پدرم از پیامبر خدا برایم بازگو کرد: «دنیا زندان مؤمن و بهشت کافر است و مرگ پل مؤمنان به بهشت ایشان، و پل کافران به آتش سوزان دوزخ مى‏باشد.» نه این را به من دروغ گفته‏اند و نه من دروغ مى‏گویم.

13. صبح عاشورا امام حسین ـ علیه السلام ـ برای اتمام حجت در مقابل لشکر عمر بن سعد ایستاد و چنین فرمود:

«الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی خَلَقَ الدُّنْیَا فَجَعَلَهَا دَارَ فَنَاءٍ وَ زَوَالٍ مُتَصَرِّفَةً بِأَهْلِهَا حَالًا بَعْدَ حَالٍ فَالْمَغْرُورُ مَنْ غَرَّتْهُ‏ وَ الشَّقِیُّ مَنْ فَتَنَتْهُ فَلَا تَغُرَّنَّکُمْ هَذِهِ الدُّنْیَا فَإِنَّهَا تَقْطَعُ رَجَاءَ مَنْ رَکِنَ إِلَیْهَا وَ تُخَیِّبُ طَمَعَ مَنْ طَمِعَ فِیهَا وَ أَرَاکُمْ قَدِ اجْتَمَعْتُمْ عَلَى أَمْرٍ قَدْ أَسْخَطْتُمُ اللَّهَ فِیهِ عَلَیْکُمْ وَ أَعْرَضَ بِوَجْهِهِ الْکَرِیمِ عَنْکُمْ وَ أَحَلَّ بِکُمْ نَقِمَتَهُ وَ جَنَّبَکُمْ رَحْمَتَهُ فَنِعْمَ الرَّبُّ رَبُّنَا وَ بِئْسَ الْعَبِیدُ أَنْتُمْ أَقْرَرْتُمْ بِالطَّاعَةِ وَ آمَنْتُمْ بِالرَّسُولِ مُحَمَّدٍ ـ صلی الله علیه و آله ـ ثُمَّ إِنَّکُمْ زَحَفْتُمْ إِلَى ذُرِّیَّتِهِ وَ عِتْرَتِهِ تُرِیدُونَ قَتْلَهُمْ لَقَدِ اسْتَحْوَذَ عَلَیْکُمُ الشَّیْطَانُ فَأَنْسَاکُمْ ذِکْرَ اللَّهِ الْعَظِیمِ فَتَبّاً لَکُمْ وَ لِمَا تُرِیدُونَ إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجِعُونَ هَؤُلَاءِ قَوْمٌ کَفَرُوا بَعْدَ إِیمانِهِمْ فَبُعْداً لِلْقَوْمِ الظَّالِمِینَ .» [13]

سپاس مخصوص آن خدایى است که دنیا را دار فنا و زوال قرار داد و دنیایی که برای صاحبانش از حالی به حالی دگرگون می شود. کسى فریب می خورد که دنیا او را فریب دهد. شقى کسى است که دنیا او را شگفت زده نماید. مبادا این دنیا شما را فریفته نماید؛ زیرا این دنیا امید کسى را که به آن دلبستگى داشته باشد قطع می کند و طمع هر کسى را که به آن طمع کند نابود می نماید.

من شما را این طور مى‏بینم که براى امرى اجتماع کرده‏اید که خدا را براى آن به غضب آورده‏اید و خدا نظر رحمت خود را از شما برگردانیده است و نقمت و عذاب خود را براى شما حلال کرده است و شما را از رحمت خود دور نموده است.

خداى ما خوب پروردگارى است، ولى شما بد مردمى هستید. زیرا (به گمان خود) اقرار به طاعت کردید و به رسول خدا محمّد ـ صلی الله علیه و آله ـ ایمان آوردید، سپس پشت به ذریه و عترت پیامبر خود نمودید و می خواهید آنان را شهید نمایید. حقا که شیطان بر شما مسلط شده و شما را از یاد خداى بزرگ برده است؛ پس ننگ بر شما و تصمیمتان باد. إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجِعُونَ. اینان مردمى هستند که پس از ایمان‏آوردن کافر شدند؛ نابود شوند گروه کافران.

 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

14.« لِلسَّلَامِ سَبْعُونَ حَسَنَةً تِسْعٌ وَ سِتُّونَ لِلْمُبْتَدِئِ وَ وَاحِدَةٌ لِلرَّاد.» [14]

سلام هفتاد حسنه (ثواب) دارد شصت و نه ثواب براى سلام‏کننده و یکى از آن جواب گوینده است.

 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

15. «إِنَّ الْحِلْمَ زِینَةٌ وَ الْوَفَاءَ مُرُوَّةٌ وَ الصِّلَةَ نِعْمَةٌ وَ الِاسْتِکْبَارَ صَلَفٌ وَ الْعَجَلَةَ سَفَهٌ وَ السَّفَهَ ضَعْفٌ وَ الْغُلُوَّ وَرْطَةٌ وَ مُجَالَسَةَ أَهْلِ الدَّنَاءَةِ شَرٌّ وَ مُجَالَسَةَ أَهْلِ الْفِسْقِ رِیبَة.» [15]

حلم و بردبارى، زینت است و وفا، مروت می باشد و صله رحم، نعمت است. خودخواهى، تجاوز از حد می باشد و عجله، نادانى است. زیاده روى و غلو، گردابى است و همنشینى با اشخاص پست، شر است و همنشینى با گنهکاران، موجب شک و ریب مى‏شود.

 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

16. امام حسین ـ علیه السلام ـ به شخصی که از شخصی دیگر غیبت و بدگویی کرد فرمود:

«یَا هَذَا کُفَّ عَنِ الْغِیبَةِ فَإِنَّهَا إِدَامُ کِلَابِ النَّار.» [16]

ای مرد! از غیبت خوددارى کن. غیبت و بدگویى پشت سر دیگران، خوراک سگ هاى جهنم است‏.

 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

17. عَنْ بِشْرِ بْنِ غَالِبٍ الْأَسَدِیِّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ ـ علیه السلام ـ قَالَ:« مَنْ قَرَأَ آیَةً مِنْ کِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِی صَلَاتِهِ قَائِماً یُکْتَبُ لَهُ بِکُلِّ حَرْفٍ مِائَةُ حَسَنَةٍ فَإِذَا قَرَأَهَا فِی غَیْرِ صَلَاةٍ کَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِکُلِّ حَرْفٍ عَشْرَ حَسَنَاتٍ وَ إِنِ اسْتَمَعَ الْقُرْآنَ کَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِکُلِّ حَرْفٍ حَسَنَةً وَ إِنْ خَتَمَ الْقُرْآنَ لَیْلًا صَلَّتْ عَلَیْهِ الْمَلَائِکَةُ حَتَّى یُصْبِحَ وَ إِنْ خَتَمَهُ نَهَاراً صَلَّتْ عَلَیْهِ الْحَفَظَةُ حَتَّى یُمْسِیَ وَ کَانَتْ لَهُ دَعْوَةٌ مُجَابَةٌ وَ کَانَ خَیْراً لَهُ مِمَّا بَیْنَ السَّمَاءِ إِلَى الْأَرْضِ.»

قُلْتُ: هَذَا لِمَنْ قَرَأَ الْقُرْآنَ فَمَنْ لَمْ یَقْرَأْ؟

قَالَ: «یَا أَخَا بَنِی أَسَدٍ إِنَّ اللَّهَ جَوَادٌ مَاجِدٌ کَرِیمٌ إِذَا قَرَأَ مَا مَعَهُ أَعْطَاهُ اللَّهُ ذَلِک‏.»[17]

بشر بن غالب اسدى از امام حسین ـ علیه السلام ـ نقل می کند:

هر کس یک آیه از کتاب خداى عز و جل را در نمازش در حال ایستاده بخواند در برابر هر حرفى، خداوند صد حسنه برایش بنویسد، و اگر در غیر از نماز بخواند به هر حرفى، ده حسنه بنویسد و اگر قرآن را گوش دهد به هر حرفى‏ یک حسنه برایش بنویسد، و اگر قرآن را شبانه ختم کند فرشتگان تا صبح براى او رحمت فرستند، و اگر روز آن را ختم کند تا شام فرشتگان نگهبان (در روز) بر او رحمت فرستند، و یک دعاى مستجاب شده نزد خداوند دارد، (و این دعا یا ختم قرآن) براى او بهتر است از آنچه میان زمین و آسمان است،.

بشر گوید: من عرض کردم: این پاداش آن کسى است که همه قرآن را بخواند و اگر کسى همه آن را نخواند (چه پاداشى دارد)؟

فرمود: اى برادر اسدى خداوند بخشنده و بزرگوار و کریم است هر چه از قرآن که بلد باشد و بخواند خداوند این پاداش را به او می دهد.

 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

18.« مَنْ حَاوَلَ أَمْراً بِمَعْصِیَةِ اللَّهِ کَانَ أَفْوَتَ لِمَا یَرْجُو وَ أَسْرَعَ لِمَا یَحْذَر.» [18]

هر که خواهد از راه گناه به مقصدى رسد دیرتر به آرزو رسد و زودتر به خطر افتد.

 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

19. رُوِیَ أَنَّ الْحُسَیْنَ بْنَ عَلِیٍّ ـ علیه السلام ـ جَاءَهُ رَجُلٌ وَ قَالَ أَنَا رَجُلٌ عَاصٍ وَ لَا أَصْبِرُ عَنِ الْمَعْصِیَةِ فَعِظْنِی بِمَوْعِظَةٍ فَقَالَ ع افْعَلْ خَمْسَةَ أَشْیَاءَ وَ أَذْنِبْ مَا شِئْتَ فَأَوَّلُ ذَلِکَ لَا تَأْکُلْ رِزْقَ اللَّهِ وَ أَذْنِبْ مَا شِئْتَ وَ الثَّانِی اخْرُجْ مِنْ وَلَایَةِ اللَّهِ وَ أَذْنِبْ مَا شِئْتَ وَ الثَّالِثُ اطْلُبْ مَوْضِعاً لَا یَرَاکَ اللَّهُ وَ أَذْنِبْ مَا شِئْتَ وَ الرَّابِعُ إِذَا جَاءَ مَلَکُ الْمَوْتِ لِیَقْبِضَ رُوحَکَ فَادْفَعْهُ عَنْ نَفْسِکَ وَ أَذْنِبْ مَا شِئْتَ وَ الْخَامِسُ إِذَا أَدْخَلَکَ مَالِکٌ فِی النَّارِ فَلَا تَدْخُلْ فِی النَّارِ وَ أَذْنِبْ مَا شِئْت‏. [19]

مردى خدمت امام حسین ـ علیه السلام ـ رسیده گفت: من شخصى گناهکارم که نمی توانم خود را از معصیت نگهدارم مرا پند و اندرزى بده.

فرمود: پنج کار را انجام مده بعد هر گناهى مایلى بکن:

اول از رزق روزى خدا نخور هر گناهى مایلى بکن.

دوم از ولایت خدا خارج شو هر گناهى می خواهى بکن.

سوم جایى را پیدا کن که خدا تو را نبیند هر چه می خواهى بکن.

چهارم وقتى ملک الموت براى قبض روح تو آمد جلوگیرى از او بکن هر گناهى می خواهى بکن.

پنجم وقتى مالک دوزخ تو را داخل جهنم کرد داخل نشو هر گناهى مایلى انجام ده.

 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

20. وصیت امام حسین ـ علیه السلام ـ به برادر خود محمد بن حنفیه قبل از حرکت به سمت مکه و کربلا:

«بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ هَذَا مَا أَوْصَى بِهِ الْحُسَیْنُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ إِلَى أَخِیهِ مُحَمَّدٍ الْمَعْرُوفِ بِابْنِ الْحَنَفِیَّةِ أَنَّ الْحُسَیْنَ یَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِیکَ لَهُ وَ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ جَاءَ بِالْحَقِّ مِنْ عِنْدِ الْحَقِّ وَ أَنَّ الْجَنَّةَ وَ النَّارَ حَقٌّ وَ أَنَّ السَّاعَةَ آتِیَةٌ لا رَیْبَ فِیها وَ أَنَّ اللَّهَ یَبْعَثُ مَنْ فِی الْقُبُورِ وَ أَنِّی لَمْ أَخْرُجْ أَشِراً وَ لَا بَطِراً وَ لَا مُفْسِداً وَ لَا ظَالِماً وَ إِنَّمَا خَرَجْتُ لِطَلَبِ الْإِصْلَاحِ فِی أُمَّةِ جَدِّی أُرِیدُ أَنْ آمُرَ بِالْمَعْرُوفِ وَ أَنْهَى عَنِ الْمُنْکَرِ وَ أَسِیرَ بِسِیرَةِ جَدِّی وَ أَبِی‏ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ فَمَنْ قَبِلَنِی بِقَبُولِ الْحَقِّ فَاللَّهُ أَوْلَى بِالْحَقِّ وَ مَنْ رَدَّ عَلَیَّ هَذَا أَصْبِرُ حَتَّى یَقْضِیَ اللَّهُ بَیْنِی وَ بَیْنَ الْقَوْمِ بِالْحَقِّ وَ هُوَ خَیْرُ الْحاکِمِینَ وَ هَذِهِ وَصِیَّتِی یَا أَخِی إِلَیْکَ وَ ما تَوْفِیقِی إِلَّا بِاللَّهِ عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ وَ إِلَیْهِ أُنِیبُ.» [20]

بسم اللَّه الرّحمن الرّحیم

این آن وصیت نامه‏اى است که حسین بن على بن ابى طالب ـ علیه السلام ـ براى برادرش محمّد بن حنفیه نوشت:

حسین شهادت می دهد: خدا یکى است و شریکى ندارد و محمّد، عبد و رسول خدا می باشد که حق را از طرف حق آورد. بهشت و جهنم بر حق هستند. قیامت خواهد آمد و شکى در آن نیست. خداى توانا هر کسى را که در قبور باشد برانگیخته خواهد کرد.

من براى سرکشى و عداوت و فساد کردن و ظلم نمودن از مدینه خارج نشدم؛ بلکه براى خواستار شدن اصلاح در امت جدم به پا خاستم، و اکنون مى‏خواهم امر به معروف و نهى از منکر کنم، و بر روش جدم و پدرم على بن ابى طالب راه بروم‏. کسى که مرا به جهت این که حق می گویم قبول کند او به حق سزاوارتر است و کسى که دست رد به سینه من بگذارد من صبر می کنم تا خدا که بهترین حکم‏کنندگان است بین من و او داورى نماید.

ای برادرم! این وصیتى است که من براى تو کردم. توفیق من جز با خدا نیست من به خدا توکل می کنم و به سوى او انابه می نمایم.

21. مردی برای امام حسین ـ علیه السلام ـ نوشت که مرا از خیر دنیا و آخرت آگاه کن. امام در جواب نوشتند:

« بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّهُ مَنْ طَلَبَ رِضَى اللَّهِ بِسَخَطِ النَّاسِ کَفَاهُ اللَّهُ أُمُورَ النَّاسِ وَ مَنْ طَلَبَ رِضَى النَّاسِ بِسَخَطِ اللَّهِ وَکَلَهُ اللَّهُ إِلَى النَّاسِ وَ السَّلَام.»‏ [21]

اما بعد؛ هر که رضاى خدا جوید در برابر خشم مردم، خدا امورش را کفایت کند و هر که رضاى مردم جوید در برابر خشم خدا، خدا او را به مردم واگذارد. و السلام‏.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
22. امام باقر ـ‌ علیه السلام ـ می فرمایند: وقتی زمان از دنیا رفتن پدرم علی بن حسین ـ علیه السلام ـ رسید مرا به سینه خود چسباند و فرمود:

«یا بنی اوصیک بما أوصانی به أبی حین حضرته الوفاة و مما ذکر أن أباه أوصاه به : یا بنى اصبر على الحق وإن کان مرّا .» [22]

پسرم! تو را وصیتی می کنم که پدرم هنگام وفات به من نمود از جمله سفارشى که فرمود این بود که: پسرم! بر حق، صبر نما و آن را تحمل کن و به حق تسلیم شو گرچه براى تو تلخ و ناگوار باشد.

در روایت دیگر این توصیه هم نقل شده است:

«یا بنى إیاک و ظلم من لا یجد علیک ناصرا إلا الله.»[23]

پسر جان! بپرهیز از ستم به کسی که جز خدا یارى ندارد.

 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

23. « الْإِخْوَانُ أَرْبَعَةٌ فَأَخٌ لَکَ وَ لَهُ وَ أَخٌ لَکَ وَ أَخٌ عَلَیْکَ وَ أَخٌ لَا لَکَ وَ لَا لَهُ.»

فَسُئِلَ عَنْ مَعْنَى ذَلِکَ؟

فَقَالَ:« الْأَخُ الَّذِی هُوَ لَکَ وَ لَهُ فَهُوَ الْأَخُ الَّذِی یَطْلُبُ بِإِخَائِهِ بَقَاءَ الْإِخَاءِ وَ لَا یَطْلُبُ بِإِخَائِهِ مَوْتَ الْإِخَاءِ فَهَذَا لَکَ وَ لَهُ لِأَنَّهُ إِذَا تَمَّ الْإِخَاءُ طَابَتْ حَیَاتُهُمَا جَمِیعاً وَ إِذَا دَخَلَ الْإِخَاءُ فِی حَالِ التَّنَاقُضِ بَطَلَ جَمِیعاً وَ الْأَخُ الَّذِی هُوَ لَکَ فَهُوَ الْأَخُ الَّذِی قَدْ خَرَجَ بِنَفْسِهِ عَنْ حَالِ الطَّمَعِ إِلَى حَالِ الرَّغْبَةِ فَلَمْ یَطْمَعْ فِی الدُّنْیَا إِذَا رَغِبَ فِی الْإِخَاءِ فَهَذَا مُوَفِّرٌ عَلَیْکَ بِکُلِّیَّتِهِ وَ الْأَخُ الَّذِی هُوَ عَلَیْکَ فَهُوَ الْأَخُ الَّذِی یَتَرَبَّصُ بِکَ الدَّوَائِرَ وَ یُغَشِّی [یُفْشِی] السَّرَائِرَ وَ یَکْذِبُ عَلَیْکَ بَیْنَ الْعَشَائِرِ وَ یَنْظُرُ فِی وَجْهِکَ نَظَرَ الْحَاسِدِ فَعَلَیْهِ لَعْنَةُ الْوَاحِدِ وَ الْأَخُ الَّذِی لَا لَکَ وَ لَا لَهُ فَهُوَ الَّذِی قَدْ مَلَأَهُ اللَّهُ حُمْقاً فَأَبْعَدَهُ سُحْقاً فَتَرَاهُ یُؤْثِرُ نَفْسَهُ عَلَیْکَ وَ یَطْلُبُ شُحّاً مَا لَدَیْک.»‏ [24]

برادران چهار گونه‏اند:

1. به نفع تو و خود 2. به نفع تو 3. به ضرر تو 4. نه به نفع تو و نه به نفع خود.

پرسیدند: مقصود چیست؟

فرمود: نخست برادرى است که از پیوند برادرى، پایدارى آن را خواهد نه مرگش را (به دوام دوستى علاقه‏مند است) این به سود هر دو است، زیرا اگر برادرى، ادامه یابد زندگى هر دو شیرین شود، و اگر درهم ریزد یکسره باطل شود (و هر دو زیان بینند).

دوم برادرى است که طمع در طرح دوستى نداشته، بلکه شیفته و علاقه‏مند شخص رفیق است، و منظور دنیوى ندارد، این برادر تمام وجودش را به تو سپارد.

سوم برادرى که پیوسته چشم به راه گرفتارى و محنت توست، اسرار را فاش کند [کلمه «یغشى» ظاهرا «یفشى» بوده و همین طور ترجمه شد]در قبیله‏ها دروغ بر تو بندد و به رویت چون حسودان بنگرد، لعنت خداى یکتا بر این رفیق.

چهارم برادرى است که خدا سراپاى وجودش را از حماقت انباشته، و (از رحمت خود) دورش ساخته، خود را بر تو مقدم دارد و از سر بخل چشم طمع به مال تو دوزد.

24. مردى از انصار (اصحاب رسول خدا ـ صلّى اللَّه علیه و اله و سلّم ـ از اهل مدینه) حضور امام حسین ـ علیه السلام ـ رسید و خواست تا خواهشى کند. امام فرمود: اى برادر انصار! شخصیّت خود را از درخواست حضورى حفظ کن، و نیازت را توسّط نامه ابراز کن، و من آن را به گونه‏اى انجام دهم که به خواست خدا تو را شاد و خرسند سازد. او نیز نوشت:

اى ابا عبد اللَّه من به فلان کس پانصد سکّه طلا بدهکارم، و در مطالبه‏اش مرا به ستوه آورده، پس با او صحبتى فرما تا به هنگام فراخ دستى و گشایش مرا مهلتى دهد. چون امام آن نوشته را خواند به منزل رفت و کیسه‏اى حاوى هزار سکّه طلا را با خود آورد، و او را گفت:

«أَمَّا خَمْسُمِائَةٍ فَاقْضِ بِهَا دَیْنَکَ وَ أَمَّا خَمْسُمِائَةٍ فَاسْتَعِنْ بِهَا عَلَى دَهْرِکَ وَ لَا تَرْفَعْ حَاجَتَکَ إِلَّا إِلَى أَحَدِ ثَلَاثَةٍ إِلَى ذِی دِینٍ أَوْ مُرُوَّةٍ أَوْ حَسَبٍ فَأَمَّا ذُو الدِّینِ فَیَصُونُ دِینَهُ وَ أَمَّا ذُو الْمُرُوَّةِ فَإِنَّهُ یَسْتَحْیِی لِمُرُوَّتِهِ وَ أَمَّا ذُو الْحَسَبِ فَیَعْلَمُ أَنَّکَ لَمْ تُکْرِمْ وَجْهَکَ أَنْ تَبْذُلَهُ لَهُ فِی حَاجَتِکَ فَهُوَ یَصُونُ وَجْهَکَ أَنْ یَرُدَّکَ بِغَیْرِ قَضَاءِ حَاجَتِک‏.»[25]

پانصد سکّه‏اش را صرف پرداخت قرضت کن، و از پانصد سکّه باقیمانده در راه زندگیت مدد گیر. و حاجت و نیازت را فقط بر این گونه افراد ابراز کن: دیندار، جوانمرد، خانواده‏دار.

امّا فرد متدیّن و دیندار در حفظ دینش کوشد [و رویت را زمین نزند]؛

و امّا جوانمرد از مردانگیش حیا مى‏کند؛

و امّا فرد خانواده‏دار مى‏داند که تو آبرویت را به خاطر نیاز به او زیر پا نهاده‏اى؛ بنا بر این آبرویت را حفظ مى‏کند و تو را ناکام و محروم باز نمى‏گرداند.

 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

25. « أُوصِیکُمْ بِتَقْوَى اللَّهِ وَ أُحَذِّرُکُمْ أَیَّامَهُ وَ أَرْفَعُ لَکُمْ أَعْلَامَهُ فَکَأَنَّ الْمَخُوفَ قَدْ أَفِدَ بِمَهُولِ وُرُودِهِ وَ نَکِیرِ حُلُولِهِ وَ بَشِعِ مَذَاقِهِ فَاعْتَلَقَ مُهَجَکُمْ وَ حَالَ بَیْنَ الْعَمَلِ وَ بَیْنَکُمْ فَبَادِرُوا بِصِحَّةِ الْأَجْسَامِ فِی مُدَّةِ الْأَعْمَارِ کَأَنَّکُمْ بِبَغَتَاتِ طَوَارِقِهِ فَتَنْقُلُکُمْ مِنْ ظَهْرِ الْأَرْضِ إِلَى بَطْنِهَا وَ مِنْ عُلْوِهَا إِلَى سُفْلِهَا وَ مِنْ أُنْسِهَا إِلَى وَحْشَتِهَا وَ مِنْ رَوْحِهَا وَ ضَوْئِهَا إِلَى ظُلْمَتِهَا وَ مِنْ سَعَتِهَا إِلَى ضِیقِهَا حَیْثُ لَا یُزَارُ حَمِیمٌ وَ لَا یُعَادُ سَقِیمٌ وَ لَا یُجَابُ صَرِیخٌ أَعَانَنَا اللَّهُ وَ إِیَّاکُمْ عَلَى أَهْوَالِ ذَلِکَ الْیَوْمِ وَ نَجَّانَا وَ إِیَّاکُمْ مِنْ عِقَابِهِ وَ أَوْجَبَ لَنَا وَ لَکُمُ‏

الْجَزِیلَ مِنْ ثَوَابِهِ عِبَادَ اللَّهِ فَلَوْ کَانَ ذَلِکَ قَصْرَ مَرْمَاکُمْ وَ مَدَى مَظْعَنِکُمْ کَانَ حَسْبُ الْعَامِلِ شُغُلًا یَسْتَفْرِغُ عَلَیْهِ أَحْزَانَهُ وَ یَذْهَلُهُ عَنْ دُنْیَاهُ وَ یُکْثِرُ نَصَبَهُ لِطَلَبِ الْخَلَاصِ مِنْهُ فَکَیْفَ وَ هُوَ بَعْدَ ذَلِکَ مُرْتَهَنٌ بِاکْتِسَابِهِ مُسْتَوْقَفٌ عَلَى حِسَابِهِ لَا وَزِیرَ لَهُ یَمْنَعُهُ وَ لَا ظَهِیرَ عَنْهُ یَدْفَعُهُ وَ یَوْمَئِذٍ لا یَنْفَعُ نَفْساً إِیمانُها لَمْ تَکُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ کَسَبَتْ فِی إِیمانِها خَیْراً قُلِ انْتَظِرُوا إِنَّا مُنْتَظِرُونَ أُوصِیکُمْ بِتَقْوَى اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ قَدْ ضَمِنَ لِمَنِ اتَّقَاهُ أَنْ یُحَوِّلَهُ عَمَّا یَکْرَهُ إِلَى مَا یُحِبُّ وَ یَرْزُقْهُ مِنْ حَیْثُ لا یَحْتَسِبُ فَإِیَّاکَ أَنْ تَکُونَ مِمَّنْ یَخَافُ عَلَى الْعِبَادِ مِنْ ذُنُوبِهِمْ وَ یَأْمَنُ الْعُقُوبَةَ مِنْ ذَنْبِهِ فَإِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى لَا یُخْدَعُ عَنْ جَنَّتِهِ وَ لَا یُنَالُ مَا عِنْدَهُ إِلَّا بِطَاعَتِهِ إِنْ شَاءَ اللَّه‏.»[26]

من شما را به تقواى الهى سفارش مى‏کنم و از روزهاى او شما را بر حذر مى‏دارم و پرچم‏ها و نشانه‏هایش را برایتان برافراشته مى‏سازم. گویا آنچه ترسناک است با ورودى هولناک و فرودى ناشناخته و مزه‏اى ناگوار در رسیده تا به جانهاى شما در آویزد و میان شما و عمل فاصله اندازد؛ پس در مدت عمر باقى مانده در سایه تندرستى خود چنان در انجام عمل نیک شتاب کنید که گویا ناگهان آن بر شما شبیخون خواهد زد و شما را از روى زمین به درون زمین خواهد کشاند و از فراز آن به پستى و از انس [آشنایان و دوستان‏] به وحشت تنهایى و جدایى و از آسایش و روشنایى به تاریکى و از فضاى گشاده به فضاى تنگ خواهد انداخت. آنجا که نه به دیدار خویشاوند روند، نه از بیمارى عیادت نمایند و نه به فریادگرى پاسخ گویند. خداوند ما و شما را بر هراسهاى آن روز یارى فرماید و ما و شما را از شکنجه آن نجات بخشد و براى ما و شما پاداش شایانش را شامل نماید.

اى بندگان خدا! اگر همین دنیا آخرین چشم‏انداز شما و منزل نهایى‏تان بود، ارزش آن را داشت که انسان غم‏هاى خود را بزداید و آن را به بوته فراموشى سپارد و تلاش و کوشش خود را در راستاى رهاسازى خویش از دست آن به کار گیرد ولى چگونه چنین باشد در حالى که پس از این جهان در گرو اعمال خویش است و براى رسیدگى به حسابش بازداشت خواهد شد. نه یاورى دارد که او را باز دارد و نه پشتیبانى دارد که از او حمایت نماید. در آن روز ایمان آوردن کارساز نباشد اگر در دنیا بى‏ایمان بوده است یا با داشتن ایمان خیرى کسب نکرده است. «بگو: منتظر باشید که ما هم منتظریم.» شما را به تقواى الهى سفارش مى‏کنم؛ زیرا خدا ضمانت داده که هر کس اهل تقوى باشد از وضعى که مورد پسندش نیست به وضع پسندیده و دلخواهش منتقل سازد «و از جایى که حسابش را نمى‏کند، به او روزى رساند».

 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

26. امام صادق از امام باقر و ایشان از امام سجاد ـ علیهم السلام ـ نقل کردند:

سُئِلَ الْحُسَیْنُ بْنُ عَلِیٍّ ـ علیه السلام ـ فَقِیلَ لَهُ:« کَیْفَ أَصْبَحْتَ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ؟» قَالَ:« أَصْبَحْتُ وَ لِی رَبٌّ فَوْقِی وَ النَّارُ أَمَامِی وَ الْمَوْتُ یَطْلُبُنِی وَ الْحِسَابُ مُحْدِقٌ بِی وَ أَنَا مُرْتَهَنٌ بِعَمَلِی لَا أَجِدُ مَا أُحِبُّ وَ لَا أَدْفَعُ مَا أَکْرَهُ وَ الْأُمُورُ بِیَدِ غَیْرِی فَإِنْ شَاءَ عَذَّبَنِی وَ إِنْ شَاءَ عَفَا عَنِّی فَأَیُّ فَقِیرٍ أَفْقَرُ مِنِّی‏»[27]

از حسین بن على ـ علیه السلام ـ پرسیدند چگونه صبح کرده‏اید یا ابن رسول الله (یعنى در چه حال هستید؟)

فرمود: در حالى هستم که پروردگارى بالاى سرم دارم و جهنم در پیش و مرگ جویاى من است و حساب مرا احاطه نموده و من در گرو عملم هستم. آنچه را دوست می دارم نمى‏یابم و نمی توانم دفع نمایم آنچه را دوست ندارم. کارها به دست دیگرى است. اگر بخواهد مرا عذاب می کند و اگر خواست مى‏بخشد. کدام شخص از من فقیرتر است‏.

 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

27. امام حسین ـ علیه السّلام ـ هنگامى که رهسپار کربلا بودند فرمود:

«إِنَّ هَذِهِ الدُّنْیَا قَدْ تَغَیَّرَتْ وَ تَنَکَّرَتْ وَ أَدْبَرَ مَعْرُوفُهَا فَلَمْ یَبْقَ مِنْهَا إِلَّا صُبَابَةٌ کَصُبَابَةِ الْإِنَاءِ وَ خَسِیسُ عَیْشٍ کَالْمَرْعَى الْوَبِیلِ أَ لَا تَرَوْنَ أَنَّ الْحَقَّ لَا یُعْمَلُ بِهِ وَ أَنَّ الْبَاطِلَ لَا یُتَنَاهَى عَنْهُ لِیَرْغَبَ الْمُؤْمِنُ فِی لِقَاءِ اللَّهِ مُحِقّاً فَإِنِّی لَا أَرَى الْمَوْتَ إِلَّا سَعَادَةً وَ لَا الْحَیَاةَ مَعَ الظَّالِمِینَ إِلَّا بَرَماً إِنَّ النَّاسَ عَبِیدُ الدُّنْیَا وَ الدِّینُ لَعْقٌ عَلَى أَلْسِنَتِهِمْ یَحُوطُونَهُ مَا دَرَّتْ مَعَایِشُهُمْ فَإِذَا مُحِّصُوا بِالْبَلَاءِ قَلَّ الدَّیَّانُون‏.»[28]

به راستى، دنیا تغییر چهره داده و ناشناخته گشته و نیکى آن در حال نابودى است و از آن جز رطوبتى که در ته ظرفى مانده و جز زندگى وبال آور، همچون چرا گاهى که جز گیاه بیمارى‏زا و بى‏مصرف چیزى در آن نمى‏روید، باقى نمانده است. آیا نمى‏بینید که به حقّ عمل نمى‏شود و از باطل دست برنمى‏دارند؟ به طورى که مؤمن حق دارد که به مرگ و دیدار خدا مشتاق باشد. به راستى، من چنین مرگى را جز سعادت ندانم و زندگى در کنار ظالمان را جز هلاکت نخوانم! همانا مردم دنیاپرستند و دین از سر زبان آنها فراتر نرود و دین را تا آنجا که زندگى‏شان را رو به راه سازد بچرخانند و چون در بوته آزمایش گرفتار شوند دینداران اندک گردند.

 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

28. «إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ نَادَى مُنَادٍ أَیُّهَا النَّاسُ مَنْ کَانَ لَهُ عَلَى اللَّهِ أَجْرٌ فَلْیَقُمْ.» قَالَ: «فَلَا یَقُومُ إِلَّا أَهْلُ الْمَعْرُوف‏.»[29]

هر گاه که‏ روز قیامت شود ندا کننده‏اى فریاد می زند: اى مردم هر کسى که بر خدا حقى دارد بپاخیزد. امام فرمود: جز نیکوکاران، کسى پا نمی شود.

 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

29. « اعْتَبِرُوا أَیُّهَا النَّاسُ بِمَا وَعَظَ اللَّهُ بِهِ أَوْلِیَاءَهُ مِنْ سُوءِ ثَنَائِهِ عَلَى الْأَحْبَارِ إِذْ یَقُولُ: ” لَوْ لا یَنْهاهُمُ الرَّبَّانِیُّونَ وَ الْأَحْبارُ عَنْ قَوْلِهِمُ الْإِثْمَ” وَ قَالَ: ”لُعِنَ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ بَنِی إِسْرائِیلَ إِلَى قَوْلِهِ لَبِئْسَ ما کانُوا یَفْعَلُونَ” وَ إِنَّمَا عَابَ اللَّهُ ذَلِکَ عَلَیْهِمْ لِأَنَّهُمْ کَانُوا یَرَوْنَ مِنَ الظَّلَمَةِ الَّذِینَ بَیْنَ أَظْهُرِهِمُ الْمُنْکَرَ وَ الْفَسَادَ فَلَا یَنْهَوْنَهُمْ عَنْ ذَلِکَ رَغْبَةً فِیمَا کَانُوا یَنَالُونَ مِنْهُمْ وَ رَهْبَةً مِمَّا یَحْذَرُونَ وَ اللَّهُ یَقُولُ: ”فَلا تَخْشَوُا النَّاسَ وَ اخْشَوْنِ” وَ قَالَ: ” الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِناتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِیاءُ بَعْضٍ یَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ ” فَبَدَأَ اللَّهُ بِالْأَمْرِ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّهْیِ عَنِ الْمُنْکَرِ فَرِیضَةً مِنْهُ لِعِلْمِهِ بِأَنَّهَا إِذَا أُدِّیَتْ وَ أُقِیمَتِ اسْتَقَامَتِ الْفَرَائِضُ کُلُّهَا هَیِّنُهَا وَ صَعْبُهَا وَ ذَلِکَ أَنَّ الْأَمْرَ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّهْیَ عَنِ الْمُنْکَرِ دُعَاءٌ إِلَى الْإِسْلَامِ مَعَ رَدِّ الْمَظَالِمِ وَ مُخَالَفَةِ الظَّالِمِ وَ قِسْمَةِ الْفَیْ‏ءِ وَ الْغَنَائِمِ وَ أَخْذِ الصَّدَقَاتِ مِنْ مَوَاضِعِهَا وَ وَضْعِهَا فِی حَقِّهَا ... . »[30]

اى مردم! از پند و اندرزى که خداوند دوستان خود را به خاطر سخن ملامت بارى که بر دانشمندان یهود فرموده عبرت گیرید. آنجا که می فرماید:

«لَوْ لا یَنْهاهُمُ الرَّبَّانِیُّونَ وَ الْأَحْبارُ عَنْ قَوْلِهِمُ الْإِثْمَ» (چرا مربّیان خداپرست و دانشمندان، آنان را از گفتار گناه آلودشان باز نمى‏دارند؟)، و فرموده است: «لُعِنَ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ بَنِی إِسْرائِیلَ ... (إلى قوله) لَبِئْسَ ما کانُوا یَفْعَلُونَ» (کسانى از فرزندان اسرائیل (یعقوب) که کافر شدند لعنت شدند ... آرى، بد بوده است آنچه را که انجام مى‏دادند)، و تنها دلیل انتقاد و بدگویى خداوند از ایشان این بود که آن افراد با این که اعمال منکر و ناپسند ستمکاران را مشاهده مى‏کردند، ولى به جهت بهره‏اى که از آنان مى‏بردند و هراسى که از آن بر حذر بودند، در منع و بازداشتن ایشان هیچ قدمى بر نمى‏داشتند. در حالى که خداوند مى‏فرماید: «فَلا تَخْشَوُا النَّاسَ وَ اخْشَوْنِ» (شما از مردم مترسید، و از من بترسید) و نیز می فرماید: «الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِناتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِیاءُ بَعْضٍ یَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ »(و مردان و زنان مؤمن دوستان و یاوران یکدیگرند. به کار نیک و پسندیده فرمان‏ مى‏دهند و از کار زشت و ناپسند باز مى‏دارند.)، بنا بر این خداوند به «امر به معروف» و «نهى از منکر» به عنوان فریضه‏اى از جانب خود سخن آغاز فرمود؛ چه او بر این مطلب واقف بود که اگر حقّ این دو مطلب ادا شده و تحقّق پذیرد و برپا ماند، تمامى واجبات چه آسان و چه مشکلش، پایدار و استوار مى‏گردد؛ چرا که آن دو فرا خوان و دعوتى است به اسلام، همراه با دفع ستمگری ها، و مخالفت با ستمگران، و تقسیم کردن بیت المال، و پخش غنائم، و دریافت زکات از جاى خود، و پرداخت آن به محلّ مصرفش ... .

30. «الِاسْتِدْرَاجُ مِنَ اللَّهِ سُبْحَانَهُ لِعَبْدِهِ أَنْ یُسْبِغَ عَلَیْهِ النِّعَمَ وَ یَسْلُبَهُ الشُّکْر.»[31]

«استدراج» (غافلگیرى تدریجى) خدا این است که بنده را نعمت فراوان بخشد و توفیق شکر از او بستاند (تا سرگرم نعمت شده هرگز به یاد ولى نعمت نیفتد تا فرصت از دست برود).

پانوشت:
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . کشف الغمة فی معرفة الأئمة، ج‏2، ص29-30.( محدث اربلى، کشف الغمة فی معرفة الأئمة؛ انتشارات بنى هاشمى، تبریز،اول، 1381ق.)
[2]. عیون أخبار الرضا علیه السلام، ج‏2، ص44.( شیخ صدوق؛عیون أخبار الرضا علیه السلام؛ نشر جهان، تهران،اول، 1378 ق.)
[3]. عیون أخبار الرضا علیه السلام، ج‏2، ص67. )همان)
[4] . مناقب آل ابی طالب، ج3، ص221.( ابن شهر آشوب؛ مناقب آل ابی طالب؛ مطبعة الحیدریة، نجف،1376ق.)
[5] . تحف العقول عن آل الرسول، ص 246.( ابن شعبه حرانى؛ تحف العقول عن آل الرسول ؛جامعه مدرسین، قم، دوم، 1404 ق.)
[6] . مجموعة ورام(تنبیه الخواطر)، ج‏2، ص 108.( ورام ابن ابى فراس؛ مجموعة ورام(تنبیه الخواطر)؛ مکتبه فقیه، قم، اول،[بی تا].)

[7] . بحار الأنوار ، ج‏75، ص128.(علامه مجلسى؛ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار؛ مؤسسة الوفاء، بیروت، دوم، 1403ق-1983م.)
[8] . تحف العقول عن آل الرسول، ص 248. )همان)

[9] . مناقب آل ابی طالب، ج3، ص224. )همان)

[10] . جامع الأخبار، ص 97.( تاج الدین شعیرى؛ جامع الأخبار؛ انتشارات رضى، قم، اول، 1405ق.)
[11] . تحف العقول عن آل الرسول، ص 243. )همان) این روایت از امام صادق نیز نقل شده است.
[12] . معانی الأخبار، ص 288.( شیخ صدوق؛ معانی الأخبار؛ جامعه مدرسین، قم، اول، 1403 ق.)
[13] . تحف العقول عن آل الرسول، ص 248. )همان)

[14] . بحارالانوار ،‌ج 45،‌ص 5 تا 7
[15] . کشف الغمة فی معرفة الأئمة، ج‏2، ص30. )همان)
[16] . تحف العقول عن آل الرسول، ص 245. )همان)
[17] . الکافی، ج‏2، ص611. (محمد بن یعقوب بن اسحاق کلینى رازى‏؛ الکافی؛ اسلامیه، تهران، دوم، 1362ش.)
[18]  . تحف العقول عن آل الرسول، ص248. )همان)
[19] . بحار الأنوار، ج‏75، ص126. این روایت از امام حسن و امام سجاد ـ علیهما السلام ـ نیز نقل شده است.( علامه مجلسى؛ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار؛ مؤسسة الوفاء، بیروت، دوم، 1403ق-1983م.)
[20] . بحار الأنوار، ج‏44، ص 329-330. )همان)

[21] . أمالی الصدوق، ص201-200. (شیخ صدوق؛ أمالی الصدوق؛ اعلمى، بیروت، پنجم، 1400ق.)
[22] . الکافی،ج2، ص91. )همان)
[23] . أمالی الصدوق، ص182. )همان)
[24] . تحف العقول عن آل الرسول ، ص 247. )همان)
[25] . تحف العقول عن آل الرسول، ص 247. )همان)
[26] . تحف العقول عن آل الرسول، ص239-240. )همان)
[27] . من لا یحضره الفقیه، ج‏4، ص 404.( شیخ صدوق؛ من لا یحضره الفقیه؛ جامعه مدرسین، قم، دوم، 1404 ق.)
[28] . تحف العقول عن آل الرسول ، ص 245. )همان)
[29] . إرشاد القلوب إلى الصواب، ج‏1، ص 189.( شیخ حسن دیلمى؛ إرشاد القلوب إلى الصواب؛ انتشارات شریف رضى ، قم، اول، 1412 ق.)
[30] . تحف العقول عن آل الرسول ، ص 237. )همان) این کلام از حضرت امیر نیز نقل شده است.
[31] . تحف العقول عن آل الرسول ، ص246. )همان)

 

ی/ 702