سیره امام سجاد در چارچوب مبارزه با طاغوت قابل فهم است

به گزارش خبرنگار گروه سیره امامین انقلاب خبرگزاری رسا، حجت‌الاسلام عرفان ایلخانی در سلسله جلسات بازخوانی کتاب «حماسه امام سجاد(علیه‌السلام)» با اشاره به برخی برداشت‌های نادرست از سیره امام سجاد(علیه‌السلام)، اظهار کرد: سیره‌نویسان و تحلیلگران گاهی در فهم سیره و عملکرد ائمه(علیهم‌السلام) دچار خطا شده‌اند و تصویری نادرست از شخصیت و عملکرد برخی از ائمه ارائه کرده‌اند.

وی افزود: درباره امام سجاد(علیه‌السلام) نیز برخی ایشان را به‌عنوان امامی که عزلت‌نشین بوده و صرفاً به عبادت می‌پرداخته و از دستگاه سیاسی طاغوت فاصله گرفته است، معرفی می‌کنند؛ در حالی که این تصویر با واقعیت سیره آن حضرت فاصله دارد.

حجت‌الاسلام ایلخانی همچنین با اشاره به تعبیر «امام بیمار» درباره امام سجاد(علیه‌السلام) تصریح کرد: امام سجاد(علیه‌السلام) تنها در برهه‌ای محدود، در جریان واقعه کربلا و به دلیل مصلحتی که خداوند تبارک و تعالی مقدر فرموده بود، بیمار شدند و پس از آن وضعیت ایشان تغییر کرد؛ بنابراین نباید بیماری آن حضرت در واقعه کربلا را به‌عنوان ویژگی دائمی شخصیت ایشان تلقی کرد.

وی کتاب «حماسه امام سجاد(علیه‌السلام)» را در اصلاح این تصویر نادرست مؤثر دانست و گفت: برای اینکه بتوانیم تصویر واقعی و درستی از سیره امام سجاد(علیه‌السلام) پیدا کنیم، این کتاب می‌تواند بسیار مفید باشد و به ما کمک کند.

این پژوهشگر با اشاره به محتوای کتاب «حماسه امام سجاد(علیه‌السلام)» خاطرنشان کرد: این کتاب مشتمل بر مجموعه‌ای از سخنرانی‌ها و مصاحبه‌های حضرت آیت‌الله خامنه‌ای است؛ از جمله سخنرانی‌هایی که ایشان پیش از انقلاب در مسجد کرامت مشهد داشته‌اند و همچنین مصاحبه‌هایی که با مجله «پاسدار اسلام» انجام داده‌اند. مجموعه این سخنرانی‌ها و مصاحبه‌ها تلاش می‌کند سیره و زندگانی امام سجاد(علیه‌السلام) را آن‌گونه که هست معرفی کند.

ضرورت توجه به جهت‌گیری کلی ائمه(ع)

حجت‌الاسلام ایلخانی در ادامه، با اشاره به یکی از نکات مهم مطرح‌شده در این مباحث، اظهار کرد: برای فهم سیره، عملکرد و شخصیت یک امام، ابتدا باید جهت‌گیری کلی آن امام را متوجه شویم. اگر جهت‌گیری کلی فهم شود، حوادث جزئی نیز متناسب با آن معنا پیدا می‌کنند.

وی ادامه داد: حوادث جزئی را باید متناسب با جهت‌گیری کلی معنا کرد. اگر جهت‌گیری کلی را متوجه نشویم یا آن را اشتباه بفهمیم، حوادث جزئی یا اشتباه معنا و تحلیل می‌شوند یا اساساً بی‌معنا باقی می‌مانند.

این استاد حوزه با بیان اینکه برای تحلیل صحیح حوادث تاریخی باید جایگاه آنها در منظومه کلی سیره امام مشخص شود، گفت: برای اینکه حوادث جزئی را در جایگاه واقعی خود قرار دهیم و تحلیل ما نسبت به آنها صحیح باشد، باید جهت‌گیری کلی را به‌درستی بشناسیم.

وی در ادامه برای تبیین اهمیت فهم جهت‌گیری کلی، به نامه امام سجاد(علیه‌السلام) به محمد بن شهاب زهری اشاره کرد و گفت: محمد بن شهاب زهری از علمای درباری بود که در خدمت دستگاه خلافت و طاغوت قرار گرفته بود و در برهه‌ای از زمان نیز از شاگردان امام سجاد(علیه‌السلام) بوده است.

حجت‌الاسلام ایلخانی افزود: امام سجاد(علیه‌السلام) در نامه‌ای محمد بن شهاب زهری را مورد خطاب قرار می‌دهند و نسبت به عملکرد عالمان درباری که برای خدمت به طاغوت، ضربات مهلکی به اسلام و جامعه اسلامی وارد می‌کردند، تذکر می‌دهند و نکاتی درباره دنیاگرایی و دنیاطلبی مطرح می‌کنند.

وی با بیان اینکه یک حادثه تاریخی می‌تواند برداشت‌های متفاوتی داشته باشد، اظهار کرد: این نامه را می‌توان نامه‌ای از یک استاد به شاگرد خود دانست یا آن را یک نهی از منکر ساده نسبت به شخصیتی تلقی کرد که مرتکب منکری شده است؛ اما می‌توان این نامه را یک برش از یک مبارزه دانست و آن را در خط کلی مبارزه امام سجاد(علیه‌السلام) معنا کرد.

حجت‌الاسلام ایلخانی تصریح کرد: اگر فهم صحیح این باشد که امام سجاد(علیه‌السلام) با این نامه در حال مبارزه با دستگاه طاغوت است، دو برداشت دیگر، تحلیل‌های اشتباهی خواهند بود.

وی درباره معیار تشخیص این تحلیل صحیح گفت: زمانی می‌توان این تحلیل را صحیح و مصاب دانست که آن را با جهت‌گیری کلی امام بسنجیم؛ جهت‌گیری کلی‌ای که در مباحث بعد به آن اشاره خواهیم کرد و آن، خط مبارزه حاد سیاسی امام سجاد(علیه‌السلام)، همچون سایر امامان پیش از ایشان، است.

زهد امام سجاد(ع)؛ صرفاً یک توصیه اخلاقی نیست

این پژوهشگر در ادامه به نمونه دیگری از سیره امام سجاد(علیه‌السلام) اشاره کرد و گفت: امام سجاد(علیه‌السلام) سفارش‌ها و دستوراتی به مردم جامعه خود پیرامون زهد دارند. این دستور را می‌توان صرفاً یک سفارش و پند اخلاقی تلقی کرد.

وی افزود: اما می‌توان این دستور به زهد را نیز در چارچوب مبارزه امام با دستگاه ظلم و طاغوت فهم کرد. بنابراین، دو برداشت متفاوت از یک حادثه جزئی وجود دارد؛ اما برداشتی صحیح است که زهد را برشی، قسمتی و تاکتیکی از مبارزه امام سجاد(علیه‌السلام) می‌بیند.

حجت‌الاسلام ایلخانی خاطرنشان کرد: این تحلیل از آن جهت درست است که وقتی جهت‌گیری کلی امام را تصویر می‌کنیم، با آن جهت‌گیری سازگاری دارد؛ در حالی که صرفاً یک پند اخلاقی دانستن این توصیه، تناسبی با جهت‌گیری کلی‌ای که بیانگر مبارزه امام است، ندارد.

وی در پایان تأکید کرد: این همان اهمیتی است که باید نسبت به فهم جهت‌گیری کلی سیره ائمه(علیهم‌السلام) داشته باشیم. بنابراین، ابتدا باید جهت‌گیری کلی سیره امامان معصوم(علیهم‌السلام)، به‌خصوص امام سجاد(علیه‌السلام)، را مورد توجه قرار دهیم و متناسب با آن، حوادث جزئی را تحلیل کنیم.