باور به قدرت مطلق خداوند، ریشه ترس را از بین می‌برد
به گزارش خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، استاد سیدیدالله یزدان‌پناه، استاد فلسفه و عرفان حوزه علمیه قم شب گذشته در مراسم فاطمیه مسجدالرسول(ص) آمل، با اشاره به ضرورت امید و توکل در شرایط سخت و دشوار، اظهار داشت: مجالس عزاداری حضرت فاطمه زهرا(س) فرصت ارزشمندی برای اظهار ادب و ولایت به ساحت مقدس این بانوی بزرگ اسلام است و باید قدر این مجالس را دانست؛ چراکه حضور در چنین جلساتی می‌تواند جان انسان را آباد کند و زمینه‌ساز تحولات معنوی در زندگی او باشد.
وی با بیان اینکه موضوع امید و توکل در سختی‌ها و شداید، به‌ویژه در شرایطی که جنگ و بحران‌های فراگیر به وجود می‌آید، اهمیت دوچندان پیدا می‌کند، افزود: یکی از وظایف انسان در مواجهه با دشواری‌ها، برخورداری از امید و توکل است؛ اما برای فهم درست این مسئله باید ابتدا مبانی اعتقادی آن را شناخت و به جایگاه توحید در منظومه معارف اسلامی توجه کرد.
توحید؛ محور همه عقاید، اخلاق و احکام اسلامی
استاد یزدان‌پناه با اشاره به دیدگاه علامه طباطبایی درباره محوریت توحید در معارف دینی بیان کرد: اساس همه اندیشه‌ها، عقاید و دستورات دینی، مسئله توحید است و همه آنچه در دین اسلام مطرح شده، حول محور خداوند سامان می‌یابد. علامه طباطبایی در تفسیر المیزان و دیگر آثار خود به این نکته اشاره کرده است که همه عقاید دینی، از جمله معاد، نبوت، ولایت و اعتقاد به فرشتگان، حول محور توحید شکل می‌گیرند.
وی ادامه داد: بزرگان فلسفه اسلامی نیز دستگاه هستی‌شناختی خود را با همین محور تنظیم کرده‌اند و مباحثی مانند ملائکه، نبوت و معاد را در چارچوب توحید توضیح داده‌اند. بر اساس این نگاه، خداوند مبدأ و منتهای هستی است؛ همه موجودات و حقایق از او پدید آمده‌اند، مخلوق او هستند و در نهایت نیز به سوی او بازمی‌گردند.
استاد فلسفه و عرفان حوزه علمیه قم با اشاره به آیه شریفه «إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَیْهِ رَاجِعُونَ» خاطرنشان کرد: حقیقت معاد را باید با توحید فهمید؛ زیرا ما از خداوند آمده‌ایم و به سوی او بازمی‌گردیم. معاد در حقیقت بازگشت به پیشگاه الهی و ملاقات با خداوند است و انسان در آن مرحله باید پاسخگوی اعمال خود باشد. هرچند انسان بر اساس اعمال خویش مورد حسابرسی قرار می‌گیرد، اما حقیقت این حسابرسی نیز در پیشگاه خداوند معنا پیدا می‌کند.
وی با تبیین ارتباط نبوت و امامت با توحید گفت: پیامبر، فرستاده خداوند است و برای رسیدن به مقام نبوت و رسالت، ابتدا باید به مرتبه بندگی و قرب الهی برسد. در روایتی درباره حضرت ابراهیم خلیل‌الرحمان(ع) آمده است که ایشان ابتدا عبد شد، سپس به مقام نبوت رسید و پس از آن رسول شد. این مسئله نشان می‌دهد که حقیقت بندگی و ارتباط با خداوند، مقدمه رسیدن به مقامات الهی است.
استاد یزدان‌پناه افزود: مسئله امامت نیز با همین حقیقت ارتباط دارد؛ امام، حجت خدا و باب‌الله است و کسی است که به مقام الهی رسیده و در زمین خلیفه و حجت خداوند شده است. بنابراین، نبوت و امامت نیز در نهایت به توحید بازمی‌گردند.
وی با اشاره به تأثیر توحید در شکل‌گیری ارتباط انسان با حجج الهی اظهار داشت: هرچه انسان در توحید قوی‌تر شود، کرنش و خضوع او در برابر حجت‌های الهی نیز عمیق‌تر خواهد شد؛ زیرا کسی که خداوند را به‌درستی شناخته باشد، می‌داند که خداوند چه کسی را برای رسالت و هدایت مردم برگزیده و چه عظمتی در وجود حجت الهی قرار داده است.
دستورات دینی برای گشودن راه ارتباط انسان با خداوند است
استاد یزدان‌پناه با تأکید بر اینکه محوریت توحید تنها به عقاید محدود نمی‌شود، تصریح کرد: به تعبیر علامه طباطبایی، اخلاق و احکام اسلامی نیز حول محور توحید شکل گرفته‌اند و همه دستورات دینی از همین حقیقت سرچشمه می‌گیرند. بنابراین، آنچه در حوزه واجبات و محرمات به انسان دستور داده شده، در نهایت برای حفظ ارتباط او با خداوند و گشوده ماندن مسیر حرکت به سوی پروردگار است.
وی با اشاره به فلسفه تحریم گناهان بیان کرد: برخی گناهان، راه ارتباط انسان با خداوند را می‌بندند و موجب دوری او از پروردگار می‌شوند. در روایتی از امام صادق(ع) آمده است: «إِنَّ اللَّهَ غَیُورٌ وَکُلُّ غَیُورٍ یُحِبُّ الْغَیُورَ وَمِنْ غَیْرَتِهِ حَرَّمَ الْفَوَاحِشَ»؛ خداوند غیور است و هر انسان غیرتمندی را دوست دارد و از روی غیرت، زشتی‌ها و گناهان را حرام کرده است. بنابراین، باید توجه داشت که فلسفه بسیاری از احکام و محرمات، جلوگیری از قطع ارتباط انسان با خداوند است.
استاد فلسفه و عرفان حوزه علمیه قم نماز و امر به معروف و نهی از منکر را نیز از جمله دستوراتی دانست که مسیر ارتباط با خداوند را برای انسان هموار می‌کنند و اظهار داشت: نماز برای ابراز بندگی در برابر خداوند واجب شده و امر به معروف و نهی از منکر نیز در همین مسیر قرار دارد. اگر انسان در موقعیتی که باید ایستادگی کند و فریاد بزند، سکوت کند و وظیفه خود را انجام ندهد، به‌تدریج با پیامدهای این کوتاهی مواجه خواهد شد.
وی با انتقاد از وضعیت برخی ناهنجاری‌های اجتماعی و گسترش بی‌تفاوتی در برابر منکرات، خاطرنشان کرد: مسئله امروز جامعه در برخی عرصه‌ها از آنچه پیش‌تر با عنوان بدحجابی مطرح می‌شد، فراتر رفته است و گاهی انسان نگران می‌شود که شرایط به‌گونه‌ای پیش برود که برخی خانواده‌ها نیز نتوانند وضعیت عادی و مستقر خود را حفظ کنند. همچنین گاهی مراکز مذهبی نیز از آسیب‌ها و هنجارشکنی‌ها در امان نمی‌مانند و حتی در چنین مکان‌هایی شاهد رفتارهایی هستیم که پیش‌تر تصور نمی‌شد.
استاد یزدان‌پناه تأکید کرد: وقتی جلوی امر به معروف و نهی از منکر گرفته شود و جامعه در برابر منکرات سکوت کند، نتیجه آن دوری از خداوند و گرفتار شدن در مشکلات خواهد بود. از این رو، باید همه دستورات دینی را با توجه به حقیقت توحید فهمید و دانست که این احکام برای باز نگه داشتن راه انسان به سوی خداوند تشریع شده‌اند.
باور به قدرت مطلق خداوند، ریشه ترس را از بین می‌برد
وی با بازگشت به موضوع اصلی بحث، یعنی امید و توکل در شرایط سخت، گفت: همه مسائل زندگی انسان، از چگونگی رفتار با همسر و همسایه گرفته تا مواجهه با مشکلات و نحوه برخورد با نعمت‌ها، ریشه در توحید دارد. قرآن کریم در موارد مختلف به انسان می‌آموزد که هنگام برخورداری از نعمت یا مواجهه با دشواری‌ها چگونه رفتار کند و این مسائل را باید با بازگشت به حقیقت توحید فهمید.
استاد یزدان‌پناه با اشاره به تبیین علامه طباطبایی از آیه «إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَیْهِ رَاجِعُونَ» اظهار داشت: علامه در توضیح این مبانی به آیه شریفه «أَنَّ الْقُوَّةَ لِلَّهِ جَمِیعًا» اشاره می‌کند؛ به این معنا که همه قدرت‌ها و نیروها در حقیقت از آن خداوند است و قدرت مطلق به او اختصاص دارد.
وی افزود: اگر انسان این حقیقت را به‌درستی باور کند و در وجود خود به آن یقین پیدا کند، ریشه ترس در او از بین می‌رود. مسئله این نیست که انسان ابتدا بترسد و سپس تلاش کند با ترس خود مبارزه کند، بلکه باور عمیق به اینکه همه قدرت‌ها از آن خداوند است، اساساً ریشه ترس را از وجود انسان برمی‌کند.
این استاد حوزه علمیه با اشاره به مواضع امام خمینی(ره) در برابر قدرت‌های استکباری خاطرنشان کرد: زمانی که امام خمینی(ره) می‌فرمودند «آمریکا هیچ غلطی نمی‌تواند بکند»، این سخن صرفاً یک شعار نبود، بلکه مبتنی بر یک حقیقت و فهم توحیدی بود. کسی که خداوند را پادشاه عالم و هستی می‌داند، قدرت‌های دیگر را در برابر قدرت الهی ناچیز می‌بیند و به جای ترس از آنها، به خداوند متصل می‌شود.
وی ادامه داد: انسان باید برای خداوند بجنگد، در مسیر او صبر کند و امتحان الهی را به‌درستی انجام دهد؛ پس از آن، نتیجه و اینکه خداوند چه خواهد کرد، به او واگذار می‌شود. اگر حقیقت «أَنَّ الْقُوَّةَ لِلَّهِ جَمِیعًا» در دل انسان استقرار پیدا کند، بسیاری از ترس‌ها از بین می‌رود؛ زیرا انسان دیگر قدرت‌های مقابل را مستقل و تعیین‌کننده نمی‌بیند.
استاد یزدان‌پناه در ادامه به آیه شریفه «أَنَّ الْعِزَّةَ لِلَّهِ جَمِیعًا» اشاره کرد و گفت: همه عزت‌ها از آن خداوند است و انسان باید آبرو و منزلت خود را نزد پروردگار جست‌وجو کند. اگر این باور در جان انسان استقرار یابد، دیگر ریا معنا نخواهد داشت؛ زیرا ریا زمانی شکل می‌گیرد که انسان بخواهد نزد دیگران موقعیت و آبرو به دست آورد، در حالی که اگر بداند همه عزت‌ها از آن خداوند است، توجه او از دیگران برداشته می‌شود.
وی تأکید کرد: بسیاری از دستورات دینی را می‌توان با همین منطق توحیدی فهمید و مسئله امید و توکل نیز از همین مبنا سرچشمه می‌گیرد. انسان با چنین باوری می‌تواند در سخت‌ترین شرایط امیدوار بماند، به خداوند توکل کند و در مسیر وظیفه خود استقامت داشته باشد.
حضرت زهرا(س)؛ الگوی ایمان، آگاهی و ایستادگی در سختی‌ها
استاد فلسفه و عرفان حوزه علمیه قم در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به جایگاه حضرت فاطمه زهرا(س) در فهم این معارف، اظهار داشت: جلسات فاطمیه فرصتی برای توجه به سیره بانوی بزرگ اسلام است؛ بانویی که با معرفت توحیدی خود، از همان ابتدا نسبت به حوادث و سختی‌های پیش رو آگاهی داشت و در برابر آنها ایستادگی کرد.